ជំងឺគ្រុនឈាម

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ជំងឺគ្រុនឈាម (Dengue fever) គឺជាជំងឺឆ្លងមួយដែលបង្កឡើងដោយវីរុសគ្រុនឈាម និងចម្លងតាមរយៈមូសខ្លា Aedes aegypti ។ តាមការពិពណ៌នារបស់សព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា ជំងឺនេះជាទូទៅកើតមាននៅតំបន់ត្រូពិក និងស៊ុបត្រូពិក ជាពិសេសនៅតំបន់ទីក្រុង និងពាក់កណ្តាលទីក្រុង ។

យោងតាមវិគីភីឌា អ្នកឆ្លងភាគច្រើនមិនបង្ហាញរោគសញ្ញាឬមានរោគសញ្ញាស្រាលៗ ។ រោគសញ្ញាធម្មតាចាប់ផ្តើមពី ៣ ទៅ ១៤ ថ្ងៃក្រោយការឆ្លង ហើយអាចរួមមាន គ្រុនក្តៅខ្លាំង ឈឺក្បាល ក្អួត ឈឺសាច់ដុំ និងសន្លាក់ ព្រមទាំងមានកន្ទួលលើស្បែក ។ ការជាសះស្បើយជាទូទៅចំណាយពេលពី ២ ទៅ ៧ ថ្ងៃ ។ ទោះយ៉ាងណា ក្នុងករណីខ្លះ ជំងឺអាចវិវត្តទៅជាជំងឺគ្រុនឈាមធ្ងន់ធ្ងរ ដែលអមដោយការធ្លាក់ឈាម ការថយចុះចំនួនប្លាកែត ការលេចធ្លាយប្លាស្មា និងការធ្លាក់ចុះសម្ពាធឈាមយ៉ាងគ្រោះថ្នាក់ ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា ជំងឺគ្រុនឈាមកើតឡើងនៅក្នុងប្រទេសជាង ១០០ នៅទូទាំងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិកខាងលិច អាមេរិក អាហ្វ្រិក និងមេឌីទែរ៉ានេខាងកើត ។ ប្រទេសកម្ពុជាជាតំបន់មួយដែលមានជំងឺនេះឆ្លងរាលដាលជាប្រចាំ (endemic) ។ មូសខ្លាញីប្រភេទ Aedes aegypti ដែលជាភ្នាក់ងារចម្លងដ៏សំខាន់ ចូលចិត្តរស់នៅក្នុងបរិស្ថានទីក្រុង និងបង្កាត់ពូជក្នុងប្រភពទឹកស្អាតតូចៗដូចជា ពាង ថូផ្កា កំប៉ុង និងសំបកកង់ចាស់ៗ ។

តាមទិន្នន័យពីវិគីភីឌា មនុស្សគ្រប់វ័យអាចឆ្លងជំងឺនេះបាន ប៉ុន្តែកុមារអាចប្រឈមនឹងទម្រង់ធ្ងន់ធ្ងរខ្លាំងជាងមនុស្សចាស់ ជាពិសេសនៅតំបន់ដែលមានចរាចរណ៍ច្រើននៃវីរុស ។ កត្តាហានិភ័យដ៏សំខាន់មួយគឺការធ្លាប់ឆ្លងដោយសេរ៉ូហ្សែនផ្សេងពីមុន ដែលអាចធ្វើឱ្យការឆ្លងលើកទីពីរកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ការពិពណ៌នាដំបូងអំពីជំងឺដែលស្រដៀងនឹងគ្រុនឈាម ត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងសព្វវចនាធិប្បាយវេជ្ជសាស្ត្រចិនសម័យរាជវង្សជិន (គ.ស ២៦៥-៤២០) ។ ក្រោយមក ជំងឺនេះបានរាលដាលជាបន្តបន្ទាប់ ប៉ុន្តែការកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងបានកើតឡើងក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ និងក្រោយសង្គ្រាម ដោយសារការផ្លាស់ទីលំនៅរបស់ប្រជាជន និងនគរូបនីយកម្ម ។

វិគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា របាយការណ៍ករណីដែលអាចបញ្ជាក់បានជាលើកដំបូងត្រូវបានចងក្រងដោយលោក Benjamin Rush នៅឆ្នាំ ១៧៨៩ ដែលបានដាក់ឈ្មោះវាថា "គ្រុនក្តៅបាក់ឆ្អឹង" (breakbone fever) ។ នៅឆ្នាំ ១៩៤៣ វីរុសនេះត្រូវបានញែកចេញដំបូងនៅប្រទេសជប៉ុនដោយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ Kimura និង Hotta ។ ក្រោយមក សេរ៉ូហ្សែនទាំងបួនត្រូវបានរកឃើញ ។ មុនឆ្នាំ ១៩៧០ មានតែប្រទេសចំនួន ៩ ប៉ុណ្ណោះដែលបានជួបប្រទះការផ្ទុះជំងឺធ្ងន់ធ្ងរ ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្នជំងឺនេះឆ្លងរាលដាលនៅជាង ១០០ ប្រទេស ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមការពិពណ៌នារបស់វិគីភីឌា ជំងឺគ្រុនឈាមបានដាក់បន្ទុកសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរលើពិភពលោក ។ ការចំណាយសរុបប្រចាំឆ្នាំត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណប្រមាណ ៨,៩ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក ដែលរួមមានថ្លៃព្យាបាល ការបាត់បង់ផលិតភាព និងការចំណាយលើការគ្រប់គ្រងមូស ។ ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ត្រូវរងផលប៉ះពាល់ខ្លាំងជាងគេ ។

ពីផ្នែកវប្បធម៌ សហគមន៍នៅតំបន់ឆ្លងរាលដាលបានអភិវឌ្ឍទម្លាប់ការពារជាលក្ខណៈសមូហភាព ។ ការបិទប្រភពទឹកបរិសុទ្ធនៅក្នុងព្រះវិហារដូចករណីនៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ជាឧទាហរណ៍នៃការសម្របសម្រួលទំនៀមទម្លាប់សាសនា ដើម្បីកាត់បន្ថយប្រភពបង្កាត់មូស ។ យុទ្ធនាការអប់រំសុខភាពសាធារណៈ និងថ្ងៃសម្អាតសហគមន៍ ក៏ជាផ្នែកមួយនៃវប្បធម៌ប្រយុទ្ធប្រឆាំងជំងឺនេះនៅក្នុងប្រទេសដូចជាកម្ពុជា ថៃ និងឥណ្ឌូនេស៊ី ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ន ជំងឺគ្រុនឈាមនៅតែជាការគំរាមកំហែងផ្នែកសុខភាពសាធារណៈដ៏សំខាន់ ។ វិគីភីឌារាយការណ៍ថា ចំនួនករណីឆ្លងសកលបានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ថ្មីៗនេះ ។ កត្តាដូចជាការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ នគរូបនីយកម្ម និងការធ្វើដំណើរអន្តរជាតិ កំពុងពង្រីកដែនកំណត់ភូមិសាស្ត្ររបស់មូសចម្លង ដែលធ្វើឱ្យប្រទេសថ្មីៗប្រឈមនឹងការផ្ទុះជំងឺ ។

យោងតាមវិគីភីឌា វ៉ាក់សាំងជំងឺគ្រុនឈាមដំបូងគេ (CYD-TDV ឬ Dengvaxia) ត្រូវបានអនុម័តនៅប្រទេសមួយចំនួន ប៉ុន្តែវាមានកម្រិតប្រើប្រាស់លើអ្នកដែលធ្លាប់ឆ្លងរួច ។ វ៉ាក់សាំងជំនាន់ក្រោយកំពុងស្ថិតក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍ ។ នៅកម្ពុជា ក្រសួងសុខាភិបាល និងអង្គការសុខភាពពិភពលោក បានធ្វើយុទ្ធនាការបង្ការ និងតាមដានជំងឺជាប្រចាំ ។ អ្នកអានរបស់យើងគួរយកចិត្តទុកដាក់ការពារខ្លួនពីមូស ដូចជាការប្រើមុង ថ្នាំការពារមូស និងការកម្ចាត់ទឹកដក់ជាដើម ។