ប្រភព: Wikipedia

ជំងឺរាក (Diarrhea) គឺជាស្ថានភាពមួយដែលអ្នកជម្ងឺមានការបញ្ចេញលាមករាវឬទឹកយ៉ាងហោចណាស់ ៣ ដងក្នុងមួយថ្ងៃ។ តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia ជំងឺនេះជាធម្មតាមានរយៈពេលតែប៉ុន្មានថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែអាចបណ្តាលឲ្យបាត់បង់ជាតិទឹក និងអេឡិចត្រូលីតធ្ងន់ធ្ងរ។ រោគសញ្ញានៃការបាត់បងជាតិទឹករួមមានស្បែកបាត់បងភាពយឺត ឆាប់ខឹង ទឹកនោមថយចុះ បេះដូងលោតញាប់ និងការបាត់បងស្មារតីក្នុងករណីធ្ងន់ធ្ងរ។ ប៉ុន្តែសម្រាប់ទារកដែលបៅដោះតែមួយមុខ ការមានលាមករាវមិនមែនជាសញ្ញានៃជំងឺរាកនោះទេ ព្រោះវាជារឿងធម្មតាតាមការពន្យល់របស់ Wikipedia ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ជំងឺរាកកើតមានទូទាំងពិភពលោក ប៉ុន្តែតំបន់ដែលរងគ្រោះខ្លាំងជាងគេគឺបណ្តាប្រទេសដែលមានចំណូលទាប និងមធ្យម ជាពិសេសនៅកន្លែងដែលមានអនាម័យខ្សត់ខ្សោយ និងខ្វះទឹកស្អាត។ កុមារអាយុក្រោម ៥ ឆ្នាំ គឺជាក្រុមងាយរងគ្រោះបំផុត ដោយសារប្រព័ន្ធការពារខ្លួននៅមិនទាន់ពេញវ័យ។ តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia បរិស្ថានដែលមានកាកសំណល់ និងទឹកកខ្វក់ ដូចបង្ហាញក្នុងរូបភាពនេះ ជំរុញឲ្យការចម្លងរោគដោយបាក់តេរី វីរុស និងប៉ារ៉ាស៊ីត ដែលជាមូលហេតុចម្បងនៃជំងឺរាក។ កម្ពុជាក៏ស្ថិតក្នុងតំបន់ដែលមានអត្រាកើតជំងឺនេះខ្ពស់ផងដែរ ជាពិសេសនៅតំបន់ជនបទដែលខ្វះបន្ទប់ទឹកស្អាត និងប្រព័ន្ធលូទឹក។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ ជំងឺរាកធ្លាប់ជាមូលហេតុចម្បងនៃការស្លាប់មនុស្សរាប់លាននាក់ទូទាំងពិភពលោក មុនពេលការយល់ដឹងពីវិធីបង្ការ និងព្យាបាលត្រូវបានអភិវឌ្ឍ។ ការរីករាលរាលនៃជំងឺអាសន្នរោគ (Cholera) ក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៩ និងដើមសតវត្សរ៍ទី ២០ បានសម្លាប់ជីវិតមនុស្សនៅអាស៊ី អឺរ៉ុប និងអាមេរិក។ ក្នុងសតវត្សរ៍ទី ២០ ការរកឃើញនូវដំណោះស្រាយអូរ៉ាល់តេ (Oral Rehydration Solution – ORS) បានក្លាយជាវិធីសង្គ្រោះជីវិតដ៏សំខាន់។ តាម Wikipedia ការស្រាវជ្រាវលើការព្យាបាលជំងឺអាសន្នរោគបានរកឃើញថា ការផឹកដំណោះស្រាយដែលមានជាតិស្ករ និងអំបិលអាចបំប៉នជាតិទឹកជាថ្មី ដែលជាវិធីសាស្ត្រដ៏សាមញ្ញ តែមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។ ក្រោយមកក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៧០ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានរកឃើញវីរុស Rotavirus ជាមូលហេតុចម្បងនៃជំងឺរាកធ្ងន់ធ្ងរចំពោះកុមារ ហើយការអភិវឌ្ឍវ៉ាក់សាំងបានចាប់ផ្ដើមនៅឆ្នាំ ២០០៦។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ជំងឺរាកមានផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចធំធេង ជាពិសេសនៅប្រទេសក្រីក្រ ដោយសារការចំណាយលើការព្យាបាល ការបាត់បងផលិតភាពការងារ និងការស្លាប់មុនអាយុ។ តាមការសិក្សាយោងដោយ Wikipedia គ្រួសារដែលមានកូនកើតជំងឺរាកញឹកញាប់អាចនឹងជំពាក់បំណុលវេជ្ជសាស្ត្រ ហើយរដ្ឋាភិបាលត្រូវចំណាយធនធានច្រើនលើការថែទាំសុខភាពបន្ទាន់។ វប្បធម៌ និងទម្លាប់អនាម័យក៏ដើរតួយ៉ាងសំខាន់ដែរ។ នៅតាមសហគមន៍មួយចំនួន ជំនឿខុសឆ្គងអំពីមូលហេតុនៃជំងឺអាចរារាំងការស្វែងរកការព្យាបាលទាន់ពេល។ ការបំបៅកូនដោយទឹកដោះម្តាយតែមួយមុខក្នុងរយៈពេល ៦ ខែដំបូង គឺជាវិធានការការពារដ៏មានប្រសិទ្ធភាព ព្រោះវាផ្តល់អង្គបដិបក្ខ និងកាត់បន្ថយការប្រឈមនឹងទឹកកខ្វក់។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ននេះ ជំងឺរាកនៅតែជាមូលហេតុចម្បងនៃការស្លាប់ក្នុងចំណោមកុមារអាយុក្រោម ៥ ឆ្នាំនៅទូទាំងពិភពលោក ដោយមូលហេតុដែលអាចការពារបាន។ តាម Wikipedia អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) បានផ្ដល់យោបល់ឲ្យប្រើប្រាស់វ៉ាក់សាំង Rotavirus ជាផ្នែកនៃកម្មវិធីចាក់ថ្នាំបង្ការជាតិ ហើយប្រទេសជាច្រើនរួមទាំងកម្ពុជាបានអនុវត្តតាម។ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ គ្រោះមហន្តរាយ និងជម្លោះនានា បានធ្វើឲ្យហានិភ័យនៃការផ្ទុះជំងឺរាកកាន់តែខ្ពស់ ដោយសារការខូចខាតប្រព័ន្ធទឹក និងអនាម័យ។ ក្នុងរដូវវស្សា ប្រទេសកម្ពុជាតែងជួបប្រទះការកើនឡើងនៃករណីរាក ដោយអាជ្ញាធរសុខាភិបាលតែងចេញការព្រមានពីវិធានការអនាម័យ និងការផឹកទឹកស្អាត។ ការវិនិយោគលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធអនាម័យ និងការអប់រំសុខភាពនៅតែជាគន្លឹះក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងជំងឺនេះ។