ប្រទេសកុងហ្គោ-គីនសាសា

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាប្រទេសកុងហ្គោ-គីនសាសា (DRC) គឺជាប្រទេសមួយនៅអាហ្វ្រិកកណ្តាល។ ដោយផ្អែកលើផ្ទៃដី ប្រទេសនេះជាប្រទេសធំទី ២ នៅអាហ្វ្រិក និងជាប្រទេសធំទី ១១ នៅលើពិភពលោក។ ជាមួយចំនួនប្រជាជនប្រមាណ ១២៤ លាននាក់ ប្រទេសនេះជាប្រទេសដែលមានប្រជាជនច្រើនទី ៤ នៅអាហ្វ្រិក និងជាប្រទេសនិយាយភាសាបារាំងដែលមានប្រជាជនច្រើនបំផុតនៅលើពិភពលោក។ រាជធានី និងទីក្រុងធំបំផុតគឺគីនសាសា។ យោងតាមវិគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស ប្រទេសនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសជាច្រើន រួមមានសាធារណរដ្ឋកុងហ្គោ និងតំបន់ Cabinda របស់អង់ហ្គោឡា នៅខាងលិច សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល និងស៊ូដង់ខាងត្បូងនៅខាងជើង អ៊ូហ្គង់ដា រវ៉ាន់ដា ប៊ូរុនឌី និងតង់ហ្សានីនៅខាងកើត និងប្រទេសហ្សំប៊ី និងអង់ហ្គោឡានៅខាងត្បូង។ តំបន់ភាគច្រើននៃប្រទេសនេះស្ថិតនៅក្នុងអាងទន្លេកុងហ្គោ គ្របដណ្តប់ដោយព្រៃត្រូពិកក្រាស់ និងមានទន្លេជាច្រើនឆ្លងកាត់ រីឯតំបន់ខាងកើត និងភាគអាគ្នេយ៍មានភ្នំច្រើន។ ប្រទេសនេះសម្បូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិ ប៉ុន្តែបានជួបប្រទះនឹងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃអាណានិគមកិច្ច និងជម្លោះផ្ទៃក្នុង។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ភូមិសាស្ត្រនៃប្រទេសកុងហ្គោ-គីនសាសា មានលក្ខណៈស្មុគស្មាញ និងសម្បូរបែប។ ទន្លេកុងហ្គោ ជាទន្លេធំទីពីរនៅអាហ្វ្រិក គឺជាសរសៃឈាមដ៏សំខាន់សម្រាប់ការធ្វើដំណើរ និងពាណិជ្ជកម្ម។ ព្រៃត្រូពិកនៅអាងទន្លេកុងហ្គោគ្របដណ្តប់ភាគច្រើននៃផ្ទៃដី ដែលផ្តល់ជម្រកដល់ជីវចម្រុះដ៏សម្បូរបែប រួមទាំងប្រភេទសត្វដូចជា ស្វាហ្គោរីឡាភ្នំ និងអូកាពី។ នៅភាគខាងកើត ជួរភ្នំវីរុងហ្គាមានភ្នំភ្លើងសកម្ម និងជាជម្រកសត្វស្វាហ្គោរីឡាដែលជិតផុតពូជ។ យោងតាមវិគីភីឌា ប្រជាជនសរុបប្រមាណ ១២៤ លាននាក់ ធ្វើឱ្យប្រទេសនេះក្លាយជាប្រទេសដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេទី ៤ នៅអាហ្វ្រិក។ ក្រុមជនជាតិមានច្រើនជាង ២០០ ក្រុម ដែលភាគច្រើនជាក្រុមបានទូ។ ក្រុមជនជាតិធំៗរួមមាន ម៉ុងហ្គោ លូបា កុងហ្គោ និងម៉ាំងបេទូ-អាហ្សង់ដេ។ ភាសាបារាំងជាភាសាផ្លូវការ ប៉ុន្តែមានភាសាកំណើតប្រមាណ ២០០ ដែលក្នុងនោះ លីងហ្គាឡា គឺជាភាសាដែលនិយាយច្រើនជាងគេ។ សាសនាភាគច្រើនគឺគ្រិស្តសាសនា (រ៉ូម៉ាំងកាតូលិកប្រមាណ ៥០% និងប្រូតេស្តង់ ២០%) ដោយមានសាសនាឥស្លាម និងជំនឿប្រពៃណីផងដែរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ប្រទេសកុងហ្គោ-គីនសាសា មានលក្ខណៈស្មុគស្មាញ និងប្រឡាក់ដោយឈាម។ មុនសម័យអាណានិគម តំបន់នេះមាននគរ និងចក្រភពជាច្រើន ដូចជា នគរកុងហ្គោ (Kongo) ចក្រភពលូបា (Luba) និង ចក្រភពលូនដា (Lunda)។ នៅឆ្នាំ ១៨៨៥ ស្តេច Léopold II នៃបែលហ្ស៊ិក បានបង្កើតឡើងនូវរដ្ឋសេរីកុងហ្គោ (Congo Free State) ជាដែនដីអាណានិគមផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ព្រះអង្គ។ រយៈពេលនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាសម័យកាលដ៏ឃោរឃៅបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រអាណានិគមនិយម ដោយពលករជនជាតិដើមត្រូវបានបង្ខំឱ្យធ្វើការក្នុងចម្ការកៅស៊ូ ហើយការរំលោភបំពានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរបានបណ្តាលឱ្យប្រជាជនរាប់លាននាក់ស្លាប់។ នៅឆ្នាំ ១៩០៨ តំបន់នេះបានប្រែក្លាយជាអាណានិគមបែលហ្ស៊ិកកុងហ្គោ (Belgian Congo)។ ប្រទេសនេះបានទទួលឯករាជ្យនៅថ្ងៃទី ៣០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩៦០ ដោយមានលោក Joseph Kasa-Vubu ជាប្រធានាធិបតី និងលោក Patrice Lumumba ជានាយករដ្ឋមន្ត្រី។ ប៉ុន្តែភ្លាមៗក្រោយឯករាជ្យ វិបត្តិនយោបាយបានផ្ទុះឡើង ហើយ Lumumba ត្រូវបានធ្វើឃាតនៅឆ្នាំ ១៩៦១ ក្រោមការគាំទ្រពីបែលហ្ស៊ិក និងសហរដ្ឋអាមេរិក។ នៅឆ្នាំ ១៩៦៥ លោក Mobutu Sese Seko បានធ្វើរដ្ឋប្រហារ និងឡើងកាន់អំណាច។ លោកបានប្តូរឈ្មោះប្រទេសទៅជា "ហ្សែរ" (Zaire) និងគ្រប់គ្រងដោយផ្តាច់ការអស់រយៈពេល ៣២ ឆ្នាំ។ របប Mobutu បានបញ្ចប់នៅពេលសង្គ្រាមកុងហ្គោលើកទី ១ (១៩៩៦-១៩៩៧) ដឹកនាំដោយ Laurent-Désiré Kabila ផ្តួលរំលំរបបនេះ។ មិនយូរប៉ុន្មាន សង្គ្រាមកុងហ្គោលើកទី ២ (១៩៩៨-២០០៣) បានផ្ទុះឡើង ដោយមានការចូលរួមពីប្រទេសអាហ្វ្រិកជាច្រើន ហើយត្រូវបានចាត់ទុកថាជាជម្លោះដែលមានអ្នកស្លាប់ច្រើនបំផុតចាប់តាំងពីសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ មក។ បន្ទាប់ពីសន្តិភាព ប្រទេសនេះបានរៀបចំការបោះឆ្នោតតាមលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ដោយមាន Joseph Kabila (២០០៦-២០១៨) និង Félix Tshisekedi (២០១៨-បច្ចុប្បន្ន) ជាប្រធានាធិបតី។ ទោះយ៉ាងណា ជម្លោះនៅតំបន់ខាងកើតនៅតែបន្តរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចនៃប្រទេសកុងហ្គោ-គីនសាសា ពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើវិស័យរ៉ែ និងធនធានធម្មជាតិ។ ប្រទេសនេះសម្បូរទៅដោយរ៉ែដែលមានតម្លៃដូចជា កូបាល់ ស្ពាន់ ពេជ្រ មាស និងកូលតាន (coltan) ដែលប្រើប្រាស់ក្នុងឧបករណ៍អេឡិចត្រូនិក។ វិស័យរ៉ែគឺជាក្បាលម៉ាស៊ីនសំខាន់នៃការនាំចេញ ប៉ុន្តែយោងតាមវិគីភីឌា ភាពក្រីក្រនៅតែជាបញ្ហាធំ ដោយប្រជាជនមួយភាគធំរស់នៅក្រោមបន្ទាត់នៃភាពក្រីក្រ។ អំពើពុករលួយ កង្វះហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងជម្លោះជាបន្តបន្ទាប់បានរារាំងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច។ វិស័យកសិកម្មរួមមានកាហ្វេ ប្រេងដូង និងដំណាំផ្សេងទៀតក៏សំខាន់ដែរ ប៉ុន្តែផលិតកម្មមានកម្រិតទាប។ ចំពោះវប្បធម៌ ប្រទេសកុងហ្គោ-គីនសាសាមានប្រពៃណីតន្ត្រីដ៏សំបូរបែប ជាពិសេសគឺរបាំរ៉ំបាកុងហ្គោ (Congolese rumba) ដែលបានទទួលឥទ្ធិពលពីតន្ត្រីគុយបា និងអាហ្វ្រិក។ សិល្បករល្បីៗដូចជា Franco Luambo និង Abeti Masikini បានធ្វើឱ្យតន្ត្រីកុងហ្គោល្បីពាសពេញទ្វីបអាហ្វ្រិក។ សិល្បៈប្រពៃណីក៏លេចធ្លោផងដែរ ដូចជា រូបចម្លាក់ឈើរបស់ជនជាតិ Hemba និងរបាំងមុខ។ ម្ហូបអាហារកុងហ្គោមានមូលដ្ឋានលើដំណាំមើមដូចជាដំឡូងមី (cassava) និងចេកធ្វើម្ហូប (plantain) ព្រមទាំងត្រីពីទន្លេកុងហ្គោ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នាពេលបច្ចុប្បន្ន ប្រទេសកុងហ្គោ-គីនសាសា នៅតែប្រឈមនឹងវិបត្តិមនុស្សធម៌ធ្ងន់ធ្ងរ ជាពិសេសនៅតំបន់ខាងកើត ដែលរងគ្រោះដោយជម្លោះប្រដាប់អាវុធរវាងក្រុមបះបោរជាច្រើន ដូចជា M23 និង ADF និងកងកម្លាំងរដ្ឋាភិបាល។ ជម្លោះទាំងនេះបានបណ្តាលឱ្យប្រជាជនរាប់លាននាក់ត្រូវភៀសខ្លួនចេញពីទីជម្រករបស់ពួកគេ។ យោងតាមអង្គការសហប្រជាជាតិ មានជនភៀសខ្លួនខាងក្នុងប្រមាណ ៥.៧ លាននាក់នៅក្នុងប្រទេសនេះគិតត្រឹមខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០២៤ (UNHCR)។ បេសកកម្មរក្សាសន្តិភាពរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ (MONUSCO) បានដំណើរការតាំងពីឆ្នាំ ១៩៩៩ ដើម្បីជួយរក្សាស្ថិរភាព។ បញ្ហាទាហានកុមារ និងអំពើហិង្សាផ្លូវភេទនៅតែជាកង្វល់ធំ។ ក្រៅពីជម្លោះ ការកេងប្រវ័ញ្ចរ៉ែដោយខុសច្បាប់ និងការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើក៏ជាបញ្ហាសកលដែលទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍ពីសហគមន៍អន្តរជាតិ។ ទន្ទឹមនេះ សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោមានគម្រោងអភិរក្សសំខាន់ៗ ដូចជាឧទ្យានជាតិវីរុងហ្គា ដែលជាជម្រកសត្វស្វាហ្គោរីឡាភ្នំជិតផុតពូជ ប៉ុន្តែតំបន់នេះក៏រងគ្រោះដោយការស្វែងរកប្រេង និងជម្លោះ។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃជម្លោះ និងធនធាននៅកុងហ្គោ-គីនសាសា អាចជាមេរៀនសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលធ្លាប់ឆ្លងកាត់សង្គ្រាម និងកំពុងគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិរបស់ខ្លួន។ លើសពីនេះ វិបត្តិមនុស្សធម៌នៅអាហ្វ្រិកកណ្តាលគឺជាបញ្ហាពិភពលោកដែលតម្រូវឱ្យមានការយកចិត្តទុកដាក់។