ពិការភាព

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ពិការភាព (Disability) គឺជាបទពិសោធន៍នៃស្ថានភាពណាមួយ ដែលធ្វើឱ្យបុគ្គលម្នាក់មានការលំបាកក្នុងការធ្វើសកម្មភាពមួយចំនួន ឬមិនអាចទទួលបានសិទ្ធិចូលរួមដោយស្មើភាពនៅក្នុងសង្គមមួយ។ តាមការពន្យល់របស់ Wikipedia ពិការភាពអាចមានលក្ខណៈផ្នែកការយល់ដឹង ការអភិវឌ្ឍ បញ្ញា ផ្លូវចិត្ត រូបកាយ វិញ្ញាណ ឬជាការរួមផ្សំនៃកត្តាជាច្រើន។

ពិការភាពមួយចំនួនមានតាំងពីកំណើត ហើយខ្លះទៀតកើតឡើងក្នុងអំឡុងពេលនៃជីវិត។ វាអាចមើលឃើញដោយភ្នែកទទេ ឬមានលក្ខណៈ "មើលមិនឃើញ" ដូចជាបញ្ហាផ្លូវចិត្ត ឬជំងឺរ៉ាំរ៉ៃ។ Wikipedia បានរាយការណ៍ថា ពិការភាពមិនមែនជាស្ថានភាពបែបពីរផ្នែកនោះទេ ហើយវាអាចបង្ហាញខ្លួនខុសៗគ្នាអាស្រ័យលើបុគ្គលម្នាក់ៗ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ពិការភាពគឺជាបាតុភូតពិភពលោក ដែលប៉ះពាល់ដល់មនុស្សរាប់រយលាននាក់នៅគ្រប់ប្រទេស គ្រប់វប្បធម៌ និងគ្រប់ក្រុមអាយុ។ មនុស្សដែលមានពិការភាពមិនមានលក្ខណៈដូចគ្នាទេ ពួកគេមកពីគ្រប់ប្រវត្តិវិជ្ជាជីវៈ ភេទ ជាតិសាសន៍ និងស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ច។

ពិការភាពអាចកើតឡើងពីកត្តាជាច្រើន រួមមានកំណើត គ្រោះថ្នាក់ ជំងឺ ការចាស់ជរា ឬជម្លោះប្រដាប់អាវុធ។ តាម Wikipedia សង្រ្គាម និងអំពើហិង្សាជាប្រវត្តិសាស្ត្រ បានបង្កើតប្រភពនៃពិការភាពយ៉ាងសំខាន់នៅតាមតំបន់ដូចជាអ៊ីរ៉ាក់ និងតំបន់ផ្សេងៗដែលរងការប៉ះពាល់ពីសង្រ្គាម។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia ភស្តុតាងបុរាណវត្ថុបានបង្ហាញថា សហគមន៍មនុស្សកាលពីបុរាណបានយកចិត្តទុកដាក់មើលថែសមាជិកដែលមានពិការភាព។ ឧទាហរណ៍ នៅទីតាំងបុរាណវត្ថុ Windover ក្នុងរដ្ឋផ្លរីដា សហរដ្ឋអាមេរិក គេបានរកឃើញសំណល់ឆ្អឹងរបស់ក្មេងអាយុ ១៥ ឆ្នាំម្នាក់ដែលមានជំងឺ spina bifida ដែលត្រូវបានសហគមន៍ប្រមាញ់-ប្រមូលផលមើលថែ។

ជាប្រវត្តិសាស្ត្រ ពិការភាពតែងតែត្រូវបានស្គាល់តាមរយៈលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យតូចចង្អៀតមួយចំនួនតែប៉ុណ្ណោះ។ នៅអឺរ៉ុបសម័យកណ្តាល និងសម័យដើម អ្នកដែលមានពិការភាពច្រើនតែធ្លាក់ចូលក្នុងភាពក្រីក្រ និងត្រូវបង្ខំសុំទាន ដូចបានឆ្លុះបញ្ចាំងក្នុងស្នាដៃសិល្បៈដ៏ល្បីរបស់វិចិត្រករ Pieter Bruegel ដែលគូរនៅឆ្នាំ ១៥៦៨។

នៅសតវត្សទី ២០ ចលនាសិទ្ធិអ្នកពិការបានចាប់ផ្តើមបង្ហាញឡើង ដោយតស៊ូមតិឱ្យមានការទទួលស្គាល់ថា ពិការភាពមិនមែនគ្រាន់តែជាបញ្ហាផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រនោះទេ ប៉ុន្តែជាបញ្ហាសង្គម និងសិទ្ធិមនុស្ស។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ពិការភាពមានឥទ្ធិពលយ៉ាងធំទៅលើសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌។ មនុស្សដែលមានពិការភាពច្រើនតែប្រឈមនឹងឧបសគ្គក្នុងការងារ ការអប់រំ និងសេវាសាធារណៈ។ Wikipedia បានរាយការណ៍ថា អនុសញ្ញារបស់អង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីសិទ្ធិអ្នកពិការ បានកំណត់និយមន័យពិការភាពរួមបញ្ចូលនូវ "ភាពពិការផ្នែករូបកាយ ផ្លូវចិត្ត បញ្ញា ឬវិញ្ញាណរយៈពេលវែង ដែលនៅពេលប្រទះនឹងឧបសគ្គផ្សេងៗ អាចរារាំងការចូលរួមពេញលេញ និងមានប្រសិទ្ធភាពនៅក្នុងសង្គមដោយស្មើភាពជាមួយអ្នកដទៃ"។

វប្បធម៌អ្នកពិការបានរីកចម្រើនជាចលនាមួយ ដែលរួមមានភាសាសញ្ញា សិល្បៈ និងអត្តសញ្ញាណរួម។ ការតវ៉ានៅប្រទេសអៀរឡង់ដើម្បីទាមទារការទទួលស្គាល់ភាសាសញ្ញាអៀរឡង់ ជាឧទាហរណ៍មួយនៃការតស៊ូដ៏សំខាន់សម្រាប់សិទ្ធិភាសា និងវប្បធម៌។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅសម័យបច្ចុប្បន្ន បញ្ហាពិការភាពកំពុងទទួលបានការយកចិត្តទុកដាក់កាន់តែខ្លាំងឡើងនៅទូទាំងពិភពលោក រួមទាំងនៅកម្ពុជា ដែលជាប្រទេសមួយដែលនៅតែទទួលរងផលប៉ះពាល់ពីគ្រាប់មីនដែលនៅសេសសល់ពីសង្រ្គាមកន្លងមក។ ការចូលរួមរបស់អ្នកពិការក្នុងការប្រកួតកីឡា Paralympics បានបង្ហាញពីសមត្ថភាព និងការតស៊ូរបស់អ្នកមានពិការភាព។

ប្រធានបទសំខាន់ៗបច្ចុប្បន្នរួមមាន សិទ្ធិទទួលបានការអប់រំបញ្ចូលគ្នា ការចូលរួមក្នុងទីផ្សារការងារ ការរចនាហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសាធារណៈដែលងាយស្រួលប្រើ និងការប្រឆាំងនឹងការរើសអើង។ អង្គការសហប្រជាជាតិ និងអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលជាច្រើនកំពុងធ្វើការសម្របសម្រួលគោលនយោបាយដើម្បីលើកកម្ពស់សិទ្ធិអ្នកពិការនៅទូទាំងពិភពលោក។