កិច្ចសន្យាការពារជាតិ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

កិច្ចសន្យាការពារជាតិ (Defense Contracts) គឺជាកិច្ចព្រមព្រៀងផ្លូវច្បាប់រវាងរដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសមួយ ជាមួយក្រុមហ៊ុនឯកជន ឬរដ្ឋ-វិសាហកិច្ច ដើម្បីផ្គត់ផ្គង់សព្វាវុធ បរិក្ខារយោធា សេវាកម្មបច្ចេកវិទ្យា ការហ្វឹកហាត់កងទ័ព ឬហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធការពារជាតិ។ កិច្ចសន្យាប្រភេទនេះ ជាធម្មតាមានទំហំទឹកប្រាក់ធំ មានរយៈពេលវែង ហើយពាក់ព័ន្ធនឹងបញ្ហារសើបដូចជា សន្តិសុខជាតិ ការផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យា និងទំនាក់ទំនងការទូត។

នៅលើឆាកអន្តរជាតិ ទីផ្សារកិច្ចសន្យាការពារជាតិ ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយក្រុមហ៊ុនធំៗមួយចំនួន ដែលរួមមាន Lockheed Martin, Boeing, Raytheon, Northrop Grumman នៃសហរដ្ឋអាមេរិក, BAE Systems នៃចក្រភពអង់គ្លេស, Airbus នៃសហភាពអឺរ៉ុប, Rostec នៃរុស្ស៊ី និង NORINCO នៃចិន។ វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវសន្តិភាពអន្តរជាតិស្តុកខុល (SIPRI) រាយការណ៍ជារៀងរាល់ឆ្នាំ អំពីការចំណាយយោធាសកល និងលំហូរនៃការនាំចេញ-នាំចូលអាវុធ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ទីផ្សារកិច្ចសន្យាការពារជាតិ មានវត្តមាននៅគ្រប់ទ្វីប ប៉ុន្តែការផ្តោតសំខាន់ស្ថិតនៅអាមេរិកខាងជើង អឺរ៉ុបខាងលិច រុស្ស៊ី ចិន អ៊ីស្រាអែល និងបណ្តាប្រទេសមួយចំនួនក្នុងតំបន់អាស៊ី-ប៉ាស៊ីហ្វិក ដូចជាកូរ៉េខាងត្បូង ជប៉ុន និងឥណ្ឌា។ យោងតាម SIPRI សហរដ្ឋអាមេរិកជាប្រទេសនាំចេញអាវុធធំជាងគេលើពិភពលោក ដោយកាន់កាប់ចំណែកទីផ្សារជាង ៤០ភាគរយ ខណៈដែលរុស្ស៊ី បារាំង ចិន និងអាល្លឺម៉ង់ ស្ថិតក្នុងចំណោមអ្នកនាំចេញធំៗបន្ទាប់។

នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ប្រទេសដូចជាសិង្ហបុរី ឥណ្ឌូនេស៊ី វៀតណាម និងថៃ បានកើនឡើងការចំណាយលើកិច្ចសន្យាការពារជាតិ ក្នុងទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះ ដើម្បីទប់ទល់នឹងភាពតានតឹងនៅសមុទ្រចិនខាងត្បូង។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិនៃកិច្ចសន្យាការពារជាតិទំនើប អាចតាមដានត្រឡប់ទៅរកសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ ដែលជាពេលដែលរដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិក បានបង្កើតប្រព័ន្ធផ្គត់ផ្គង់យោធាដ៏ធំ ដោយកិច្ចសហការជាមួយឧស្សាហកម្មឯកជន។ បាតុភូតនេះ ត្រូវបានគេស្គាល់ថា "complex industrial-military" ដែលប្រធានាធិបតី Dwight Eisenhower បានព្រមានជាសាធារណៈ នៅឆ្នាំ១៩៦១ អំពីឥទ្ធិពលនយោបាយរបស់វា។

ក្នុងសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់ កិច្ចសន្យាការពារជាតិបានពង្រីកយ៉ាងខ្លាំង ទាំងនៅក្នុងបណ្តាប្រទេសណាតូ និងប្លុកសូវៀត។ ការប្រណាំងសព្វាវុធនុយក្លេអ៊ែរ និងការអភិវឌ្ឍន៍បច្ចេកវិទ្យាអាកាសចរណ៍ បានជំរុញឲ្យមានការវិនិយោគរដ្ឋ-ឯកជនយ៉ាងមហាសាល។ បន្ទាប់ពីការបិទបញ្ចប់សង្គ្រាមត្រជាក់នៅទសវត្សរ៍ ១៩៩០ វិស័យនេះបានឆ្លងកាត់ការរួមបញ្ចូលក្រុមហ៊ុនជាច្រើន (consolidation) បង្កើតបានជាក្រុមហ៊ុនធំៗដូចបច្ចុប្បន្ននេះ។

ចាប់តាំងពីព្រឹត្តិការណ៍ ១១ កញ្ញា ២០០១ និងសង្គ្រាមនៅអ៊ីរ៉ាក់និងអាហ្វហ្គានីស្ថាន កិច្ចសន្យាការពារជាតិបានពង្រីកវិសាលភាពទៅរកវិស័យឯកទេសថ្មីៗ ដូចជាសន្តិសុខតាមអ៊ីនធឺណិត យន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក (drones) និងបញ្ញាសិប្បនិមិត្ត (AI)។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

សង្គ្រាមនៅអ៊ុយក្រែន ដែលផ្ទុះឡើងពីការលុកលុយរបស់រុស្ស៊ីក្នុងខែកុម្ភៈ ២០២២ បានបង្កើនការចំណាយការពារជាតិសកលដល់កម្រិតខ្ពស់បំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ យោងតាមការរាយការណ៍របស់ BBC និង Reuters បណ្តាប្រទេសអឺរ៉ុបជាច្រើន ដូចជាអាល្លឺម៉ង់ ប៉ូឡូញ និងបណ្តារដ្ឋ Baltic បានចុះកិច្ចសន្យាការពារជាតិទំហំធំ ដើម្បីបំពេញឃ្លាំងសព្វាវុធដែលបានផ្ញើជូនអ៊ុយក្រែន។

នៅអាស៊ី ភាពតានតឹងជុំវិញកោះតៃវ៉ាន់ និងសមុទ្រចិនខាងត្បូង បាននាំឲ្យជប៉ុន កូរ៉េខាងត្បូង និងហ្វីលីពីន ពង្រីកថវិកាការពារជាតិ។ Reuters រាយការណ៍ថា ជប៉ុនគ្រោងបង្កើនការចំណាយការពារជាតិទ្វេដង នៅឆ្នាំ ២០២៧ ដែលនឹងធ្វើឲ្យប្រទេសនេះក្លាយជាអ្នកចំណាយធំជាងគេទីបីលើពិភពលោក។

ចំពោះកម្ពុជា និងតំបន់អាស៊ាន កិច្ចសន្យាការពារជាតិតែងជាប្រធានបទរសើបពាក់ព័ន្ធនឹងតុល្យភាពភូមិសាស្ត្រនយោបាយរវាងចិន សហរដ្ឋអាមេរិក និងរុស្ស៊ី។ ការផ្គត់ផ្គង់សព្វាវុធដល់កងយោធពលខេមរភូមិន្ទ ជាពិសេសពីចិន ត្រូវបានរាយការណ៍ដោយសារព័ត៌មានអន្តរជាតិដូចជា Reuters និង Nikkei Asia ជាញឹកញាប់។ មូលដ្ឋានទ័ពជើងទឹករាម (Ream Naval Base) គឺជាករណីសិក្សាដ៏លេចធ្លោមួយ ដែលបានទាក់ទាញការចាប់អារម្មណ៍អន្តរជាតិអំពីតួនាទីនៃកិច្ចសហការការពារជាតិ រវាងភ្នំពេញ និងបក្កិន។

ចំពោះអ្នកអានកម្ពុជា ការតាមដានកិច្ចសន្យាការពារជាតិមានសារៈសំខាន់ មិនត្រឹមតែសម្រាប់ការយល់ដឹងអំពីសន្តិសុខជាតិប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ដើម្បីយល់ពីទំនាក់ទំនងការទូត និងសេដ្ឋកិច្ចតំបន់ផងដែរ។