ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ការឃុំខ្លួន (Detention) គឺជាទង្វើដែលដកហូតសេរីភាពបុគ្គលណាម្នាក់ ជាបណ្តោះអាសន្ន ឬរយៈពេលវែង។ យោងតាម Wikipedia ការឃុំខ្លួនគឺជាដំណើរការដែលរដ្ឋ ឬពលរដ្ឋឯកជនឃុំខ្លួនបុគ្គលដោយដកហូត ឬដាក់កំហិតសេរីភាពរបស់ពួកគេនៅពេលនោះ។ ការឃុំខ្លួនអាចចែកចេញជាពីរប្រភេទធំៗ គឺការឃុំខ្លួនព្រហ្មទណ្ឌ (ដូចជាការចាប់ខ្លួន ការឃុំខ្លួនបណ្ដោះអាសន្ន និងការជាប់ពន្ធនាគារ) និងការឃុំខ្លួនរដ្ឋបាល (ដូចជាការឃុំខ្លួនជនអន្តោប្រវេសន៍ ឬការដាក់ឲ្យនៅដាច់ដោយឡែកដោយសារហេតុផលសុខភាព)។ លើសពីនេះ ការឃុំខ្លួនក៏អាចធ្វើឡើងដោយឯកជន ដូចករណីចាប់ឃុំខ្លួនដោយខុសច្បាប់ ឬការឃុំខ្លួនដោយឪពុកម្តាយចំពោះកូនជាដើម។

ជាទូទៅ ការឃុំខ្លួនត្រូវបានចាត់ទុកថាជាការរឹតត្បិតសិទ្ធិមនុស្សជាមូលដ្ឋាន ដូច្នេះច្បាប់អន្តរជាតិ និងរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃប្រទេសភាគច្រើន រួមទាំងកម្ពុជា តម្រូវឱ្យមានមូលហេតុត្រឹមត្រូវ និងការត្រួតពិនិត្យដោយតុលាការ។ នៅក្នុងប្រព័ន្ធច្បាប់ ការឃុំខ្លួនជាធម្មតាត្រូវបានបែងចែកជាពីរ៖ ការឃុំខ្លួនបណ្ដោះអាសន្នមុនការកាត់ទោស និងការជាប់ពន្ធនាគារបន្ទាប់ពីមានសាលក្រម។ ការឃុំខ្លួនក៏អាចជាវិធានការរដ្ឋបាល ដូចជាការឃុំខ្លួនជនបរទេសដែលគ្មានឯកសារ ឬការដាក់ឲ្យនៅដាច់ដោយឡែកដោយសារជំងឺឆ្លង។ ការឃុំខ្លួនដោយបំពាន គឺជាការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរមួយ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ការឃុំខ្លួនជាគោលការណ៍ច្បាប់ដែលមានអនុវត្តន៍ទូទាំងសាកលលោក ប៉ុន្តែរបៀបអនុវត្តន៍ និងអត្រាឃុំខ្លួនមានភាពខុសគ្នាខ្លាំងរវាងប្រទេសនីមួយៗ។ តាមរបាយការណ៍របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ មានមនុស្សរាប់លាននាក់កំពុងជាប់ឃុំឃាំងទូទាំងពិភពលោក។ ប្រទេសមួយចំនួនដូចជា សហរដ្ឋអាមេរិក មានអត្រាជាប់ពន្ធនាគារខ្ពស់ជាងគេក្នុងពិភពលោក ខណៈប្រទេសនៅអឺរ៉ុបខាងជើងមានអត្រាទាបជាង និងផ្ដោតលើការស្តារនីតិសម្បទា។ នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ប្រទេសថៃ ម៉ាឡេស៊ី និងកម្ពុជា ក៏មានបញ្ហាពន្ធនាគារលើសចំណុះដែរ។

នៅកម្ពុជា ការឃុំខ្លួនស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ក្រសួងយុត្តិធម៌ និងក្រសួងមហាផ្ទៃ ហើយត្រូវបានអនុវត្តដោយអាជ្ញាធរមានសមត្ថកិច្ចតាមក្រមនីតិវិធីព្រហ្មទណ្ឌ។ តាមទស្សនៈប្រជាជន អ្នកដែលត្រូវបានឃុំខ្លួនមានភាពចម្រុះ ទាំងកម្រិតសេដ្ឋកិច្ច វ័យ និងជាតិសាសន៍។ ទោះយ៉ាងណា ក្រុមដែលងាយរងគ្រោះ ដូចជាជនក្រីក្រ ជនជាតិភាគតិច និងជនចំណាកស្រុក តែងប្រឈមនឹងការឃុំខ្លួនច្រើនជាងក្រុមដទៃទៀត ដោយសារកត្តាសេដ្ឋកិច្ច និងការរើសអើងក្នុងប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌។ បញ្ហាទាំងនេះបានក្លាយជាចំណុចផ្តោតសម្រាប់សកម្មជនសិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

យោងតាម Wikipedia គំនិតនៃការឃុំខ្លួនមានតាំងពីសម័យបុរាណ។ នៅក្នុងអរិយធម៌រ៉ូម ការឃុំខ្លួនត្រូវបានប្រើទាំងជាទណ្ឌកម្ម និងជាវិធានការបង្ការសម្រាប់អ្នកដែលរង់ចាំការកាត់ក្តី។ នៅមជ្ឈិមសម័យ ការឃុំខ្លួនក្នុងគុកងងឹត ឬប្រាសាទបានក្លាយជាឧបករណ៍នៃអំណាចនយោបាយ និងសាសនា។ ការដាក់ទោសដោយការដកហូតសេរីភាពនេះបានវិវត្តបន្តិចម្តងៗ រហូតដល់ការលេចឡើងនៃពន្ធនាគារទំនើបនៅសតវត្សទី១៨ និងទី១៩។ ក្នុងកំឡុងបដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្ម ការកើនឡើងនៃឧក្រិដ្ឋកម្មនៅទីក្រុងបានជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលសាងសង់ពន្ធនាគារធំៗ និងបង្កើតប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ព្រហ្មទណ្ឌជាផ្លូវការ។

ក្នុងសម័យទំនើប សន្ធិសញ្ញាអន្តរជាតិដូចជាសេចក្តីប្រកាសជាសកលស្តីពីសិទ្ធិមនុស្សឆ្នាំ១៩៤៨ បានកំណត់ថា “គ្មាននរណាម្នាក់ត្រូវទទួលរងការចាប់ខ្លួន ការឃុំខ្លួន ឬការនិរទេសតាមអំពើចិត្តឡើយ”។ គោលការណ៍នេះបានក្លាយជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ច្បាប់ជាតិ និងអន្តរជាតិសព្វថ្ងៃ។ នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា របបខ្មែរក្រហម (១៩៧៥-១៩៧៩) បានប្រើការឃុំខ្លួនជាអាវុធនយោបាយ ដោយចាប់ដាក់គុកនិងធ្វើទារុណកម្មមនុស្សរាប់ពាន់នាក់នៅទូលស្លែង និងមណ្ឌលសន្តិសុខផ្សេងទៀត ដោយគ្មានការកាត់ក្តី។ បទពិសោធនេះបានបន្សល់ទុកស្លាកស្នាមយ៉ាងជ្រាលជ្រៅក្នុងសង្គមខ្មែរអំពីការរំលោភបំពានការឃុំខ្លួន។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ការឃុំខ្លួនមានផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងទូលំទូលាយ។ ការចំណាយថវិការដ្ឋសម្រាប់សាងសង់ និងថែទាំពន្ធនាគារ ប្រាក់ខែមន្ត្រី និងថ្លៃសេវាតុលាការ គឺជាបន្ទុកដ៏ធំមួយ។ នៅកម្ពុជា ថវិកាសម្រាប់វិស័យយុត្តិធម៌នៅមានកម្រិត ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់គុណភាពនៃការថែទាំអ្នកជាប់ឃុំ។ លើសពីនេះ ការបាត់បង់កម្លាំងពលកម្មរបស់អ្នកជាប់ឃុំ និងផលប៉ះពាល់ដល់គ្រួសាររបស់ពួកគេ អាចរុញច្រានគ្រួសារទាំងនោះឱ្យធ្លាក់ចូលក្នុងភាពក្រីក្រ។ ការសិក្សាបង្ហាញថា ការវិនិយោគលើកម្មវិធីអប់រំ និងបណ្តុះបណ្តាលវិជ្ជាជីវះក្នុងពន្ធនាគារ អាចកាត់បន្ថយការប្រព្រឹត្តិខុសសារជាថ្មី និងជួយស្តារជីវិតអ្នកជាប់ឃុំឡើងវិញ។ ទោះយ៉ាងណា នៅកម្ពុជា ធនធានសម្រាប់ការស្តារនីតិសម្បទានៅមានកម្រិតនៅឡើយ។

តាមវប្បធម៌ ការជាប់ឃុំនាំមកនូវការមាក់ងាយយ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុងសង្គមខ្មែរ។ ការបាត់បង់កេរ្តិ៍ឈ្មោះ និងការរើសអើងពីសហគមន៍ ធ្វើឲ្យអតីតអ្នកជាប់ឃុំពិបាកក្នុងការសម្របខ្លួនចូលសង្គមវិញ។ របាយការណ៍ពីអង្គការសិទ្ធិមនុស្សបានចង្អុលបង្ហាញថា ស្ថានភាពនេះអាចនាំទៅរកការប្រព្រឹត្តខុសម្តងទៀត (Recidivism)។ ក្នុងន័យនេះ ការឃុំខ្លួនមិនត្រឹមតែជាបញ្ហាយុត្តិធម៌ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជាបញ្ហាសង្គមយ៉ាងជ្រាលជ្រៅផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន ការឃុំខ្លួនបានក្លាយជាប្រធានបទក្ដៅនៅកម្ពុជា និងពិភពលោក។ នៅក្នុងប្រទេស ករណីឃុំខ្លួនសកម្មជន អ្នកកាសែត និងអ្នកនយោបាយប្រឆាំង ត្រូវបានរាយការណ៍ដោយអង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិដូចជា Human Rights Watch និង Amnesty International ថាជាការប្រើប្រាស់អំណាចឃុំខ្លួនដើម្បីបំបិទសម្លេងរិះគន់។ បញ្ហាពន្ធនាគារលើសចំណុះ និងស្ថានភាពសុខភាពមិនល្អក៏ជាកង្វល់ចម្បងផងដែរ។

ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ បានបញ្ជាក់ពីភាពចាំបាច់នៃការកែទម្រង់ការឃុំខ្លួន ដើម្បីកាត់បន្ថយការឆ្លងរាលដាលក្នុងពន្ធនាគារ។ រដ្ឋាភិបាលជាច្រើនបានដោះលែងអ្នកទោសខ្លះជាបណ្ដោះអាសន្ន។ ថ្មីៗនេះ មានការអំពាវនាវពីសហគមន៍អន្តរជាតិឱ្យកម្ពុជាធ្វើកំណែទម្រង់ច្បាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងការឃុំខ្លួនបណ្ដោះអាសន្ន និងដោះលែងអ្នកទោសនយោបាយ។ ការអភិវឌ្ឍទាំងនេះធ្វើឱ្យប្រធានបទការឃុំខ្លួនក្លាយជាចំណុចសំខាន់សម្រាប់អ្នកតាមដានព័ត៌មាននៅកម្ពុជា។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីការឃុំខ្លួនគឺចាំបាច់ ព្រោះវាប៉ះពាល់ដល់សិទ្ធិ និងសេរីភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់រូប។