សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ (DRC) ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថា កុងហ្គោ-គីនសៀសា គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅក្នុងតំបន់អាហ្វ្រិកកណ្តាល។ តាម Wikipedia ប្រទេសនេះមានផ្ទៃដីធំជាងគេទី ២ នៅទ្វីបអាហ្វ្រិក និងជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី ១១ ក្នុងពិភពលោក។ ដោយមានប្រជាជនប្រហែល ១២៤ លាននាក់ កុងហ្គោគឺជាប្រទេសដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេទី ៤ នៅអាហ្វ្រិក និងជាប្រទេសនិយាយភាសាបារាំងដែលមានប្រជាជនច្រើនបំផុតនៅលើពិភពលោក។ ភាសាបារាំងជាភាសាផ្លូវការ និងត្រូវបាននិយាយយ៉ាងទូលំទូលាយ ទោះបីជាមានភាសាក្នុងស្រុកជាង ២០០ ភាសាក៏ដោយ ក្នុងនោះលីងកាឡា (Lingala) ជាភាសានិយាយច្រើនជាងគេ។ រដ្ឋធានី និងទីក្រុងធំបំផុតគឺគីនសៀសា (Kinshasa)។ ប្រទេសនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងសាធារណរដ្ឋកុងហ្គោ អង់ហ្គោឡា សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល ស៊ូដង់ខាងត្បូង អ៊ូហ្កង់ដា រវ៉ាន់ដា ប៊ូរុនឌី តង់សានី និងហ្សំបៀ។ តំបន់ភាគច្រើននៃប្រទេសស្ថិតនៅលើអាងទឹកកុងហ្គោ គ្របដណ្ដប់ដោយព្រៃក្រាស់ និងត្រូវឆ្លងកាត់ដោយទន្លេជាច្រើន រីឯតំបន់ខាងកើត និងអាគ្នេយ៍វិញមានភ្នំច្រើន។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia កុងហ្គោមានទីតាំងនៅចំកណ្តាលទ្វីបអាហ្វ្រិក ដោយមានផ្ទៃដីសរុប ២ ៣៤៥ ៤០៩ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ ប្រទេសនេះស្ថិតនៅលើខ្សែអេក្វាទ័រ មានអាកាសធាតុក្តៅ និងសើមខ្លាំងនៅក្នុងតំបន់ព្រៃទឹកភ្លៀង។ ទន្លេកុងហ្គោ ដែលជាទន្លេវែងជាងគេទី ២ នៅអាហ្វ្រិក ហូរកាត់ប្រទេសនេះបង្កើតបណ្តាញដឹកជញ្ជូនសំខាន់។ ប្រជាជនកុងហ្គោមានចម្រុះជាតិពន្ធុណ៍ណាស់ ដោយមានក្រុមជនជាតិដើមជាង ២០០ ក្រុម ភាគច្រើនជាជនជាតិបានទូ (Bantu)។ ភាសាជាតិមាន ៤ ភាសាសំខាន់ៗ រួមមាន លីងកាឡា ស្វាហ៊ីលី (Swahili) ឈីលូបា (Tshiluba) និងគីកុងហ្គោ (Kikongo) ក្រៅពីភាសាបារាំងដែលជាភាសាផ្លូវការ។ តំបន់ដែលមានប្រជាជនរស់នៅច្រើនជាងគេគឺរដ្ឋធានីគីនសៀសា ដែលមានប្រជាជនជាង ១០ លាននាក់។ បើគិតតាមសាសនា ប្រជាជនភាគច្រើនជាគ្រិស្តសាសនិក (រ៉ូម៉ាំងកាតូលិក និងប្រូតេស្តង់) ហើយមានសហគមន៍ឥស្លាមតូចៗផងដែរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

Wikipedia បានសរសេរថា តំបន់កុងហ្គោមានប្រវត្តិមនុស្សរស់នៅរាប់ពាន់ឆ្នាំមកហើយ ដោយមានអាណាចក្រដូចជា កុងហ្គោ លូបា និងលុនដា។ នៅចុងសតវត្សរ៍ទី ១៩ ព្រះមហាក្សត្រឡេអូប៉ូលទី ២ នៃបែលហ្ស៊ិកបានកាន់កាប់តំបន់នេះជាកម្មសិទ្ធិឯកជន ដោយហៅវាថា "រដ្ឋសេរីកុងហ្គោ" (Congo Free State) ចាប់ពីឆ្នាំ ១៨៨៥ ដល់ ១៩០៨។ របបនេះបានកេណប្រយោជន៍ពីកៅស៊ូ និងភ្លុក តាមរយៈពលកម្មដោយបង្ខំ និងអំពើឃោរឃៅ ដែលបណ្តាលឱ្យមានមនុស្សស្លាប់រាប់លាននាក់។ នៅឆ្នាំ ១៩០៨ បែលហ្ស៊ិកបានដាក់អាណានិគមជាផ្លូវការក្រោមឈ្មោះ "កុងហ្គោបែលហ្ស៊ិក"។

ក្រោយពីចលនាទាមទារឯករាជ្យ កុងហ្គោបានទទួលឯករាជ្យនៅថ្ងៃទី ៣០ មិថុនា ១៩៦០ ដោយមានលោក Joseph Kasa-Vubu ជាប្រធានាធិបតី និងលោក Patrice Lumumba ជានាយករដ្ឋមន្ត្រី។ ប៉ុន្តែភ្លាមៗនោះ ប្រទេសបានធ្លាក់ចូលក្នុងវិបត្តិនយោបាយ ហើយលោក Lumumba ត្រូវបានធ្វើឃាតក្នុងឆ្នាំ ១៩៦១។ នៅឆ្នាំ ១៩៦៥ លោក Mobutu Sese Seko បានដណ្តើមអំណាចដោយរដ្ឋប្រហារ និងបន្តកាន់អំណាចអស់រយៈពេល ៣២ ឆ្នាំ ដោយប្តូរឈ្មោះប្រទេសទៅជា "ហ្សៃរ" (Zaïre)។ របបរបស់លោក Mobutu ត្រូវបានកំណត់ថាជាប្រព័ន្ធផ្តាច់ការ ពុករលួយ និងការគ្រប់គ្រងផ្តាច់មុខ។

សង្គ្រាមកុងហ្គោលើកទី ១ (១៩៩៦-១៩៩៧) បាននាំឱ្យលោក Laurent-Désiré Kabila ផ្តួលរំលំ Mobutu។ ប៉ុន្តែភ្លាមៗនោះ សង្គ្រាមកុងហ្គោលើកទី ២ (១៩៩៨-២០០៣) ដែលហៅថា "សង្គ្រាមលោកនៅអាហ្វ្រិក" បានផ្ទុះឡើង ដោយមានប្រទេសអាហ្វ្រិកជាច្រើនចូលរួម។ សង្គ្រាមនេះបណ្តាលឱ្យមនុស្សស្លាប់រាប់លាននាក់ ភាគច្រើនដោយសារជំងឺ និងគ្រោះទុរ្ភិក្ស។ កូនប្រុសរបស់លោក Kabila គឺលោក Joseph Kabila បានឡើងកាន់អំណាចបន្ត និងឈ្នះឆ្នោតនៅឆ្នាំ ២០០៦ និង ២០១១។ នៅឆ្នាំ ២០១៨ លោក Félix Tshisekedi បានឈ្នះឆ្នោត ជាការផ្ទេរអំណាចដោយសន្តិវិធីលើកដំបូងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រប្រទេស។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia កុងហ្គោជាប្រទេសដែលសម្បូរធនធានធម្មជាតិយ៉ាងខ្លាំង ប៉ុន្តែសេដ្ឋកិច្ចមិនទាន់រីកចម្រើនសមស្រប។ ប្រទេសនេះជាអ្នកផលិតកូបល (cobalt) ធំជាងគេនៅលើពិភពលោក ហើយក៏មានទង់ដែង ពេជ្រ មាស និងរ៉ែកូលតង់ (coltan) ជាច្រើនផងដែរ។ ទោះយ៉ាងនេះក្តី ប្រជាជនភាគច្រើនរស់នៅក្នុងភាពក្រីក្រ ដោយសារអំពើពុករលួយ ជម្លោះប្រដាប់អាវុធ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធខ្សោយ។ វិស័យរ៉ែដែលរីកចម្រើនត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយក្រុមហ៊ុនបរទេស និងការជីករុករកខ្នាតតូច (artisanal mining) ដែលជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងការរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស។

ចំណែកវប្បធម៌វិញ កុងហ្គោមានកេរ្តិ៍មរតកវប្បធម៌ដ៏សម្បូរបែប។ តន្ត្រីរ៉ាម់បា (Rumba) កុងហ្គោគឺល្បីល្បាញទូទាំងទ្វីបអាហ្វ្រិក ហើយត្រូវបានចុះក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌អរូបីរបស់យូណេស្កូ (UNESCO)។ តារាភ្លេងដូចជា Franco Luambo និង Abeti Masikini ត្រូវបានគេចងចាំទូទាំងពិភពលោក។ សិល្បៈបុរាណរបស់កុងហ្គោ ដូចជារូបចម្លាក់ និងរបាំងមុខ ក៏មានកិត្តនាមខាងផ្នែកសិល្បៈផងដែរ។ ភាសានិងអក្សរសាស្ត្របារាំងក៏មានឥទ្ធិពល ខណៈដែលស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍ពីកុងហ្គោបានដណ្តើមការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ននេះ កុងហ្គោនៅតែជួបប្រឈមនឹងជម្លោះនៅតំបន់ភាគខាងកើត ដែលដឹកនាំដោយក្រុមប្រដាប់អាវុធជាច្រើន រួមទាំងក្រុម M23 ដែលត្រូវបានអង្គការសហប្រជាជាតិ (UN) ចោទប្រកាន់ថាបានទទួលការគាំទ្រពីរវ៉ាន់ដា។ ស្ថានការណ៍មនុស្សធម៌ក៏ធ្ងន់ធ្ងរផងដែរ ដោយមានជនភៀសខ្លួន និងជនផ្លាស់ទីក្នុងស្រុករាប់លាននាក់។

សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា កុងហ្គោប្រហែលជាមើលទៅឆ្ងាយ ប៉ុន្តែប្រទេសនេះដើរតួនាទីសំខាន់នៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក។ ក្នុងនាមជាប្រភពដ៏ធំនៃរ៉ែកូបល ដែលត្រូវការសម្រាប់អាគុយរថយន្តអគ្គិសនី និងឧបករណ៍អេឡិចត្រូនិក កុងហ្គោគឺជាចំណុចប្រសព្វនៃការប្រកួតប្រជែងភូមិសាស្ត្រនយោបាយ ជាពិសេសរវាងប្រទេសចិន និងបស្ចិមប្រទេស។ លើសពីនេះ កុងហ្គោជាសមាជិកនៃអង្គការហ្វ្រង់កូហ្វូនី (Francophonie) ដែលជំរុញភាសាបារាំង។ នៅកម្ពុជា ភាសាបារាំងធ្លាប់មានឥទ្ធិពល ហើយព្រឹត្តិការណ៍នៅកុងហ្គោអាចជាចំណាប់អារម្មណ៍សម្រាប់អ្នកតាមដានបណ្តាញហ្វ្រង់កូហ្វូនី។