ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមឯកសារវីគីភីឌា ទីរ៉ាណូស័រ (Tyrannosaurus) គឺជាពពួក (genus) ឌីណូស័រសាច់សត្វធំមួយ ដែលមានប្រភេទគំរូ (type species) ឈ្មោះថា Tyrannosaurus rex ឬហៅកាត់ថា T. rex។ វាត្រូវបានចាត់ទុកថាជាផូស៊ីលឌីណូស័រសាច់សត្វមួយដែលគេស្គាល់ច្បាស់ជាងគេ ដោយសារតែចំនួនគំរូហ្វូស៊ីលជាច្រើនដែលត្រូវបានរកឃើញ។ ទីរ៉ាណូស័របានរស់នៅក្នុងតំបន់ដែលបច្ចុប្បន្នជាភាគខាងលិចនៃអាមេរិកខាងជើង នៅលើទ្វីបកោះមួយឈ្មោះថា Laramidia។ វាមានវិសាលភាពទីតាំងរីករាលដាលជាងពពួកឌីណូស័រត្រកូលជិតខាង (tyrannosaurids) ដទៃទៀត។ ហ្វូស៊ីលរបស់វាត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងស្រទាប់ភូមិសាស្ត្រជាច្រើន ដែលត្រូវបានកំណត់អាយុថាស្ថិតក្នុងសម័យ Maastrichtian ចុងនៃសម័យកាល Cretaceous ចុង ពោលគឺប្រហែល ៦៩ ទៅ ៦៦ លានឆ្នាំមុន។ វាគឺជាសមាជិកចុងក្រោយមួយនៃត្រកូល tyrannosaurids និងជាឌីណូស័រមិនមែនហោះ (non-avian dinosaurs) មួយក្នុងចំណោមពួកវាដែលរស់រានមានជីវិតមុនព្រឹត្តិការណ៍ផុតពូជ Cretaceous–Paleogene។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមការពណ៌នាក្នុងវីគីភីឌា ទីរ៉ាណូស័របានរស់នៅលើទ្វីបកោះ Laramidia ដែលគ្របដណ្តប់ភាគខាងលិចនៃទ្វីបអាមេរិកខាងជើងបច្ចុប្បន្ន ចាប់ពីប្រទេសកាណាដារហូតដល់ម៉ិកស៊ិក។ តំបន់ដែលសម្បូរហ្វូស៊ីលជាងគេគឺតំបន់ Hell Creek Formation ដែលស្ថិតនៅរដ្ឋ Montana ភាគខាងជើងសហរដ្ឋអាមេរិក។ បរិស្ថាននាសម័យនោះគឺជាតំបន់វាលទំនាបតាមមាត់សមុទ្រ ដែលមានទន្លេហូរកាត់ និងមានព្រៃដុះតាមតំបន់។ វាបានរស់នៅរួមជាមួយឌីណូស័រផ្សេងទៀតដូចជា Triceratops (ឌីណូស័រស្នែង) Edmontosaurus (ឌីណូស័រស៊ីរុក្ខជាតិ) និងសត្វល្មូនហោះផ្សេងទៀត ដូចដែលបានបង្ហាញតាមរយៈរូបភាព និងដ្យាក្រាមរបស់តំបន់នេះ។ ការរកឃើញស្លាកស្នាមសត្វជើង (trackway) នៅក្នុងតំបន់ Wapiti Formation ប្រទេសកាណាដា ក៏បញ្ជាក់ពីវត្តមានរបស់ពពួកឌីណូស័រ tyrannosaurid នៅទីនោះផងដែរ។ លើសពីនេះ ស្លាកស្នាមជើងមួយទៀតដែលរកឃើញនៅរដ្ឋ New Mexico សហរដ្ឋអាមេរិក ក៏ត្រូវបានគេជឿថាជារបស់ Tyrannosaurus ដែលបង្ហាញពីវិសាលភាពដ៏ធំទូលាយរបស់វា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវីគីភីឌា អ្នកបុរាណសាស្ត្រជនជាតិអាមេរិក Henry Fairfield Osborn បានធ្វើការពិពណ៌នាជាលើកដំបូងអំពីឌីណូស័រនេះក្នុងឆ្នាំ ១៩០៥។ នៅពេលនោះ គាត់បានបែងចែកគំរូហ្វូស៊ីលពីរចេញជាពពួកផ្សេងគ្នា គឺ Manospondylus gigas (AMNH 3982) និង Dynamosaurus imperiosus (AMNH 5880)។ ក្រោយមកអ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានរកឃើញថា គំរូទាំងពីរនេះសុទ្ធតែជាប្រភេទដូចគ្នា ហើយឈ្មោះ Tyrannosaurus rex ត្រូវបានជ្រើសរើសជាឈ្មោះផ្លូវការ។ រូបគំនូរស្តារឡើងវិញនូវគ្រោងឆ្អឹងដែលគូរដោយ William D. Matthew ក្នុងឆ្នាំ ១៩០៥ ត្រូវបានបោះពុម្ភផ្សាយជាមួយឯកសារពិពណ៌នារបស់ Osborn តែវាមានភាពខុសឆ្គងពីការយល់ដឹងបច្ចុប្បន្ន។ កាលពីដើមឡើយ គេបានស្ដាររូបវាក្នុងទម្រង់ឈរត្រង់កន្ទុយអូស (upright posture) ដូចក្នុងគំនូររបស់ Charles R. Knight ប៉ុន្តែក្រោយមកអ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានកែតម្រូវឲ្យមានទម្រង់ផ្ដេកជាងនេះ។

ចាប់តាំងពីការរកឃើញដំបូងមក គំរូហ្វូស៊ីលជាច្រើនទៀតត្រូវបានរកឃើញ ដូចជា គំរូ "Sue" ដែលត្រូវបានតាំងបង្ហាញនៅសារមន្ទីរ Field Museum of Natural History ទីក្រុង Chicago គំរូ "Scotty" ដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាគំរូធំជាងគេ និងគំរូឈ្មោះ "Jane" ដែលជាគ្រោងឆ្អឹងរបស់ឌីណូស័រវ័យជំទង់។

ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រស្រាវជ្រាវ មានការជជែកវែកញែកអំពីពពួកឌីណូស័រមួយឈ្មោះ Nanotyrannus lancensis ដែលអ្នកខ្លះយល់ថាជាប្រភេទដាច់ដោយឡែក ប៉ុន្តែអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រមួយចំនួនទៀតយល់ថាវាគ្រាន់តែជាឌីណូស័រ Tyrannosaurus rex វ័យក្មេងប៉ុណ្ណោះ។ ការបង្ហាញគ្រោងឆ្អឹងនៃក្រុមអាយុផ្សេងៗនៅសារមន្ទីរ Natural History Museum of Los Angeles County បានបង្ហាញពីការផ្លាស់ប្តូររាងកាយពីក្មេងទៅចាស់។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់វីគីភីឌា ហ្វូស៊ីលរបស់ Tyrannosaurus rex ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាវត្ថុដែលមានតម្លៃយ៉ាងធំធេងសម្រាប់ការសិក្សា និងប្រមូលដាក់តាំងបង្ហាញ។ សារមន្ទីរជាតិ និងឯកជនជាច្រើនបានចំណាយថវិកាយ៉ាងច្រើនដើម្បីទទួលបានគំរូដើម្បីដាក់តាំង។ គំរូ "Sue" ដែលជាគ្រោងឆ្អឹងពេញលេញជាងគេ ត្រូវបានសារមន្ទីរ Field Museum ទិញ។

ក្នុងវិស័យវប្បធម៌ប្រជាប្រិយ ទីរ៉ាណូស័រគឺជារូបតំណាងដ៏មានឥទ្ធិពលរបស់ឌីណូស័រទាំងឡាយ។ តាមរយៈរូបភាពពីវីគីភីឌា ខ្សែភាពយន្ត King Kong ឆ្នាំ ១៩៣៣ បានបង្ហាញពីការប្រយុទ្ធរវាងស្វាយក្ស King Kong និង Tyrannosaurus ដែលជានិមិត្តរូបនៃការភ័យខ្លាចនិងកម្លាំង។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវីគីភីឌា ការស្រាវជ្រាវបច្ចុប្បន្ននៅតែបន្តបង្ហាញពីព័ត៌មានថ្មីៗអំពីជីវវិទ្យានៃឌីណូស័រនេះ។ ក្រុមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានរកឃើញម៉ូលេគុលប្រូតេអ៊ីន (peptides) នៅក្នុងហ្វូស៊ីលឆ្អឹងភ្លៅរបស់គំរូ MOR 1125 ដែលបញ្ជាក់ថាវាមានជាលិកាទន់ខ្លះនៅសេសសល់។ លើសពីនេះ ស្លាកស្នាមស្បែក និងផ្លែស្រកី (feather impressions) ដែលបានរកឃើញ បង្ហាញថា Tyrannosaurus អាចមានរោមនៅផ្នែកខ្លះនៃរាងកាយរបស់វា។

ការរកឃើញថ្មីៗដូចជាពូជថ្មី Tyrannosaurus mcraeensis ដែលមានលក្ខណៈខុសគ្នាបន្តិចបន្តួច ក៏កំពុងត្រូវបានសិក្សាផងដែរ។ ការសិក្សាលើឆ្អឹងដែលមានស្នាមខាំ (tooth marks) និងភស្តុតាងនៃការស៊ីគ្នា (cannibalism) បង្ហាញពីទម្លាប់នៃការបរិភោគរបស់វា។ ជាងនេះទៅទៀត រូបភាពហ្វូស៊ីលមួយចំនួនបានបង្ហាញពីសញ្ញានៃជំងឺឆ្លង និងការខូចខាតឆ្អឹង ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រកំពុងសិក្សា។ តាមរយៈដ្យាក្រាមរន្ធភ្នែក (eye-sockets) របស់គំរូ Sue ដែលចង្អុលទៅមុខ វាផ្តល់ឲ្យវានូវចក្ខុវិស័យស៊ីជម្រៅ (binocular vision) ល្អសម្រាប់ការបរបាញ់។

ជាមួយនឹងការរកឃើញជាបន្តបន្ទាប់ ទីរ៉ាណូស័រនៅតែជាប្រធានបទដ៏ពេញនិយមសម្រាប់ការសិក្សាវិទ្យាសាស្ត្រ និងការតាំងពិព័រណ៍នៅទូទាំងពិភពលោក ដូចដែលបានឃើញតាមរយៈរូបភាព និងឯកសារពីវីគីភីឌា។