ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ការលុបបំបាត់ជំងឺឆ្លងគឺជាការកាត់បន្ថយចំនួនអ្នកផ្ទុកជំងឺនៅក្នុងចំនួនប្រជាជនពិភពលោកឱ្យមកត្រឹមសូន្យជាអចិន្ត្រៃយ៍។ តាមអង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) ការលុបបំបាត់ខុសពី "ការកម្ចាត់" (elimination) ដែលជាការកាត់បន្ថយអត្រាឆ្លងមកត្រឹមសូន្យនៅក្នុងតំបន់ជាក់លាក់មួយប៉ុណ្ណោះ។ រហូតមកដល់ពេលនេះ មានតែជំងឺមួយប្រភេទគត់ដែលត្រូវបានលុបបំបាត់ជាសកលគឺជំងឺអុតធំ (smallpox) ដែលបានប្រកាសដោយ WHO កាលពីឆ្នាំ ១៩៨០។ វិគីភីឌាបានរៀបរាប់ថាទោះបីមានកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងអស់ជាច្រើនទសវត្សមកក៏ដោយ ជំងឺដទៃទៀតដូចជា ប៉ូលីយ៉ូ និងជំងឺពពួក Guinea worm កំពុងស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលជិតត្រូវបានលុបបំបាត់ដែរ។ លក្ខខណ្ឌចម្បងដើម្បីឱ្យជំងឺមួយអាចត្រូវបានលុបបំបាត់បានរួមមានមានវ៉ាក់សាំងមានប្រសិទ្ធភាព មិនមានអាងស្តុកនៅក្នុងសត្វ និងមានរោគសញ្ញាច្បាស់លាស់សម្រាប់ការរកឃើញ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ការរីករាលដាលនៃជំងឺឆ្លងច្រើនតែប្រមូលផ្តុំនៅក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដែលប្រព័ន្ធសុខាភិបាលនៅមានកម្រិត។ ជាឧទាហរណ៍ ជំងឺប៉ូលីយ៉ូនៅតែមានករណីនៅប្រទេសអាហ្វហ្គានីស្ថាននិងប៉ាគីស្ថាន ទោះបីវាត្រូវបានលុបបំបាត់ចេញពីតំបន់ភាគច្រើននៃពិភពលោកក៏ដោយ។ យោងតាមវិគីភីឌា និងរបាយការណ៍របស់ WHO កត្តាភូមិសាស្ត្រដូចជាតំបន់ដាច់ស្រយាល និងដង់ស៊ីតេប្រជាជនខ្ពស់អាចធ្វើឱ្យការចាក់វ៉ាក់សាំងកាន់តែពិបាក។ ការសិក្សាបង្ហាញថាការចាក់វ៉ាក់សាំងគ្របដណ្តប់ជាសកល (herd immunity) គឺចាំបាច់សម្រាប់ការលុបបំបាត់។ ផែនទីការចាក់វ៉ាក់សាំងកញ្ជ្រឹលនៅឆ្នាំ ២០០៧ បង្ហាញថាប្រទេសអាហ្វ្រិកនិងអាស៊ីខ្លះខ្វះការគ្របដណ្តប់គ្រប់គ្រាន់ ដែលជាឧបសគ្គសម្រាប់ការលុបបំបាត់ជំងឺនេះ។ ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ មានការរីកចម្រើនក្នុងការកាត់បន្ថយចំនួនករណី ប៉ុន្តែបញ្ហាប្រឈមនៅតែមាននៅតំបន់មានជម្លោះ ឬតំបន់ដែលមានចលនាប្រជាជនច្រើន។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការប៉ុនប៉ងលុបបំបាត់ជំងឺបានចាប់ផ្ដើមជាយូរមកហើយ។ មុនសតវត្សរ៍ទី២០ ជំងឺអុតធំគឺជាឃាតករដ៏ធំ ប៉ុន្តែការចាក់វ៉ាក់សាំងត្រូវបានបង្កើតដោយលោក Edward Jenner ក្នុងឆ្នាំ ១៧៩៦។ តាមវិគីភីឌា កម្មវិធីលុបបំបាត់ជំងឺអុតធំសកលដឹកនាំដោយអង្គការសុខភាពពិភពលោកបានចាប់ផ្ដើមនៅឆ្នាំ ១៩៦៧។ ក្រោយពីកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងយ៉ាងសកម្មអស់រយៈពេលជាង ១០ ឆ្នាំ ជំងឺនេះត្រូវបានប្រកាសថាលុបបំបាត់ជាសកលនៅថ្ងៃទី ៨ ឧសភា ១៩៨០។ ជោគជ័យនេះគឺជាសមិទ្ធផលដ៏ធំមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រវេជ្ជសាស្ត្រ។

ក្រៅពីនេះ ក៏មានការលុបបំបាត់ជំងឺសត្វដូចជាជំងឺ rinderpest ដែលត្រូវបានប្រកាសលុបបំបាត់នៅឆ្នាំ ២០១១ ដោយអង្គការស្បៀង និងកសិកម្មនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ (FAO)។ នេះបង្ហាញថាការលុបបំបាត់ក៏អាចអនុវត្តបានលើជំងឺសត្វ និងមានផលប្រយោជន៍ដល់សន្តិសុខស្បៀង។ ចំពោះជំងឺប៉ូលីយ៉ូវិញ គំនិតផ្តួចផ្តើមសកល (Global Polio Eradication Initiative) បានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ ១៩៨៨ ហើយបានកាត់បន្ថយករណីច្រើនជាង ៩៩% ។ ទោះយ៉ាងណា ជំងឺនេះនៅតែមិនទាន់ត្រូវបានលុបបំបាត់ទាំងស្រុងនៅឡើយ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ការលុបបំបាត់ជំងឺផ្តល់នូវផលចំណេញសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងច្រើន។ យោងតាមវិគីភីឌា ការវិនិយោគក្នុងការលុបបំបាត់ជំងឺអុតធំត្រូវបានប៉ាន់ស្មានថាបានសន្សំប្រាក់រាប់ពាន់លានដុល្លារជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដោយសារការលុបចោលការចាយវ៉ាក់សាំងនិងការព្យាបាល។ ជាទូទៅ សម្រាប់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ការលុបបំបាត់ជំងឺនាំមកនូវការកាត់បន្ថយបន្ទុកសេដ្ឋកិច្ចលើប្រព័ន្ធសុខាភិបាល និងបង្កើនផលិតភាពកម្លាំងពលកម្ម។

នៅក្នុងវប្បធម៌ ការលុបបំបាត់ជំងឺបានផ្លាស់ប្ដូរឥរិយាបថសង្គម។ ជាឧទាហរណ៍ ក្រោយការលុបបំបាត់ជំងឺអុតធំ ការចាក់ថ្នាំបង្ការប្រឆាំងជំងឺនេះត្រូវបានបញ្ឈប់ ហើយមនុស្សជំនាន់ក្រោយក៏លែងដឹងអំពីគ្រោះថ្នាក់របស់វាដែរ។ ប៉ុន្តែ ការភ្លេចភ្លាំងនេះក៏អាចនាំឱ្យមានការធ្វេសប្រហែស និងការស្ទាក់ស្ទើរក្នុងការចាក់វ៉ាក់សាំងសម្រាប់ជំងឺផ្សេងៗ។ ការអប់រំសុខភាពសាធារណៈនិងការយល់ដឹងពីប្រវត្តិជំងឺមានសារៈសំខាន់ក្នុងការរក្សាការគាំទ្រសម្រាប់កម្មវិធីចាក់វ៉ាក់សាំង។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅសម័យបច្ចុប្បន្ន ការលុបបំបាត់ជំងឺនៅតែជាគោលដៅសុខភាពសកលដ៏សំខាន់។ អង្គការសុខភាពពិភពលោកបានកំណត់គោលដៅលុបបំបាត់ជំងឺប៉ូលីយ៉ូ និងជំងឺដទៃទៀតនៅឆ្នាំ ២០៣០។ ទោះបីមានវឌ្ឍនភាពក៏ដោយ ជំងឺរាតត្បាតថ្មីៗដូចជា COVID-19 បានបង្ហាញថាការលុបបំបាត់ជំងឺទាំងស្រុងអាចមានការលំបាក ហើយការត្រៀមខ្លួនសម្រាប់ជំងឺថ្មីក៏សំខាន់ដូចគ្នា។

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការកម្ចាត់ជំងឺឆ្លងមានសារៈសំខាន់ពិសេស។ កម្ពុជាបានសម្រេចលុបបំបាត់ជំងឺគ្រុនស្វិតដៃជើង (polio) និងកំពុងដំណើរការឆ្ពោះទៅរកការលុបបំបាត់ជំងឺគ្រុនចាញ់នៅឆ្នាំ ២០៣០ តាមយុទ្ធសាស្ត្រជាតិ។ តាមការរាយការណ៍របស់ WHO កម្ពុជាជាប្រទេសមួយក្នុងតំបន់មេគង្គដែលមានការថយចុះយ៉ាងខ្លាំងនៃករណីជំងឺគ្រុនចាញ់ក្នុងរយៈពេល ១០ ឆ្នាំចុងក្រោយ។ ការបន្តគាំទ្រផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុនិងបច្ចេកទេសពីដៃគូអភិវឌ្ឍន៍គឺចាំបាច់ដើម្បីសម្រេចគោលដៅនេះ។

ជាចុងក្រោយ ការលុបបំបាត់ជំងឺមិនត្រឹមតែជារឿងវិទ្យាសាស្ត្រប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ទាមទារឆន្ទៈនយោបាយ កិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ និងការចូលរួមពីសហគមន៍ផងដែរ។