ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ភាពអាសន្ន គឺជាស្ថានភាពមួយ ដែលរដ្ឋាភិបាលត្រូវបានផ្តល់អំណាចឱ្យអនុវត្តគោលនយោបាយ ដែលជាធម្មតាមិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើ ដើម្បីសុវត្ថិភាព និងការការពារប្រជាពលរដ្ឋរបស់ខ្លួន។ នេះបើតាមការពន្យល់របស់ Wikipedia អំពីភាពអាសន្ន (state of emergency)។

ការប្រកាសភាពអាសន្នកើតឡើងដដែលៗ នៅពេលប្រទេសនានាជួបវិបត្តិធ្ងន់ធ្ងរ។ ឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែងរួមមាន ភាពអាសន្នម៉ាឡេ (Malayan Emergency) ដែលមានវត្តមាននៅឆ្នាំ១៩៤៩ ភាពអាសន្ននៅបារាំង ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៥ និងការប្រកាសភាពអាសន្ននៅព័រទុយហ្គាល់ ឆ្នាំ២០២០។ ករណីទាំងនេះបង្ហាញថា ភាពអាសន្នត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងតំបន់ និងសម័យកាលផ្សេងៗគ្នា។

និយមន័យ និងក្របខណ្ឌច្បាប់

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia ភាពអាសន្នផ្តល់ឱ្យរដ្ឋាភិបាលនូវអំណាចពិសេស ដើម្បីអនុវត្តវិធានការ និងគោលនយោបាយដែលជាធម្មតាមិនត្រូវបានអនុញ្ញាត ដោយគោលបំណងសំខាន់គឺការធានាសុវត្ថិភាព និងការការពារប្រជាពលរដ្ឋ។ ដូច្នេះ ភាពអាសន្នមិនមែនគ្រាន់តែជាការពិពណ៌នាអំពីវិបត្តិនោះទេ ប៉ុន្តែជាស្ថានភាពដែលអំណាចរដ្ឋាភិបាលត្រូវបានពង្រីកលើសពីក្របខណ្ឌធម្មតា។

នៅព័រទុយហ្គាល់ ការប្រកាសភាពអាសន្នត្រូវបានធ្វើឡើងស្របតាមលក្ខខណ្ឌនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។ នៅខែមីនា ឆ្នាំ២០២០ ប្រធានាធិបតី លោក Marcelo Rebelo de Sousa បានផ្ញើលិខិតទៅប្រធានរដ្ឋសភា លោក Eduardo Ferro Rodrigues ដើម្បីសុំការអនុញ្ញាតពីរដ្ឋសភា សម្រាប់ការប្រកាសភាពអាសន្ន ក្នុងបរិបទនៃជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩។ ករណីនេះបង្ហាញថា ការប្រកាសភាពអាសន្ននៅប្រទេសនេះ ត្រូវអនុវត្តតាមនីតិវិធីរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដែលរួមមានការសុំការអនុញ្ញាតពីរដ្ឋសភា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមឯកសារយោងរបស់ Wikipedia រូបថតមួយពីឆ្នាំ១៩៤៩ បង្ហាញសមាជិកនៃកងវរសេនាធំរាជម៉ាឡេ (Royal Malay Regiment) អំឡុងភាពអាសន្នម៉ាឡេ (Malayan Emergency) កំពុងពិនិត្យឧបករណ៍ដែលចាប់យកបានពីការវាយប្រហារមួយ។ រូបថតនេះបង្ហាញថា ភាពអាសន្នម៉ាឡេ បានកើតឡើងក្នុងបរិបទនៃជម្លោះ និងប្រតិបត្តិការយោធា។

ក្រោយមកទៀត ការប្រកាសភាពអាសន្នបានបន្តកើតឡើងក្នុងបរិបទផ្សេងៗ ដូចជាបរិបទសន្តិសុខ និងសុខភាពសាធារណៈ គឺនៅបារាំង ឆ្នាំ២០១៥ និងនៅព័រទុយហ្គាល់ ឆ្នាំ២០២០។ ទាំងនេះបង្ហាញថា ភាពអាសន្នមិនមែនជាបាតុភូតថ្មីនោះទេ ហើយវានៅតែត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាបន្តបន្ទាប់ ចាប់ពីពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី២០ រហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។

ការអនុវត្ត និងឧទាហរណ៍

តាម Wikipedia រដ្ឋាភិបាលអាចប្រកាសភាពអាសន្ន មុន អំឡុង ឬក្រោយពេលកើតឡើងនៃគ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិ ភាពចលាចលសង្គម ជម្លោះប្រដាប់អាវុធ ជំងឺរាតត្បាត ឬរោគរាតត្បាត ឬហានិភ័យផ្សេងទៀតផ្នែកសន្តិសុខជីវសាស្ត្រ។ ការអាចប្រកាសបានមុន អំឡុង ឬក្រោយព្រឹត្តិការណ៍ បង្ហាញថាការប្រកាសមិនចាំបាច់កើតឡើងតែនៅពេលដែលវិបត្តិកំពុងកើតឡើងនោះទេ។

ឧទាហរណ៍ដែលបានលើកឡើងក្នុងទំព័រនេះ បង្ហាញពីភាពចម្រុះនៃបរិបទ ចាប់ពីជម្លោះ និងប្រតិបត្តិការយោធា រហូតដល់បរិបទសន្តិសុខ និងវិបត្តិសុខភាពសាធារណៈ។ ទោះបីជាបរិបទខុសៗគ្នាក៏ដោយ គោលបំណងរួមក៏នៅតែជាការធានាសុវត្ថិភាព និងការការពារប្រជាពលរដ្ឋ ដូចដែល Wikipedia បានពន្យល់។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ឧទាហរណ៍ថ្មីៗដែលកត់ត្រាក្នុងឯកសារយោងរបស់ Wikipedia បង្ហាញថា ការប្រកាសភាពអាសន្ននៅតែបន្តកើតឡើង។ នៅបារាំង ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៥ ប៉ូលិសត្រូវបានដាក់ពង្រាយនៅក្រុងប៉ារីស អំឡុងពេលដែលភាពអាសន្នកំពុងជាធរមាន ក្នុងការឆ្លើយតបទៅនឹងការវាយប្រហារនៅទីក្រុងនោះ។ ចំណែកនៅព័រទុយហ្គាល់ ឆ្នាំ២០២០ ការប្រកាសភាពអាសន្នទាក់ទងនឹងជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ បានបង្ហាញពីការបន្តប្រើប្រាស់ឧបករណ៍នេះក្នុងវិបត្តិសុខភាពសាធារណៈ។

ដោយសារភាពអាសន្នអនុញ្ញាតឱ្យរដ្ឋាភិបាលអនុវត្តគោលនយោបាយដែលជាធម្មតាមិនត្រូវបានអនុញ្ញាត ការប្រកាសបែបនេះអាចនាំឱ្យមានវិធានការខុសពីស្ថានភាពធម្មតា នៅក្នុងប្រទេសដែលពាក់ព័ន្ធ។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីអត្ថន័យនៃភាពអាសន្ន ជួយឱ្យការតាមដានព័ត៌មានអន្តរជាតិ ជាពិសេសព័ត៌មានអំពីគ្រោះមហន្តរាយ ជម្លោះ និងជំងឺរាតត្បាត កាន់តែច្បាស់លាស់។