ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ គឺជាគណបក្សនយោបាយដ៏សំខាន់មួយរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក និងជាគណបក្សមួយក្នុងចំណោមគណបក្សធំៗពីររបស់ប្រទេសនេះ។ តាមវិគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស គណបក្សនេះជាគណបក្សសេរីនិយម (liberal) ដែលមានជំហរនយោបាយស្ថិតនៅកណ្តាល និងកណ្តាល-ឆ្វេង នៃវិសាលគមនយោបាយ។

វិគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា គណបក្សនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ១៨២៨ ហើយជាគណបក្សនយោបាយដែលកំពុងដំណើរការចំណាស់ជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោក។ គូប្រជែងចម្បងរបស់វា គឺគណបក្សសាធារណរដ្ឋ (Republican Party) ហើយចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៨៥០ មក គណបក្សទាំងពីរបានកាន់កាប់នយោបាយអាមេរិកយ៉ាងលេចធ្លោ។

គណបក្សនេះមានទីស្នាក់ការជាតិផ្ទាល់ខ្លួន ហើយបានបង្កើតប្រធានាធិបតីអាមេរិកជាច្រើនរូប ចាប់ពីលោក Andrew Jackson រហូតដល់លោក Joe Biden។ សកម្មភាពរបស់គណបក្សនេះត្រូវបានសារព័ត៌មានអន្តរជាតិតាមដានយ៉ាងជិតស្និទ្ធ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យមានវត្តមាននៅទូទាំងសហរដ្ឋអាមេរិក ហើយជាកម្លាំងនយោបាយធំមួយនៅក្នុងការបោះឆ្នោតរបស់រដ្ឋនីមួយៗ។ ដោយសារការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីអាមេរិកសម្រេចតាមរដ្ឋ មូលដ្ឋានគាំទ្ររបស់គណបក្សនេះមានលក្ខណៈខុសៗគ្នាទៅតាមតំបន់ និងក្រុមប្រជាជន។

ក្រាហ្វិកក្នុងវិគីភីឌាបង្ហាញពីសមាមាត្រប្រជាជនដែលកាន់សញ្ញាបត្របរិញ្ញាបត្រ ឬខ្ពស់ជាងនេះ នៅក្នុងរដ្ឋ និងតំបន់បោះឆ្នោតដែលលោកស្រី Kamala Harris ឈ្នះក្នុងការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០២៤។ ទិន្នន័យនេះទាក់ទងនឹងការវិភាគអំពីកម្រិតអប់រំ និងនិន្នាការនយោបាយរបស់អ្នកបោះឆ្នោតអាមេរិក។

ចំណែកផ្នែកបុគ្គល លោកស្រី Shirley Chisholm ជាបេក្ខជនស្បែកខ្មៅដំបូងគេសម្រាប់ការតែងតាំងជាបេក្ខជនប្រធានាធិបតីរបស់គណបក្សធំមួយ ហើយក្នុងឆ្នាំ២០០៧ លោក Barack Obama ដែលពេលនោះនៅជាសមាជិកព្រឹទ្ធសភា បានថ្លែងទៅកាន់សមាគមយុវជនគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ (College Democrats of America)។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ១៨២៨ ហើយតាមវិគីភីឌា ប្រធានាធិបតីដំបូងគេរបស់គណបក្សនេះ គឺលោក Andrew Jackson ដែលកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីទី៧ ពីឆ្នាំ១៨២៩ ដល់ ១៨៣៧។ បន្ទាប់មក លោក Martin Van Buren បានកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីទី៨ ពីឆ្នាំ១៨៣៧ ដល់ ១៨៤១ ហើយលោក James K. Polk ជាប្រធានាធិបតីទី១១ ពីឆ្នាំ១៨៤៥ ដល់ ១៨៤៩ ដែលត្រូវបានកត់ត្រាថាបានពង្រីកទឹកដីរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកយ៉ាងខ្លាំង។ ក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី១៩ លោក Stephen A. Douglas ដែលជាសមាជិកព្រឹទ្ធសភារដ្ឋ Illinois ក៏ជាឥស្សរជនសំខាន់មួយរូបរបស់គណបក្ស។

ចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៨៥០ មក គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ និងគណបក្សសាធារណរដ្ឋ បានក្លាយជាគណបក្សធំៗពីរដែលកាន់កាប់នយោបាយអាមេរិករហូតមកទល់សព្វថ្ងៃ។ នៅដើមសតវត្សរ៍ទី២០ មេដឹកនាំសំខាន់ៗរបស់គណបក្សរួមមាន William Jennings Bryan, Josephus Daniels, Woodrow Wilson, Breckinridge Long, William Phillips និង Franklin D. Roosevelt ដែលបានបង្ហាញខ្លួនក្នុងរូបថតឆ្នាំ១៩១៣។

ក្រោយមក លោក Franklin D. Roosevelt បានក្លាយជាប្រធានាធិបតីទី៣២ ពីឆ្នាំ១៩៣៣ ដល់ ១៩៤៥ ហើយលោក Harry S. Truman ជាប្រធានាធិបតីទី៣៣ ពីឆ្នាំ១៩៤៥ ដល់ ១៩៥៣។ ចំណែកសម័យទំនើប គណបក្សនេះបានបង្កើតប្រធានាធិបតីជាច្រើនរូបទៀត រួមមានលោក Jimmy Carter ប្រធានាធិបតីទី៣៩ (ពីឆ្នាំ១៩៧៧ ដល់ ១៩៨១), លោក Bill Clinton ប្រធានាធិបតីទី៤២ (ពីឆ្នាំ១៩៩៣ ដល់ ២០០១), លោក Barack Obama ប្រធានាធិបតីទី៤៤ (ពីឆ្នាំ២០០៩ ដល់ ២០១៧) និងលោក Joe Biden ប្រធានាធិបតីទី៤៦ (ពីឆ្នាំ២០២១ ដល់ ២០២៥)។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ ដែលមានជំហរសេរីនិយម ត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយកំណែទម្រង់ក្នុងស្រុក និងគោលនយោបាយសុខុមាលភាពសង្គម។ ឧទាហរណ៍ដ៏លេចធ្លោមួយ គឺការចុះហត្ថលេខាលើច្បាប់ Affordable Care Act (ACA) ដោយលោកប្រធានាធិបតី Barack Obama ក្នុងឆ្នាំ២០១០ ដែលជាកំណែទម្រង់សុខាភិបាលដ៏ធំមួយនៅអាមេរិក។ ក្នុងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ទំព័រវិគីភីឌាក៏បង្ហាញទិន្នន័យអំពីប្រាក់ចំណូលគ្រួសារមធ្យមពិតប្រាកដរបស់អាមេរិក តាមក្រុមជាតិសាសន៍ ចន្លោះឆ្នាំ១៩៦៧ ដល់ឆ្នាំ២០១១ ដោយគិតជាតម្លៃប្រាក់ដុល្លារឆ្នាំ២០១១។

ផ្នែកវប្បធម៌ និងនិមិត្តសញ្ញា គណបក្សនេះត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅតាមរូបលា (donkey)។ ប៉ុន្តែតាមវិគីភីឌា នៅរដ្ឋជាច្រើន គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យធ្លាប់ប្រើរូបមាន់ជានិមិត្តសញ្ញាវិញ ដូចជានៅរដ្ឋ Alabama ដែលគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យរបស់រដ្ឋនោះបានប្រើនិមិត្តសញ្ញានេះពីឆ្នាំ១៩០៤ ដល់ឆ្នាំ១៩៦៦ និងបន្តពីឆ្នាំ១៩៦៦ ដល់ឆ្នាំ១៩៩៦។ ផ្ទាំងឃោសនាបោះឆ្នោតឆ្នាំ១៩៤៤ របស់លោក Franklin D. Roosevelt និងលោក Harry S. Truman ក៏បង្ហាញនិមិត្តសញ្ញាមាន់នេះផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

លោក Joe Biden ប្រធានាធិបតីទី៤៦ (ពីឆ្នាំ២០២១ ដល់ ២០២៥) គឺជាប្រធានាធិបតីចុងក្រោយគេរបស់គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ។ ក្នុងការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីឆ្នាំ២០២៤ បេក្ខនារីរបស់គណបក្សនេះ គឺលោកស្រី Kamala Harris ដែលបានឈ្នះនៅរដ្ឋមួយចំនួន។

បច្ចុប្បន្ន គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យនៅតែជាកម្លាំងធំមួយក្នុងចំណោមគណបក្សធំៗពីររបស់អាមេរិក។ ចលនានយោបាយរបស់លោក Bernie Sanders និងលោកស្រី Alexandria Ocasio-Cortez ក្នុងដំណើរកម្សាន្តឈ្មោះ Fighting Oligarchy ក៏បានទាក់ទាញការចាប់អារម្មណ៍ពីសាធារណជនផងដែរ។

សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា ការផ្លាស់ប្តូរនយោបាយនៅសហរដ្ឋអាមេរិកតែងមានផលប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ច ពាណិជ្ជកម្ម និងការទូតពិភពលោក។ ការយល់ដឹងអំពីគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ និងគណបក្សសាធារណរដ្ឋ ជួយឱ្យអ្នកអានតាមដានព្រឹត្តិការណ៍នយោបាយអាមេរិកបានច្បាស់ជាងមុន។