ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមនិយមន័យរបស់សព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ការរើសអើង (Discrimination) គឺជាការធ្វើសកម្មភាពបែងចែកដោយគ្មានយុត្តិធម៌ ទៅលើបុគ្គល ឬក្រុមមនុស្ស ដោយផ្អែកលើលក្ខណៈដូចជា ពូជសាសន៍ ភេទ អាយុ វណ្ណៈសង្គម សាសនា ពិការភាព ឬការតម្រង់ទិសផ្លូវភេទ។ ការរើសអើងនេះច្រើនតែនាំឱ្យក្រុមណាមួយត្រូវបានដកហូតសិទ្ធិជាមូលដ្ឋាន និងឱកាសដែលក្រុមផ្សេងទៀតអាចទទួលបាន ដូចជាសិទ្ធិក្នុងការសិក្សា ការងារ និងសេវាសុខភាព។

ភាពខុសគ្នារវាងការរើសអើង និងការប្រកាន់ (Prejudice) គឺថា ការប្រកាន់គ្រាន់តែជាអាកប្បកិរិយា ឬជំនឿមិនពិតអំពីក្រុមមួយ តែការរើសអើងពាក់ព័ន្ធនឹងសកម្មភាពជាក់ស្តែងដែលធ្វើឱ្យខូចប្រយោជន៍។ ជាឧទាហរណ៍ ការបដិសេធមិនផ្តល់សេវាដល់ភ្ញៀវដោយសារពូជសាសន៍គឺជាការរើសអើង ខណៈការមានគំនិតអវិជ្ជមានចំពោះពូជសាសន៍នោះគ្រាន់តែជាការប្រកាន់។ ច្បាប់អន្តរជាតិ និងរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃប្រទេសជាច្រើនហាមឃាត់ការរើសអើង ប៉ុន្តែការអនុវត្តន៍នៅមានកម្រិតនៅឡើយ។

ទម្រង់ និងឧទាហរណ៍

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia ការរើសអើងអាចកើតមានច្រើនទម្រង់៖ ការរើសអើងដោយផ្ទាល់ (Direct Discrimination) ដូចជាការដាក់បញ្ញត្តិហាមឃាត់មិនឱ្យជនជាតិណាមួយចូលកន្លែងសាធារណៈ ដូចរូបភាពផ្លាកសញ្ញាប្រឆាំងជនជាតិអារ៉ាប់នៅឆ្នេរប៉ាតាយ៉ា ប្រទេសថៃ។ ការរើសអើងដោយប្រយោល (Indirect Discrimination) កើតឡើងនៅពេលគោលនយោបាយ ឬបទបញ្ជាមួយដែលហាក់ដូចជាអព្យាក្រឹត ប៉ុន្តែប៉ះពាល់មិនសមាមាត្រដល់ក្រុមជាក់លាក់។ ឧទាហរណ៍ ការតម្រូវឱ្យបុគ្គលិកត្រូវមានកម្ពស់ជាក់លាក់ អាចរើសអើងស្ត្រី ឬជនជាតិភាគតិចមួយចំនួន។

ការរើសអើងជាប្រព័ន្ធ (Systemic Discrimination) គឺជាលទ្ធផលនៃគោលនយោបាយ និងទំនៀមទម្លាប់ដែលដក់ជាប់ក្នុងសង្គម ដូចជាការបំបែកពូជសាសន៍នៅអាហ្វ្រិកខាងត្បូង (Apartheid) និងច្បាប់ Jim Crow នៅសហរដ្ឋអាមេរិក។ ចំពោះវិស័យការងារ ស្ត្រីជាច្រើននៅតែទទួលបានប្រាក់ខែទាបជាងបុរសសម្រាប់ការងារដូចគ្នា ដែលជាទម្រង់នៃការរើសអើងយេនឌ័រ។ ផ្សេងទៀតរួមមានការរើសអើងសាសនា (ដូចការបៀតបៀនជនជាតិជ្វីហ្វនៅអឺរ៉ុប ឬជនមូស្លីមនៅបស្ចិមប្រទេស) និងការរើសអើងលើមូលដ្ឋាននៃការតម្រង់ទិសផ្លូវភេទ (ដែលនៅក្នុងប្រទេសជាង ៧០ ការស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នានៅខុសច្បាប់)។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការរើសអើងមានឫសគល់យ៉ាងជ្រៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សជាតិ។ យោងតាមប្រភពប្រវត្តិសាស្ត្រពី Wikipedia នៅសម័យបុរាណ ទាសករនិយមបានប្រព្រឹត្តទៅដោយផ្អែកលើការចាប់ឈ្លើយសឹក និងពូជសាសន៍។ ក្នុងសតវត្សទី១៩ និងទី២០ ការធ្វើអាណានិគមដោយមហាអំណាចអឺរ៉ុបបានពង្រឹងការរើសអើងតាមពូជសាសន៍ ដោយចាត់ទុកជនជាតិដើមថាជាមនុស្សអន់ថយ។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ច្បាប់បំបែកពូជសាសន៍ Jim Crow ត្រូវបានអនុវត្តពីឆ្នាំ ១៨៧៧ ដល់ ១៩៦៤ ដោយបំបែកជនជាតិស្បែកខ្មៅចេញពីសាលារៀន និងទីសាធារណៈ។

នៅអឺរ៉ុប របបណាស៊ីរបស់អាដុល ហ៊ីត្លែរ បានធ្វើទុក្ខបុកម្នេញនិងសម្លាប់រង្គាលជនជាតិជ្វីហ្វរាប់លាននាក់ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ (ឆ្នាំ ១៩៣៩-១៩៤៥) ដោយសារការរើសអើងពូជសាសន៍ និងសាសនា។ នៅអាហ្វ្រិកខាងត្បូង របប Apartheid បានបន្តពីឆ្នាំ ១៩៤៨ ដល់ ១៩៩៤ ដោយបំបែកសិទ្ធិរវាងជនជាតិស្បែកស និងស្បែកខ្មៅយ៉ាងតឹងរ៉ឹង។

នៅតំបន់អាស៊ី ការរើសអើងក៏មានជាយូរមកហើយ ដូចជាការប្រកាន់វណ្ណៈនៅឥណ្ឌា និងការបៀតបៀនជនជាតិភាគតិចនៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន។ ចលនាសិទ្ធិស៊ីវិលនៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៦០ និងការបញ្ចប់ Apartheid បានកត់សម្គាល់ជោគជ័យធំៗក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងការរើសអើង តែការប្រឈមនៅតែមាន។

ផលប៉ះពាល់សង្គម និងសេដ្ឋកិច្ច

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia ផលប៉ះពាល់នៃការរើសអើងពាល់ដល់គ្រប់វិស័យនៃសង្គម។ នៅក្នុងវិស័យអប់រំ កុមារមកពីក្រុមដែលរងការរើសអើងច្រើនតែទទួលបានគុណភាពអប់រំទាប ដែលកំណត់ឱកាសការងារ និងបង្កើនភាពក្រីក្រពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់។ នៅក្នុងទីផ្សារការងារ ការរើសអើងនាំឱ្យបាត់បង់ទេពកោសល្យ និងផលិតភាពសេដ្ឋកិច្ច ហើយធ្វើឱ្យវិសមភាពប្រាក់ចំណូលកាន់តែធំធេងឡើង។ ជាឧទាហរណ៍ ការសិក្សាជាច្រើនបានបង្ហាញថា ការបិទឱកាសដល់ស្ត្រីក្នុងទីផ្សារការងារអាចកាត់បន្ថយផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP) របស់ប្រទេសមួយបានយ៉ាងច្រើន។

ក្រៅពីសេដ្ឋកិច្ច ការរើសអើងបង្កឱ្យមានវិបត្តិសង្គម ដូចជាការបែកបាក់សហគមន៍ ជម្លោះប្រដាប់អាវុធ និងការបង្ខំជនភៀសខ្លួន។ រូបភាពជនភៀសខ្លួនឡូតសាំប៉ា (Lotshampa) ពីប្រទេសប៊ូតង់ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ គឺជាសក្ខីភាពនៃការបណ្តេញជនជាតិភាគតិចចេញដោយសារតែសាសនា និងវប្បធម៌។ ផលប៉ះពាល់ផ្នែកសុខភាពផ្លូវចិត្តក៏ធ្ងន់ធ្ងរដែរ ដោយជនរងការរើសអើងមានអត្រាខ្ពស់នៃជំងឺបាក់ទឹកចិត្ត និងថប់អារម្មណ៍។ ដើម្បីដោះស្រាយ ការអប់រំប្រឆាំងការរើសអើង និងច្បាប់ការពារសិទ្ធិត្រូវបានចាត់ទុកជាគន្លឹះ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សព្វថ្ងៃនេះ ការរើសអើងនៅតែជាប្រធានបទក្តៅគគុកនៅលើឆាកអន្តរជាតិ។ ចលនា Black Lives Matter និងការតស៊ូដើម្បីសិទ្ធិសហគមន៍ LGBTQ+ បានទាក់ទាញការចាប់អារម្មណ៍ជាសកល តាមរយៈការតវ៉ានិងយុទ្ធនាការផ្សេងៗ។ នៅអាស៊ី បញ្ហារើសអើងពូជសាសន៍ យេនឌ័រ និងសាសនា ក៏កំពុងក្លាយជារឿងដែលត្រូវបានពិភាក្សាកាន់តែខ្លាំងឡើង ជាពិសេសនៅក្នុងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គម។ KhmerPulse បន្តតាមដាន និងផ្សាយព័ត៌មានអំពីការអភិវឌ្ឍន៍ទាំងនេះ ដើម្បីផ្តល់ឱ្យអ្នកអាននូវទស្សនៈចម្រុះ។