បុគ្គលមិនពេញចិត្ត (Persona non grata)

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

"បុគ្គលមិនពេញចិត្ត" គឺជាពាក្យក្នុងច្បាប់អន្តរជាតិដែលសំដៅដល់បុគ្គលបរទេស ភាគច្រើនជាអ្នកការទូត ដែលត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសទទួលប្រកាសថាមិនអាចទទួលយកបាន និងមិនអាចបន្តស្នាក់នៅក្នុងប្រទេសនោះបានទេ ។ ពាក្យនេះមកពីឡាតាំង "persona non grata" មានន័យថា "ជនមិនពេញចិត្ត" ហើយត្រូវបានដាក់បញ្ចូលជាផ្លូវការក្នុងក្របខ័ណ្ឌនៃច្បាប់ការទូតអន្តរជាតិ ។ នៅពេលដែលបុគ្គលណាម្នាក់ត្រូវបានប្រកាសថាជាបុគ្គលមិនពេញចិត្ត រដ្ឋបញ្ជូនមានកាតព្វកិច្ចកោះហៅបុគ្គលនោះត្រឡប់ទៅប្រទេសដើមវិញ ឬបញ្ចប់បេសកកម្មការទូតរបស់គាត់ ។ ប្រសិនបើមិនធ្វើតាមទេ ប្រទេសទទួលអាចបដិសេដមិនទទួលស្គាល់បុគ្គលនោះជាសមាជិកនៃស្ថានទូតតទៅទៀត ដែលនាំឲ្យបាត់បង់អភ័យឯកសិទ្ធិការទូត ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ការប្រើប្រាស់ការប្រកាសបុគ្គលមិនពេញចិត្តមានប្រវត្តិយូរអង្វែង តាំងពីសម័យក្រិចបុរាណ និងចក្រភពរ៉ូម ដែលប្រទេសនានាតែងបណ្ដេញអ្នកនាំសារឬអ្នកតំណាងរបស់សត្រូវចេញពីទឹកដី ។ ទោះជាយ៉ាងណា វាមិនទាន់មានលក្ខណៈជាលក្ខន្តិកៈច្បាប់ច្បាស់លាស់រហូតដល់សតវត្សរ៍ទី២០ ។ នៅឆ្នាំ១៩២៨ អនុសញ្ញាក្រុងហាវ៉ានស្តីពីមន្ត្រីការទូតបានលើកយកគោលការណ៍នេះមកពិភាក្សា ប៉ុន្តែវាត្រូវបានធ្វើឲ្យមានភាពច្បាស់លាស់ និងជាសាកលជាងមុននៅក្នុងអនុសញ្ញាទីក្រុងវីយែនស្តីពីទំនាក់ទំនងការទូតឆ្នាំ១៩៦១ ដែលរៀបចំដោយអង្គការសហប្រជាជាតិ ។ មាត្រា ៩ នៃអនុសញ្ញានេះបានចែងថា៖ «រដ្ឋទទួលអាចប្រកាសជូនដំណឹងដល់រដ្ឋបញ្ជូនថា ប្រធានបេសកកម្ម ឬសមាជិកណាម្នាក់នៃបុគ្គលិកការទូតជាបុគ្គលមិនពេញចិត្ត ដោយមិនចាំបាច់ពន្យល់ពីមូលហេតុឡើយ ។»

ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមត្រជាក់ ការប្រកាសបុគ្គលមិនពេញចិត្តត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយរវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងសហភាពសូវៀត ដើម្បីបណ្ដេញអ្នកដែលត្រូវបានចោទថាធ្វើចារកម្ម ។ ឧទាហរណ៍ ក្នុងឆ្នាំ១៩៧១ ចក្រភពអង់គ្លេសបានប្រកាសបណ្ដេញអ្នកការទូតសូវៀតចំនួន ១០៥ នាក់ក្នុងពេលតែមួយ ដែលជាករណីធំបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនាពេលនោះ ។ ករណីបែបនេះបង្ហាញពីការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍នេះជាសកម្មភាពនយោបាយដើម្បីផ្ញើសារដោយមិនកាត់ផ្តាច់ទំនាក់ទំនងការទូតទាំងស្រុង ។

ក្របខ័ណ្ឌច្បាប់ និងនីតិវិធី

តាមអនុសញ្ញាទីក្រុងវីយែន នីតិវិធីនៃការប្រកាសបុគ្គលមិនពេញចិត្តគឺមានលក្ខណៈសាមញ្ញ ប៉ុន្តែមានអានុភាពខ្លាំង ។ រដ្ឋទទួលអាចធ្វើការប្រកាសតាមរយៈការផ្ញើលិខិតជូនដំណឹងទៅក្រសួងការបរទេសនៃរដ្ឋបញ្ជូន ។ ការប្រកាសនេះអាចធ្វើឡើងគ្រប់ពេលវេលា សូម្បីតែមុនពេលបុគ្គលនោះមកដល់ក៏ដោយ (ក្នុងករណីដែលគេមិនទាន់បានចូលប្រទេស) ។ រដ្ឋទទួលមិនចាំបាច់បង្ហាញភស្តុតាង ឬកាត់ទោសតាមផ្លូវច្បាប់ឡើយ ហើយមូលហេតុជារឿយៗមិនត្រូវបានបញ្ចេញឲ្យសាធារណជនដឹងទេ ។ ទោះជាយ៉ាងណា ក្នុងការអនុវត្ត មូលហេតុទូទៅរួមមាន ការធ្វើចារកម្ម ការជ្រៀតជ្រែកកិច្ចការផ្ទៃក្នុង ការរំលោភលើច្បាប់ក្នុងស្រុក ឬអាកប្បកិរិយាមិនសមរម្យផ្សេងៗ ។

បន្ទាប់ពីមានការប្រកាស រដ្ឋបញ្ជូនត្រូវចាត់វិធានការក្នុងរយៈពេលសមស្រប ដូចជាការកោះហៅបុគ្គលនោះត្រឡប់មកវិញ ឬបញ្ចប់ការងារ ។ បើមិនដូច្នោះ រដ្ឋទទួលអាចបដិសេដមិនទទួលស្គាល់បុគ្គលនោះថាជាសមាជិកបេសកកម្ម ដែលមានន័យថាពួកគេបាត់បង់អភ័យឯកសិទ្ធិការទូត ហើយអាចត្រូវបានចាត់ទុកជាជនបរទេសធម្មតា ឬត្រូវនិរទេសចេញពីប្រទេស ។ ក្នុងករណីធ្ងន់ធ្ងរ បុគ្គលមិនពេញចិត្តអាចត្រូវបានចាប់ខ្លួនប្រសិនបើពួកគេមិនចាកចេញតាមកាលកំណត់ ប៉ុន្តែជាទូទៅ ការអនុវត្តប្រកបដោយកិត្តិយសត្រូវបានគោរព ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅក្នុងឆាកអន្តរជាតិសព្វថ្ងៃ ការប្រកាសបុគ្គលមិនពេញចិត្តបានក្លាយជាឧបករណ៍សំខាន់ក្នុងការដោះស្រាយវិបត្តិនិងការប្រឈមមុខដាក់គ្នាខាងការទូត ។ តាមការរាយការណ៍របស់ BBC និង Reuters ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ មានការកើនឡើងគួរឲ្យកត់សម្គាល់នៃការប្រកាសបណ្តេញអ្នកការទូតទៅវិញទៅមករវាងប្រទេសមហាអំណាច ជាពិសេសក្រោយការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែននៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ ។ សហរដ្ឋអាមេរិក សមាជិកសហភាពអឺរ៉ុប និងប្រទេសសម្ព័ន្ធមិត្តបានប្រកាសបណ្តេញអ្នកការទូតរុស្ស៊ីរាប់រយនាក់ ដោយចោទប្រកាន់ពីសកម្មភាពចារកម្ម និងការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានមិនពិត ។ រុស្ស៊ីក៏បានឆ្លើយតបវិញដោយការបណ្តេញអ្នកការទូតបរទេសពីទឹកដីរបស់ខ្លួន បង្កើតបានជារលកនៃការបណ្តេញដ៏ធំបំផុតចាប់តាំងពីសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់ ។

សម្រាប់ប្រជាជនកម្ពុជា និងអ្នកអាន KhmerPulse ប្រធានបទនេះពាក់ព័ន្ធ ពីព្រោះកម្ពុជាក៏ធ្លាប់ជួបប្រទះនឹងការប្រកាសបុគ្គលមិនពេញចិត្តដែរ ។ ក្នុងឆ្នាំ២០២០ មានរបាយការណ៍ថាកម្ពុជាបានប្រកាសបុគ្គលិកស្ថានទូតអាមេរិកពីររូបជាបុគ្គលមិនពេញចិត្ត ដោយចោទថាពួកគេបានចូលរួមក្នុងសកម្មភាពមិនសមរម្យនយោបាយ ។ តាមការរាយការណ៍របស់កាសែតភ្នំពេញប៉ុស្តិ៍ និងសារព័ត៌មានក្នុងស្រុក ការសម្រេចនេះបានធ្វើឡើងក្រោយពេលដែលអ្នកការទូតទាំងនោះត្រូវបានគេអះអាងថាបានគាំទ្រក្រុមប្រឆាំង និងជ្រៀតជ្រែកកិច្ចការផ្ទៃក្នុងរបស់កម្ពុជា ។ ទោះបីជាស្ថានទូតអាមេរិកបានបដិសេដការចោទប្រកាន់ក៏ដោយ ក៏កម្ពុជាបានអនុវត្តសិទ្ធិរបស់ខ្លួនក្រោមច្បាប់អន្តរជាតិ ។

ការយល់ដឹងអំពីគោលការណ៍ «បុគ្គលមិនពេញចិត្ត» ជួយឲ្យអ្នកអានយល់ពីសក្ដានុពលនៃទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ និងមូលហេតុដែលពេលខ្លះគេឃើញការបណ្ដេញអ្នកការទូតដោយមិនមានការពន្យល់លម្អិត ។ វាជាឧបករណ៍ដែលអនុញ្ញាតឲ្យរដ្ឋអធិបតេយ្យរក្សាសន្ដិសុខ និងសេចក្ដីថ្លៃថ្នូររបស់ខ្លួន ដោយមិនចាំបាច់កាត់ផ្តាច់ទំនាក់ទំនងការទូតជាផ្លូវការឡើយ ។