ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា កង្វះជាតិទឹក (dehydration) គឺជាស្ថានភាពមួយនៃការខ្វះទឹកសរុបនៅក្នុងរាងកាយ ដែលបណ្តាលឱ្យប្រព័ន្ធមេតាបូលីសដំណើរការមិនប្រក្រតី។ វាកើតឡើងនៅពេលដែលការបាត់បង់ទឹកដោយសេរី (free water) មានបរិមាណលើសពីការទទួលទាន ដែលជាញឹកញាប់បណ្តាលមកពីការបែកញើសខ្លាំង ជំងឺផ្សេងៗ ឬការទទួលទានទឹកមិនគ្រប់គ្រាន់។ វិគីភីឌាបានបញ្ជាក់ទៀតថា កង្វះជាតិទឹកស្រាលក៏អាចបណ្តាលមកពីការបញ្ចេញទឹកនោមពេលជ្រមុជទឹក (immersion diuresis) ដែលអាចបង្កើនហានិភ័យនៃការកើតជំងឺខ្យល់ក្នុងឈាម (decompression sickness) ចំពោះអ្នកមុជទឹក។

ដ្យាក្រាមខាងលើបង្ហាញពីការចែកចាយទឹកសរុបក្នុងរាងកាយ (total body water) ដោយបែងចែកជាភាគរយរវាងសារធាតុរាវក្នុងកោសិកា (intracellular fluid) និងក្រៅកោសិកា (extracellular fluid)។ ការរក្សាតុល្យភាពជាតិទឹកនេះគឺជាកត្តាសំខាន់សម្រាប់មុខងាររាងកាយគ្រប់យ៉ាង រួមទាំងការដឹកជញ្ជូនសារធាតុចិញ្ចឹម ការកំណត់សីតុណ្ហភាព និងការកម្ចាត់ជាតិពុល។ កង្វះជាតិទឹកអាចមានកម្រិតពីស្រាល ដែលបណ្តាលឱ្យស្រេកទឹក អស់កម្លាំង និងឈឺក្បាល រហូតដល់ធ្ងន់ធ្ងរ ដែលអាចបង្កឱ្យមានវិបត្តិស្មារតី សម្ពាធឈាមធ្លាក់ចុះ និងសន្លប់។ បើមិនបានព្យាបាលទាន់ពេលវេលា កង្វះជាតិទឹកធ្ងន់ធ្ងរអាចឈានដល់ការស្លាប់។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

កង្វះជាតិទឹកមិនមានព្រំដែនភូមិសាស្ត្រកំណត់ទេ ប៉ុន្តែវាកើតឡើងញឹកញាប់នៅក្នុងតំបន់ដែលមានអាកាសធាតុក្តៅ ឬជាតំបន់ដែលខ្វះទឹកស្អាត។ ប្រជាជនដែលងាយរងគ្រោះជាងគេរួមមាន កុមារតូច មនុស្សវ័យចំណាស់ ស្ត្រីមានផ្ទៃពោះ និងអ្នកដែលមានជំងឺរ៉ាំរ៉ៃ។ តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា កង្វះជាតិទឹកធ្ងន់ធ្ងរអាចបណ្តាលមកពីជំងឺឆ្លងដូចជា អាសន្នរោគ (cholera) ដែលនាំឱ្យបាត់បង់ទឹកក្នុងខ្លួនយ៉ាងលឿនតាមរយៈការរាករូស។ រូបភាពខាងលើបង្ហាញអ្នកជំងឺម្នាក់មានរោគសញ្ញាកង្វះជាតិទឹកដូចជា ភ្នែកផុក និងស្បែកជ្រួញ។

នៅក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ជំងឺរាកស្រួចដែលបង្កដោយបាក់តេរីដូចជា Vibrio cholerae គឺជាមូលហេតុចម្បងនៃការស្លាប់ដោយសារកង្វះជាតិទឹក។ ចំពោះមនុស្សពេញវ័យ អ្នកធ្វើការនៅក្រៅអគារដូចជាកម្មករសំណង់ ឬកសិករ អត្តពលិក និងអ្នកដំណើរនៅក្នុងអាកាសធាតុក្តៅ ក៏ប្រឈមនឹងហានិភ័យខ្ពស់ដែរ។ តាមវិគីភីឌា កង្វះជាតិទឹកក៏ត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងអត្រាការចូលសម្រាកព្យាបាលនៅមន្ទីរពេទ្យក្នុងអំឡុងពេលមានរលកកម្តៅនៅទូទាំងពិភពលោក។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការយល់ដឹងពីតួនាទីរបស់ទឹកក្នុងរាងកាយមានតាំងពីបុរាណកាល។ ទោះយ៉ាងណា ការវិវត្តន៍វិធីសាស្ត្រព្យាបាលកង្វះជាតិទឹកប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពបានកើតឡើងក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៩ និងទី២០។ វិគីភីឌាបានរៀបរាប់ថា ក្នុងកំឡុងជំងឺរាតត្បាតអាសន្នរោគដ៏ធំនៅទ្វីបអឺរ៉ុប និងអាស៊ី ការបាត់បង់ជាតិទឹកត្រូវបានកំណត់ថាជាមូលហេតុចម្បងនៃការស្លាប់។ នៅពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី១៩ វេជ្ជបណ្ឌិតបានចាប់ផ្តើមប្រើប្រាស់ការចាក់ទឹកសេរ៉ូមតាមសរសៃឈាម (IV) ប៉ុន្តែវិធីនេះមិនទាន់រីករាលដាលនៅឡើយ។

របត់ដ៏សំខាន់មួយបានមកដល់នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ និង១៩៧០ នៅពេលដែលអង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) និងអ្នកស្រាវជ្រាវបានបង្កើតសេរ៉ូមផឹក (oral rehydration solution – ORS) ដែលមានតម្លៃថោក និងងាយស្រួលផលិត។ យោងតាមវិគីភីឌា ការប្រើប្រាស់ ORS ទូទាំងពិភពលោកបានកាត់បន្ថយអត្រាស្លាប់ដោយសារជំងឺរាកយ៉ាងធំធេង។ រូបថតខាងលើគឺជាឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រនៃការព្យាបាលអ្នកជំងឺអាសន្នរោគដោយទឹកសេរ៉ូម។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

កង្វះជាតិទឹកបង្កឱ្យមានផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងខ្លាំង ជាពិសេសនៅប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដែលមានធនធានសុខាភិបាលមានកំណត់។ យោងតាមវិគីភីឌា ការចំណាយលើការព្យាបាលកង្វះជាតិទឹក រួមទាំងការសម្រាកព្យាបាលនៅមន្ទីរពេទ្យ និងការប្រើប្រាស់ថ្នាំបង្ការនានា អាចធ្វើឱ្យគ្រួសារធ្លាក់ចូលក្នុងភាពក្រីក្រកាន់តែខ្លាំង។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ការខាតបង់ផលិតភាពការងារ និងថ្ងៃសិក្សារបស់កុមារដោយសារជំងឺដែលទាក់ទងនឹងការខ្វះជាតិទឹកក៏ជាកត្តាអវិជ្ជមានផងដែរ។

ទាក់ទងនឹងវប្បធម៌ ជាទូទៅសហគមន៍នានាមានវិធីសាស្ត្រព្យាបាលបែបប្រពៃណីសម្រាប់ការបំពេញជាតិទឹក ដូចជាការប្រើប្រាស់ទឹកដូងខ្ចី ទឹកអង្ករ ឬតែរុក្ខជាតិ។ នៅប្រទេសកម្ពុជា ការពិសាទឹកដូង និងទឹកស៊ុបគឺជាវិធីដ៏ពេញនិយមដើម្បីជួយឱ្យរាងកាយមានជាតិទឹកឡើងវិញក្រោយការហាលថ្ងៃ។ វិគីភីឌាកត់សម្គាល់ថា ការអប់រំសុខភាពអំពីការទទួលទានទឹកស្អាត និងការប្រើប្រាស់សេរ៉ូមផឹកគឺជាគន្លឹះក្នុងការផ្លាស់ប្តូរឥរិយាបថសង្គម។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

បញ្ហាកង្វះជាតិទឹកនៅតែជាកង្វល់សុខភាពសាកល ជាពិសេសនៅក្នុងបរិបទនៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដែលបណ្តាលឱ្យមានរលកកម្តៅកាន់តែញឹកញាប់ និងគ្រោះរាំងស្ងួត។ យោងតាមវិគីភីឌា អ្នកស្រាវជ្រាវបានព្រមានថាក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ខាងមុខ ចំនួនអ្នកស្លាប់ដោយសារជំងឺដែលទាក់ទងនឹងកម្តៅអាចកើនឡើងយ៉ាងគំហុក។ សម្រាប់សហគមន៍ដែលមានសិទ្ធិទទួលបានទឹកស្អាតមានកំណត់ ហានិភ័យរឹតតែធំឡើង។

នៅកម្ពុជា ការទទួលបានទឹកស្អាតនៅតែជាបញ្ហាសម្រាប់សហគមន៍ជនបទ ដែលធ្វើឱ្យកុមារប្រឈមនឹងកង្វះជាតិទឹកដោយសារជំងឺរាក។ រដ្ឋាភិបាល និងអង្គការអន្តរជាតិបានអនុវត្តកម្មវិធីផ្តល់សេរ៉ូមផឹក និងការអប់រំសុខភាពជាច្រើន ដើម្បីកាត់បន្ថយអត្រាស្លាប់។ សម្រាប់មនុស្សទូទៅ ការដឹងពីការការពារការខ្វះជាតិទឹក ដូចជាការផឹកទឹកឱ្យបានគ្រប់គ្រាន់ ជៀសវាងការហាលថ្ងៃយូរ និងការសម្គាល់រោគសញ្ញាបានឆាប់រហ័ស គឺជារឿងសំខាន់។

អ្នកអាន KhmerPulse អាចចាប់អារម្មណ៍លើសេចក្តីរាយការណ៍ថ្មីៗអំពីរលកកម្តៅនៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងការណែនាំពីក្រសួងសុខាភិបាលស្តីពីការថែទាំសុខភាពក្នុងអំឡុងពេលមានអាកាសធាតុក្តៅ។