ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia សេដ្ឋកិច្ចឌីជីថល (Digital economy) គឺជាពាក្យសមាសន៍រវាង “ឌីជីថល” និង “សេដ្ឋកិច្ច” ដែលពណ៌នាអំពីដំណើរការបំលែងសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចបែបប្រពៃណី តាមរយៈបច្ចេកវិទ្យាអ៊ីនធឺណិត និងវើលវ៉ាយវ៉េប។ និយមន័យទូលំទូលាយជាងនេះគឺថា សេដ្ឋកិច្ចឌីជីថល គឺជារបៀបដែល “បច្ចេកវិទ្យាឌីជីថលកំពុងផ្លាស់ប្ដូរការងារ អង្គការ និងសេដ្ឋកិច្ច”។ សព្វថ្ងៃនេះ សេដ្ឋកិច្ចឌីជីថលបានក្លាយជាផ្នែកស្នូលនៃសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក ដោយគ្របដណ្ដប់លើវិស័យជាច្រើន ចាប់ពីពាណិជ្ជកម្មអេឡិចត្រូនិក (e-commerce) ការទូទាត់តាមឌីជីថល សេវាកម្មនានាតាមអនឡាញ រហូតដល់សេដ្ឋកិច្ចជីក (gig economy) និងបញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI)។

ក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាដ៏ធំៗដូចជា Amazon, Alibaba, Google, និង Grab បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការជំរុញការផ្លាស់ប្ដូរនេះ។ នៅកម្ពុជា រដ្ឋាភិបាលក៏បានទទួលស្គាល់សក្ដានុពលនេះ ហើយបានដាក់ចេញគោលនយោបាយដើម្បីពង្រឹងសេដ្ឋកិច្ចឌីជីថលជាផ្នែកមួយនៃយុទ្ធសាស្ត្រអភិវឌ្ឍន៍ជាតិ។

វិសាលភាព និងធាតុផ្សំនៃសេដ្ឋកិច្ចឌីជីថល

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចឌីជីថលមិនមែនជាវិស័យតែមួយទេ ប៉ុន្តែជាប្រព័ន្ធអេកូសេដ្ឋកិច្ចដែលរួមបញ្ចូលនូវធាតុផ្សំជាច្រើន។ ក្នុងនោះរួមមាន៖

• ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធឌីជីថល៖ ដូចជាបណ្តាញអ៊ីនធឺណិតល្បឿនលឿន ទិន្នន័យពពក និងមជ្ឈមណ្ឌលទិន្នន័យ។
• ពាណិជ្ជកម្មអេឡិចត្រូនិក៖ ការលក់ និងទិញទំនិញ សេវាកម្ម តាមរយៈវេទិកាអនឡាញដូចជា Shopee, Lazada, ឬ Facebook Marketplace។
• ហិរញ្ញវត្ថុឌីជីថល៖ ប្រព័ន្ធទូទាត់តាមទូរស័ព្ទ កាក់ឌីជីថល និងបច្ចេកវិទ្យាប្លុកឆេន (blockchain)។
• សេដ្ឋកិច្ចជីក៖ វេទិកាការងារតាមអនឡាញដូចជា Grab, PassApp ដែលភ្ជាប់អ្នកផ្ដល់សេវាជាមួយអ្នកប្រើប្រាស់។
• ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និងកម្សាន្តឌីជីថល៖ ដូចជា YouTube, TikTok, និងសេវាកម្មផ្សាយតាមអនឡាញ។

រូបភាពខាងលើបង្ហាញថាកម្រិតនៃការទទួលយកឌីជីថល និងជំនាញរបស់ប្រជាជនមានភាពខុសគ្នាខ្លាំងរវាងប្រទេសនានា។ នេះបង្កើតនូវអ្វីដែលហៅថា “គម្លាតឌីជីថល” (digital divide) ដែលជាឧបសគ្គដ៏សំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ រួមទាំងកម្ពុជា ក្នុងការចូលរួមយ៉ាងពេញលេញក្នុងសេដ្ឋកិច្ចឌីជីថល។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ដើមកំណើតនៃសេដ្ឋកិច្ចឌីជីថលអាចតាមដានទៅដល់ការបង្កើតអ៊ីនធឺណិតនៅទសវត្សឆ្នាំ១៩៦០ និងការរីករាលដាលនៃវើលវ៉ាយវ៉េបនៅដើមទសវត្សឆ្នាំ១៩៩០។ នៅសម័យដំបូង អ៊ីនធឺណិតត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់ការទំនាក់ទំនងតាមអ៊ីមែល និងការបង្ហាញព័ត៌មាន។ ប៉ុន្តែការមកដល់នៃក្រុមហ៊ុន dot-com ក្នុងចុងទសវត្សឆ្នាំ១៩៩០ បានបើកផ្លូវដល់ពាណិជ្ជកម្មអនឡាញ ទោះបីជាវាបានឆ្លងកាត់វិបត្តិបាក់បែក dot-com ក៏ដោយ។

នៅទសវត្សបន្ទាប់ ការអភិវឌ្ឍបច្ចេកវិទ្យា Web 2.0 បានអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកប្រើប្រាស់បង្កើតមាតិកា ដែលនាំឱ្យមានវេទិកាដូចជា Facebook, YouTube, និង Wikipedia។ ការរីករាលដាលនៃស្មាតហ្វូនក្នុងទសវត្សឆ្នាំ២០១០ បានធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចឌីជីថលក្លាយជាផ្នែកមួយនៃជីវិតប្រចាំថ្ងៃរបស់មនុស្សរាប់ពាន់លាននាក់។

ព្រឹត្តិការណ៍ដ៏សំខាន់បំផុតមួយគឺការរាតត្បាតនៃជំងឺកូវីដ-១៩ នៅឆ្នាំ២០២០។ វិបត្តិនេះបានបង្ខំឱ្យក្រុមហ៊ុនជាច្រើនបង្កើនល្បឿនក្នុងការធ្វើឌីជីថលភាវូបនីយកម្ម (digitalization)។ រូបភាពខាងលើពីរបាយការណ៍អន្តរជាតិបង្ហាញថាក្រុមហ៊ុននៅក្នុងប្រទេសមួយចំនួនបានវិនិយោគយ៉ាងច្រើនទៅលើបច្ចេកវិទ្យាឌីជីថល ដើម្បីបន្តដំណើរការអាជីវកម្ម។ ការផ្លាស់ប្ដូរនេះបានពន្លឿននិន្នាការឌីជីថលដែលអាចត្រូវការពេលរាប់ទសវត្ស ឱ្យកើតឡើងក្នុងរយៈពេលតែប៉ុន្មានខែប៉ុណ្ណោះ។

ផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ច និងសង្គម

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចឌីជីថលបាននាំមកនូវការផ្លាស់ប្ដូរយ៉ាងជ្រាលជ្រៅដល់សង្គម និងសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក។ ខាងវិជ្ជមាន វាបានបង្កើនផលិតភាពតាមរយៈការប្រើប្រាស់ស្វ័យប្រវត្តិកម្ម និងទិន្នន័យធំ (big data)។ អាជីវកម្មខ្នាតតូច និងមធ្យមអាចឈានទៅរកទីផ្សារសកលដោយប្រើប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គម ឬទីផ្សារអនឡាញ។ សេវាទូទាត់តាមឌីជីថល ដូចក្នុងរូបភាពខាងលើ បានធ្វើឱ្យប្រតិបត្តិការហិរញ្ញវត្ថុកាន់តែងាយស្រួល រហ័ស និងមានតម្លៃទាប ជំរុញឱ្យមានបរិយាប័ន្នហិរញ្ញវត្ថុ (financial inclusion)។

ទោះយ៉ាងណា សេដ្ឋកិច្ចឌីជីថលក៏បានបង្កើតនូវបញ្ហាប្រឈមថ្មីៗ។ គម្លាតឌីជីថលនៅតែជាឧបសគ្គដែលធ្វើឱ្យប្រជាជនរាប់លាននាក់ ជាពិសេសនៅតំបន់ជនបទ និងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ មិនអាចចូលរួមក្នុងឱកាសថ្មីទាំងនេះបាន។ ការព្រួយបារម្ភអំពីឯកជនភាពទិន្នន័យ ការគ្រប់គ្រងដោយក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាធំៗ (Big Tech) និងភាពមិនស្ថិតស្ថេរនៃការងារក្នុងសេដ្ឋកិច្ចជីក ក៏ជាប្រធានបទដែលកំពុងទទួលបានការយកចិត្តទុកដាក់ពីអ្នកបង្កើតគោលនយោបាយនៅទូទាំងពិភពលោក។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅកម្ពុជា សេដ្ឋកិច្ចឌីជីថលកំពុងមានការរីកចម្រើនយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ យោងតាមរបាយការណ៍របស់ធនាគារជាតិនៃកម្ពុជា ប្រព័ន្ធទូទាត់តាមឌីជីថល បាគង (Bakong) បានទទួលការគាំទ្រយ៉ាងខ្លាំង ដោយមានអ្នកប្រើប្រាស់រាប់លាននាក់ និងប្រតិបត្តិការសរុបរាប់ពាន់លានដុល្លារ។ វេទិកាពាណិជ្ជកម្មអេឡិចត្រូនិក ដូចជា NHAM24, PassApp, និងការលក់ផ្សាយផ្ទាល់ (livestream) តាម Facebook ក៏កំពុងតែពេញនិយមកាន់តែខ្លាំង ជំរុញដោយអត្រាប្រើប្រាស់អ៊ីនធឺណិតខ្ពស់ និងយុវជនដែលស្ទាត់ជំនាញឌីជីថល។

រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានដាក់ចេញគោលនយោបាយស្ដីពីសេដ្ឋកិច្ចឌីជីថល និងសង្គមឌីជីថល ដើម្បីពង្រឹងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ បណ្ដុះបណ្ដាលជំនាញ និងទាក់ទាញការវិនិយោគ។ ក្នុងកិច្ចប្រជុំអាស៊ាននាពេលថ្មីៗ ក្របខណ្ឌសេដ្ឋកិច្ចឌីជីថលរបស់អាស៊ានត្រូវបានពិភាក្សាយ៉ាងទូលំទូលាយ ដោយមានគោលដៅធ្វើឱ្យកម្ពុជា និងប្រទេសសមាជិកក្លាយជាទីផ្សារឌីជីថលដ៏រួមមួយនៅត្រឹមឆ្នាំ២០៣០។ សម្រាប់អ្នកអានរបស់យើង ការយល់ដឹងអំពីសេដ្ឋកិច្ចឌីជីថលគឺជាគន្លឹះក្នុងការចាប់យកឱកាស និងប្រឈមនានាដែលនឹងមកដល់នៅក្នុងពិភពដែលកាន់តែភ្ជាប់គ្នានេះ។