ជំងឺធ្លាក់ទឹកចិត្ត

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ជំងឺធ្លាក់ទឹកចិត្ត គឺជាស្ថានភាពផ្លូវចិត្តមួយដែលមានលក្ខណៈស្មុគស្មាញ បង្ហាញចេញតាមរយៈអារម្មណ៍ទាប និងការមិនចង់ធ្វើសកម្មភាព។ តាមការចុះផ្សាយរបស់ Wikipedia វាមិនមែនគ្រាន់តែជាអារម្មណ៍សោកសៅធម្មតានោះទេ ប៉ុន្តែជាលក្ខខណ្ឌសុខភាពដែលប៉ះពាល់ដល់គំនិត អាកប្បកិរិយា អារម្មណ៍ និងសុខុមាលភាពទូទៅរបស់បុគ្គល។ ក្នុងឆ្នាំ ២០២០ ជំងឺនេះប៉ះពាល់ដល់ប្រមាណ ៣.៥% នៃប្រជាជនពិភពលោក ឬប្រហែល ២៨០ លាននាក់ ដែលធ្វើឲ្យវាក្លាយជាបញ្ហាសុខភាពសាធារណៈដ៏សំខាន់មួយ។ អ្នកដែលធ្លាក់ទឹកចិត្តច្រើនតែបាត់បង់ភាពរីករាយនិងការលើកទឹកចិត្តក្នុងសកម្មភាពប្រចាំថ្ងៃ រួមជាមួយអារម្មណ៍សោកសៅខ្លាំង ការបាត់បង់ក្តីសង្ឃឹម និងការពិបាកក្នុងការផ្ចង់អារម្មណ៍។

រោគសញ្ញា

ប្រភព: Wikipedia

រោគសញ្ញានៃជំងឺធ្លាក់ទឹកចិត្តមានភាពចម្រុះ និងប្រែប្រួលពីមនុស្សម្នាក់ទៅម្នាក់ទៀត។ តាម Wikipedia រោគសញ្ញាស្នូលរួមមាន អារម្មណ៍សោកសៅឥតឈប់ឈរ ការបាត់បង់ចំណាប់អារម្មណ៍ឬភាពរីករាយក្នុងសកម្មភាព (anhedonia) និងការថយចុះថាមពល។ រោគសញ្ញាផ្សេងទៀតអាចរួមមាន ការផ្លាស់ប្តូរទម្ងន់ឬចំណង់អាហារ (ហូបច្រើនជ្រុល ឬមិនហូប) ការរំខានដំណេក (គេងមិនលក់ ឬគេងច្រើនពេក) អសមត្ថភាពក្នុងការផ្ចង់អារម្មណ៍ អារម្មណ៍ថាខ្លួនឯងគ្មានតម្លៃ និងក្នុងករណីធ្ងន់ធ្ងរបំផុត មានគំនិតចង់សម្លាប់ខ្លួន។ រោគសញ្ញាទាំងនេះច្រើនតែមានវត្តមានយ៉ាងហោចណាស់ ២ សប្តាហ៍ និងបណ្តាលឲ្យមានការរំខានដល់ការងារ ការសិក្សា ឬទំនាក់ទំនងសង្គម។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ការយល់ដឹងអំពីជំងឺធ្លាក់ទឹកចិត្តបានវិវត្តឆ្លងកាត់រាប់ពាន់ឆ្នាំ។ តាមកំណត់ត្រាក្នុង Wikipedia ពាក្យ «melancholia» (មកពីភាសាក្រិច «melas» មានន័យថាខ្មៅ និង «kholé» មានន័យថាទឹកប្រមាត់) ត្រូវបានប្រើដំបូងដោយគ្រូពេទ្យក្រិចបុរាណ ដូចជាហ៊ីបប៉ូក្រាត ដែលជឿថាជំងឺនេះបណ្តាលមកពីការលើសទឹកប្រមាត់ខ្មៅ (black bile) ក្នុងរាងកាយ។ គំនិតនេះគ្របដណ្តប់វិស័យវេជ្ជសាស្ត្រអឺរ៉ុបរហូតដល់យុគសម័យកណ្តាល។ នៅសតវត្សទី ១៩ ការបែងចែករវាងជំងឺធ្លាក់ទឹកចិត្តធ្ងន់ធ្ងរនិងភាពសោកសៅធម្មតាបានចាប់ផ្តើម ហើយនៅសតវត្សទី ២០ ប្រព័ន្ធចាត់ថ្នាក់រោគវិនិច្ឆ័យទំនើបដូចជា DSM បានលេចចេញមក។ ការរកឃើញថ្នាំប្រឆាំងនឹងជំងឺធ្លាក់ទឹកចិត្តនៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៥០ បានផ្លាស់ប្តូរវិធីព្យាបាល និងបញ្ជាក់ពីតួនាទីនៃសារធាតុគីមីក្នុងខួរក្បាលដូចជា serotonin និង norepinephrine។

សង្គម និងវប្បធម៌

ជំងឺធ្លាក់ទឹកចិត្តមិនត្រឹមតែជាបញ្ហាជីវសាស្ត្រប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏មានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងពីកត្តាសង្គមនិងវប្បធម៌ផងដែរ។ តាម Wikipedia ការរើសអើងជុំវិញសុខភាពផ្លូវចិត្តនៅតែជាឧបសគ្គដ៏ធំសម្រាប់ការព្យាបាលនៅទូទាំងពិភពលោក ជាពិសេសនៅក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍។ ការព្យាបាលសម័យទំនើបរួមមានការប្រឹក្សាផ្លូវចិត្ត (psychotherapy) ដូចជា cognitive behavioral therapy (CBT) និងថ្នាំប្រឆាំងនឹងជំងឺធ្លាក់ទឹកចិត្ត (antidepressants) ដែលការរួមបញ្ចូលគ្នាត្រូវបានបញ្ជាក់ថាមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។ ទោះបីជាការព្យាបាលមានប្រសិទ្ធភាពក៏ដោយ មនុស្សជាច្រើនមិនបានទទួលការថែទាំដោយសារកង្វះធនធាន ការភ័យខ្លាចការរើសអើង ឬការខ្មាស់អៀន។ តាមការប៉ាន់ស្មានសេដ្ឋកិច្ច ជំងឺនេះបណ្តាលឲ្យខាតបង់ផលិតភាពការងាររាប់ពាន់លានដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំៗ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅសម័យបច្ចុប្បន្ន ការយកចិត្តទុកដាក់លើសុខភាពផ្លូវចិត្តបានកើនឡើងជាលំដាប់ ជាពិសេសក្រោយពីជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ ដែលបានធ្វើឲ្យអត្រាជំងឺធ្លាក់ទឹកចិត្តកើនឡើងទូទាំងពិភពលោក។ យោងតាម Wikipedia អង្គការសុខភាពពិភពលោកបានសម្គាល់ថាជំងឺធ្លាក់ទឹកចិត្តជាមូលហេតុចម្បងមួយនៃពិការភាពសកល។ នៅកម្ពុជា ក្តីព្រួយបារម្ភអំពីសុខភាពផ្លូវចិត្តកំពុងទទួលបានការយកចិត្តទុកដាក់កាន់តែខ្លាំងពីរដ្ឋាភិបាល អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល និងសាធារណជន។ គេហទំព័រ KhmerPulse រាយការណ៍ជាទៀងទាត់អំពីបញ្ហាសុខភាពផ្លូវចិត្ត និងធនធានដែលអាចរកបាននៅក្នុងសហគមន៍ខ្មែរ ដើម្បីជួយលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងនិងការគាំទ្រដល់អ្នកដែលកំពុងជួបបញ្ហានេះ។