ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ការរំសាយអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ (Nuclear disarmament) គឺជាសកម្មភាពកាត់បន្ថយ ឬលុបបំបាត់អាវុធនុយក្លេអ៊ែរទាំងស្រុង។ តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia គោលដៅចុងក្រោយគឺសម្រេចឱ្យបាននូវពិភពលោកគ្មានអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ ហើយពាក្យ «denuclearization» ក៏ត្រូវបានប្រើដើម្បីពណ៌នាអំពីដំណើរការទាំងមូលឆ្ពោះទៅរកការរំសាយអាវុធពេញលេញ។ ការប្រើប្រាស់អាវុធប្រភេទនេះជាលើកដំបូងបានកើតឡើងក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ នៅពេលដែលសហរដ្ឋអាមេរិកទម្លាក់គ្រាប់បែកបរមាណូលើក្រុងហ៊ីរ៉ូស៊ីម៉ា និងណាហ្កាសាគី កាលពីថ្ងៃទី ៦ និង ៩ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៤៥ (ដូចរូបភាពខាងលើ)។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានបំផ្លាញទីក្រុងទាំងពីរ និងបណ្ដាលឲ្យមនុស្សរាប់សែននាក់ស្លាប់ ដែលជំរុញឲ្យមានការយល់ដឹងជាសកលអំពីភាពចាំបាច់នៃការរំសាយអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ការសាកល្បង និងការកាន់កាប់អាវុធនុយក្លេអ៊ែរបានរីករាលដាលទៅតាមតំបន់ភូមិសាស្ត្រផ្សេងៗ។ Wikipedia បានរក្សាទុករូបភាពប្រវត្តិសាស្ត្រដែលបង្ហាញថា សហរដ្ឋអាមេរិកបានធ្វើការសាកល្បងនុយក្លេអ៊ែរទាំងនៅវាលខ្សាច់ណេវ៉ាដា (Nevada) និងនៅប៉ាស៊ីហ្វិក (ប្រតិបត្តិការ Crossroads ឆ្នាំ ១៩៤៦)។ ការផ្ទុះសាកល្បងក្រោមទឹកនៅឆ្នាំ ១៩៤៦ បានបង្កើតជាជួរឈរផ្សែងផ្សិតយក្ស ដែលក្លាយជានិមិត្តរូបនៃអំណាចបំផ្លិចបំផ្លាញ។ ប្រជាជននៅទូទាំងពិភពលោកបានរងផលប៉ះពាល់ ហើយបានរួមគ្នាបង្កើតចលនាតវ៉ា។ ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិភាពពិភពលោកបានរៀបចំសន្និសីទអន្តរជាតិនៅទីក្រុងប៊ែរឡាំងខាងកើតក្នុងឆ្នាំ ១៩៥២ ដោយប្រើរូបព្រាបរបស់ Picasso ជានិមិត្តសញ្ញាសន្តិភាព។ ក្រុមស្ត្រីដូចជា Women Strike for Peace បានដឹកនាំការតវ៉ាអំឡុងវិបត្តិមីស៊ីលគុយបាឆ្នាំ ១៩៦២។ បាតុកម្មនៅអឺរ៉ុបក៏បានផ្ទុះឡើងជាបន្តបន្ទាប់៖ នៅក្រុងលីយ៉ុង (បារាំង) ក្នុងទសវត្សរ៍ ១៩៨០ នៅក្រុងប៊ុន (អាល្លឺម៉ង់ខាងលិច) ឆ្នាំ ១៩៨១ និងនៅក្រុងឡាអេ (ហូឡង់) ឆ្នាំ ១៩៨៣ ដោយមានអ្នកចូលរួមរាប់ម៉ឺននាក់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិនៃការរំសាយអាវុធនុយក្លេអ៊ែរចាប់ផ្ដើមឡើងស្របពេលជាមួយនឹងការអភិវឌ្ឍអាវុធប្រភេទនេះ។ Wikipedia បានផ្ដល់រូបភាពជាច្រើនដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីព្រឹត្តិការណ៍គន្លឹះ។ បន្ទាប់ពីការទម្លាក់គ្រាប់បែកបរមាណូលើប្រទេសជប៉ុន សហរដ្ឋអាមេរិកបានបន្តសាកល្បងនុយក្លេអ៊ែរយ៉ាងសកម្ម។ ប្រតិបត្តិការ Crossroads ឆ្នាំ ១៩៤៦ គឺជាការផ្ទុះក្រោមទឹកលើកដំបូង ដែលបង្ហាញពីឥទ្ធិពលដ៏មហិមា។ នៅឆ្នាំ ១៩៥១ លំហាត់ Desert Rock I បានដាក់ទាហានឲ្យឈរមើលការផ្ទុះក្នុងចម្ងាយជិត ដើម្បីសិក្សាពីផលប៉ះពាល់លើកងទ័ព។ ការសាកល្បងទាំងនេះបានបង្កើនក្ដីបារម្ភជាសកល។ ក្នុងទសវត្សរ៍ ១៩៥០-១៩៦០ ចលនាសន្តិភាពអន្តរជាតិបានរីកចម្រើន។ ព្រាប Picasso ត្រូវបានប្រើជានិមិត្តសញ្ញានៃក្ដីសង្ឃឹម។ ក្នុងវិបត្តិមីស៊ីលគុយបាឆ្នាំ ១៩៦២ ស្ត្រីអាមេរិកាំងរាប់ពាន់នាក់បានធ្វើកូដកម្មដើម្បីសន្តិភាព ដែលជាការតវ៉ាដោយផ្ទាល់ប្រឆាំងនឹងសង្គ្រាមនុយក្លេអ៊ែរ។ នៅទសវត្សរ៍ ១៩៨០ ការប្រណាំងអាវុធបានឈានដល់កម្រិតកំពូល ហើយបាតុកម្មក៏បានកើតឡើងពាសពេញអឺរ៉ុប។ យោងតាម Wikipedia នៅថ្ងៃទី ១២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៨២ ស្ត្រី ៣០ ០០០ នាក់បានកាន់ដៃគ្នាព័ទ្ធជុំវិញមូលដ្ឋានទ័ព Greenham Common នៃចក្រភពអង់គ្លេស ដើម្បីប្រឆាំងនឹងការដាក់មីស៊ីល Cruise របស់អាមេរិក។ ព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនេះបានបញ្ជាក់ពីការប្ដេជ្ញាចិត្តរបស់មហាជនក្នុងការទាមទារឲ្យមានការរំសាយអាវុធ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ការប្រណាំងអាវុធនុយក្លេអ៊ែរត្រូវបានគេវាយតម្លៃថាបានចំណាយថវិកាដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ ទោះបីរូបភាពពី Wikipedia មិនបញ្ជាក់តួលេខជាក់លាក់ក៏ដោយ។ ចំណែកវប្បធម៌វិញ ចលនារំសាយអាវុធបានបន្សល់ទុកនូវកេរដំណែលដ៏សម្បូរបែប។ រូបព្រាប Picasso បានក្លាយជានិមិត្តសញ្ញាសន្តិភាពជាសកល។ ស្ត្រីបានដើរតួនាទីសំខាន់ ដូចឃើញតាមរយៈការតវ៉ានៅ Greenham Common និងការដឹកនាំបាតុកម្មនានា។ ពិធីរំឭកខួបការទម្លាក់គ្រាប់បែកនុយក្លេអ៊ែរ ដូចជាពិធីនៅណាហ្កាសាគីឆ្នាំ ២០១២ ដែលមានតំណាងអង្គការសហប្រជាជាតិ លោកស្រី Angela Kane ចូលរួម បានបញ្ជាក់ពីសារៈសំខាន់នៃការចងចាំ និងការអប់រំសាធារណជនអំពីគ្រោះថ្នាក់នុយក្លេអ៊ែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងឆ្ពោះទៅរកការរំសាយអាវុធនុយក្លេអ៊ែរនៅតែបន្តមានសារៈសំខាន់។ Wikipedia បានកត់ត្រាថា បាតុកម្ម Ban the Bomb Rally នៅទីក្រុង St. Louis សហរដ្ឋអាមេរិក កាលពីថ្ងៃទី ១៧ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០១៧ និងការថ្លែងសុន្ទរកថារបស់អ្នកនយោបាយអង់គ្លេស លោក Jeremy Corbyn ក្នុងកម្មវិធី #StopTrident នៅថ្ងៃទី ២៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០១៦ បានបង្ហាញថា មហាជននៅតែមិនទាន់បោះបង់ការតស៊ូដើម្បីលុបបំបាត់អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ។ ព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនេះបានកើតឡើងស្របពេលដែលប្រទេសមហាអំណាចកំពុងធ្វើទំនើបកម្មអាវុធ ហើយការចរចារំសាយអាវុធជួបឧបសគ្គ។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីប្រវត្តិ និងនិន្នាការបច្ចុប្បន្ននៃការរំសាយអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ គឺមានសារៈសំខាន់ក្នុងការតាមដានព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោកដែលអាចប៉ះពាល់ដល់សន្តិសុខតំបន់។