ជំងឺវង្វេងស្មារតី

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ជំងឺវង្វេងស្មារតី (Dementia) គឺជារោគសញ្ញារ៉ាំរ៉ៃដែលបង្កឲ្យមានការថយចុះនៃសមត្ថភាពនៃការយល់ដឹង រួមមានការចុះខ្សោយនៃការចងចាំ ការគិត ការប្រព្រឹត្តិ និងការគ្រប់គ្រងចលនារាងកាយ ។ យោងតាមវីគីភីឌា ជំងឺនេះមិនមែនជាការថយចុះនៃការចងចាំតាមវ័យធម្មតានោះទេ ប៉ុន្តែជាជំងឺសរសៃប្រសាទដែលវិវត្តជាលំដាប់ និងជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់អ្នកជំងឺ អ្នកថែទាំ និងទំនាក់ទំនងសង្គម ។

មូលហេតុចម្បងនៃជំងឺវង្វេងស្មារតីគឺជំងឺភ្លេចភ្លាំងអាល់ហ្សៃមឺរ (Alzheimer's disease) ដែលមានប្រមាណ ៦០ ទៅ ៧០ ភាគរយនៃករណីទាំងអស់ ។ ទម្រង់ដទៃទៀតរួមមាន ជំងឺវង្វេងសរសៃឈាម (vascular dementia), ជំងឺវង្វេងប្រភេទ Lewy body និងជំងឺវង្វេងផ្នែកខាងមុខនៃខួរក្បាល ។ បច្ចុប្បន្ន មានមនុស្សប្រមាណ ៥៥ លាននាក់កំពុងរស់នៅជាមួយជំងឺនេះទូទាំងពិភពលោក ហើយចំនួននេះត្រូវបានរំពឹងថានឹងកើនឡើងទ្វេដងរៀងរាល់ ២០ ឆ្នាំម្តង ។

រោគសញ្ញា និងដំណាក់កាល

ប្រភព: Wikipedia

រោគសញ្ញាចម្បងៗនៃជំងឺវង្វេងរួមមានការភ្លេចភ្លាំង ជាពិសេសព្រឹត្តិការណ៍ថ្មីៗ ការពិបាកក្នុងការរកពាក្យសំដី ការវង្វេងទិសដី ការថយចុះសមត្ថភាពវិនិច្ឆ័យ និងការផ្លាស់ប្តូរអារម្មណ៍ដូចជាការធ្លាក់ទឹកចិត្ត ការថប់បារម្ភ ឬអាកប្បកិរិយាឆេវឆាវ ។ វីគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា រោគសញ្ញាទាំងនេះកើតឡើងជាបន្តបន្ទាប់តាមដំណាក់កាល ។

នៅដំណាក់កាលដំបូង អ្នកជំងឺអាចភ្លេចភ្លាំងតិចតួច វង្វេងពេលវេលា និងពិបាកក្នុងការសម្រេចចិត្ត ។ ដំណាក់កាលកណ្តាល ការចងចាំកាន់តែខ្សោយ ត្រូវការជំនួយក្នុងការងារប្រចាំថ្ងៃ ហើយអាចមានការផ្លាស់ប្តូរអាកប្បកិរិយាច្បាស់លាស់ ។ នៅដំណាក់កាលចុងក្រោយ អ្នកជំងឺបាត់បង់សមត្ថភាពទំនាក់ទំនង មិនអាចស្គាល់សាច់ញាតិ និងពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើអ្នកថែទាំ ។ ការវិវត្តនេះខុសពីការភ្លេចភ្លាំងធម្មតាតាមវ័យ ដែលមិនមានការធ្លាក់ចុះនៃបញ្ញាស្មារតីទូទៅ ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការយល់ដឹងអំពីជំងឺវង្វេងមានដំណើរជាយូរមកហើយ ។ ក្នុងសម័យបុរាណ អរិយធម៌ក្រិក និងរ៉ូមបានភ្ជាប់ភាពចាស់ជាមួយនឹងការថយចុះសមត្ថភាពផ្លូវចិត្ត ។ សព្វវចនាធិប្បាយវីគីភីឌាបញ្ជាក់ថា ពាក្យ «dementia» មានប្រភពមកពីភាសាឡាតាំង មានន័យថា «ឆ្កួត» ឬ «ចេញពីចិត្ត» ។

នៅឆ្នាំ ១៩០៦ វេជ្ជបណ្ឌិតអាលឡូអ៊ីស អាល់ហ្សៃមឺរ (Alois Alzheimer) បានរៀបរាប់អំពីករណីរបស់អ្នកជំងឺស្រីម្នាក់ឈ្មោះ Auguste Deter ដែលបង្ហាញរោគសញ្ញាបាត់បង់ការចងចាំ និងការផ្លាស់ប្តូរបុគ្គលិកលក្ខណៈ ។ ក្រោយពីមរណភាព ការពិនិត្យខួរក្បាលបានរកឃើញបន្ទះអាមីឡូអ៊ីដ និងកោសិកាប្រសាទដែលរុំខ្លួនជាដុំ ដែលក្រោយមកក្លាយជាស្លាកស្នាមសំគាល់នៃជំងឺភ្លេចភ្លាំងអាល់ហ្សៃមឺរ ។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ការស្រាវជ្រាវបានពង្រីកការយល់ដឹងអំពីប្រភេទផ្សេងៗនៃជំងឺវង្វេង ប៉ុន្តែការព្យាបាលឲ្យជាសះស្បើយនៅតែមិនទាន់មានឡើយ ។

មូលហេតុ និងការព្យាបាល

ប្រភព: Wikipedia

ជំងឺវង្វេងភាគច្រើនបណ្តាលមកពីការខូចខាតកោសិកាប្រសាទនៅតំបន់ជាក់លាក់នៃខួរក្បាល ។ កត្តាហានិភ័យរួមមានអាយុចាស់ តំណពូជ លើសសម្ពាធឈាម ជំងឺទឹកនោមផ្អែម ការជក់បារី និងកង្វះសកម្មភាពរាងកាយ ។ យោងតាមវីគីភីឌា កត្តាទាំងនេះរួមគ្នាលើកកម្ពស់ការកើតជំងឺសរសៃឈាម និងការប្រមូលផ្តុំប្រូតេអ៊ីនខុសប្រក្រតីក្នុងខួរក្បាល ។

ការព្យាបាលបច្ចុប្បន្នមិនអាចធ្វើឲ្យជាសះស្បើយបានឡើយ ប៉ុន្តែផ្តោតលើការគ្រប់គ្រងរោគសញ្ញា និងការពន្យឺតការវិវត្ត ។ ថ្នាំដូចជា cholinesterase inhibitors និង memantine ត្រូវបានប្រើសម្រាប់អ្នកជំងឺភ្លេចភ្លាំងអាល់ហ្សៃមឺរ ។ ក្រៅពីនេះ ការព្យាបាលផ្លូវចិត្ត ការហាត់ប្រាណ និងការចូលរួមសកម្មភាពសង្គមសុទ្ធតែជួយទ្រទ្រង់មុខងារខួរក្បាលបានមួយរយៈ ។ វីគីភីឌាបន្ថែមថា តួនាទីរបស់អ្នកថែទាំគ្រួសារមានសារៈសំខាន់ណាស់ ដោយសារអ្នកជំងឺត្រូវការការមើលថែបន្តិចម្តងៗកាន់តែច្រើន ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សព្វថ្ងៃនេះ ជំងឺវង្វេងស្មារតីគឺជាបញ្ហាសុខភាពសាធារណៈដ៏ធំមួយ ជាពិសេសនៅក្នុងប្រទេសដែលមានសមាមាត្រមនុស្សវ័យចំណាស់កើនឡើង ។ វីគីភីឌាបានដកស្រង់របាយការណ៍របស់អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) ដែលចាត់ទុកជំងឺនេះជាមូលហេតុចម្បងនៃភាពពិការ និងការពឹងផ្អែកក្នុងចំណោមមនុស្សចាស់ ។ នៅកម្ពុជា ចំនួនប្រជាជនវ័យលើសពី ៦០ ឆ្នាំកំពុងកើនឡើង ដែលអាចនាំឲ្យករណីជំងឺវង្វេងកើនឡើងដូចគ្នា ។

បញ្ហាប្រឈមនៅកម្ពុជារួមមានការយល់ដឹងទាប ការរើសអើងសង្គម និងកង្វះសេវាថែទាំឯកទេស ។ អ្នកថែទាំក្នុងគ្រួសារច្រើនតែគ្មានការគាំទ្រគ្រប់គ្រាន់ ដែលប៉ះពាល់ដល់សុខភាពផ្លូវចិត្ត និងសេដ្ឋកិច្ចគ្រួសារ ។ ដូច្នេះ ការលើកកម្ពស់ការយល់ដឹង ការបណ្តុះបណ្តាលអ្នកថែទាំ និងការវិនិយោគលើសុខភាពសាធារណៈសម្រាប់ជនចាស់ជរាគឺជាកិច្ចការចាំបាច់ ។ ទន្ទឹមនឹងនោះ ការស្រាវជ្រាវទូទាំងពិភពលោកកំពុងបន្តស្វែងរកវិធីព្យាបាលថ្មីៗ និងយុទ្ធសាស្ត្រការពារ ដូចដែលបានរៀបរាប់ក្នុងវីគីភីឌា ។