ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា (Wikipedia) «ជនភៀសខ្លួនផ្ទៃក្នុង» (Internally displaced person – IDP) គឺជាបុគ្គលដែលត្រូវបានបង្ខំឱ្យចាកចេញពីលំនៅដ្ឋានរបស់ខ្លួន ប៉ុន្តែនៅតែស្ថិតក្នុងព្រំដែនប្រទេសកំណើត។ ពួកគេច្រើនតែត្រូវបានហៅថា «ជនភៀសខ្លួន» (refugees) ក៏ប៉ុន្តែពួកគេមិនស្ថិតក្នុងនិយមន័យច្បាប់នៃជនភៀសខ្លួនឡើយ។ ខុសពីជនភៀសខ្លួនដែលបានឆ្លងព្រំដែនអន្តរជាតិ ជនភៀសខ្លួនផ្ទៃក្នុងនៅតែស្ថិតនៅក្រោមអធិបតេយ្យភាពនៃរដ្ឋាភិបាលប្រទេសរបស់ខ្លួន ដែលជារឿយៗមិនអាចផ្តល់ការការពារបានគ្រប់គ្រាន់។

ជនភៀសខ្លួនផ្ទៃក្នុងអាចកើតឡើងដោយសារជម្លោះប្រដាប់អាវុធ អំពើហិង្សា ការរំលោភបំពានសិទ្ធិមនុស្ស ឬគ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិ។ ពួកគេច្រើនរស់នៅក្នុងស្ថានភាពងាយរងគ្រោះ ខ្វះសេវាមូលដ្ឋានដូចជា អាហារ ទឹកស្អាត ទីជម្រក និងសុខភាព។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ជនភៀសខ្លួនផ្ទៃក្នុងមានវត្តមាននៅស្ទើរគ្រប់តំបន់នៃពិភពលោក ជាពិសេសនៅក្នុងតំបន់មានជម្លោះ ឬអស្ថិរភាពនយោបាយ។ យោងតាមរូបភាពពីវិគីភីឌា ស៊ែប៊ីគឺជាប្រទេសដែលមានជនភៀសខ្លួន និងជនភៀសខ្លួនផ្ទៃក្នុងច្រើនបំផុតនៅអឺរ៉ុប ដោយសារតែសង្គ្រាមកូសូវ៉ូ។ នៅទ្វីបអាហ្វ្រិក យុទ្ធនាការ Nord-Kivu ឆ្នាំ២០០៨ បានបង្កើតឱ្យមានជនភៀសខ្លួនផ្ទៃក្នុងជាច្រើន ដូចបានឃើញក្នុងរូបភាពអ្នកភូមិរត់គេច។ តំបន់មជ្ឈិមបូព៌ាក៏មានវត្តមានជនភៀសខ្លួនផ្ទៃក្នុងដ៏សន្ធឹកសន្ធាប់ ដូចជានៅហ្គាហ្សា និងស៊ីរី។

ចំនួនប្រជាជនដែលផ្លាស់ទីលំនៅក្នុងប្រទេសបានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងក្នុងប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ចុងក្រោយ។ យោងតាមវិគីភីឌា មានជនភៀសខ្លួនផ្ទៃក្នុងរាប់សិបលាននាក់នៅទូទាំងពិភពលោកសព្វថ្ងៃ ដែលភាគច្រើនគឺស្ត្រី និងកុមារ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការផ្លាស់ទីលំនៅខាងក្នុងមិនមែនជាបាតុភូតថ្មីទេ។ វាបានកើតមានជាយូរមកហើយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ រូបភាពដ៏ល្បី «ម្តាយចំណាកស្រុក» (Migrant Mother) របស់អ្នកថតរូប Dorothea Lange កាលពីឆ្នាំ១៩៣៦ បានកត់ត្រាពីស្ត្រីម្នាក់ឈ្មោះ Florence Owens Thompson និងកូនៗរបស់គាត់ ដែលត្រូវផ្លាស់ទីលំនៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិកដោយសារវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចធំ (Great Depression)។ ករណីនេះជាឧទាហរណ៍នៃការផ្លាស់ទីលំនៅដែលបណ្តាលមកពីកត្តាសេដ្ឋកិច្ច។

តាមវិគីភីឌា សហគមន៍អន្តរជាតិបានទទួលស្គាល់បញ្ហាជនភៀសខ្លួនផ្ទៃក្នុងជាបណ្តើរៗ។ ដោយសារអនុសញ្ញាស្តីពីជនភៀសខ្លួនឆ្នាំ១៩៥១ មិនបានគ្របដណ្តប់ជនភៀសខ្លួនផ្ទៃក្នុង ការការពារពួកគេធ្លាប់មានចន្លោះប្រហោង។ ក្រោយមក ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៨ អង្គការសហប្រជាជាតិបានបង្កើត «គោលការណ៍ណែនាំស្តីពីការផ្លាស់ទីលំនៅខាងក្នុង» (Guiding Principles on Internal Displacement) ដែលមិនមែនជាសន្ធិសញ្ញាច្បាប់ ប៉ុន្តែបានក្លាយជាក្របខ័ណ្ឌសម្រាប់ការពារសិទ្ធិជនភៀសខ្លួនផ្ទៃក្នុង។

នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ និងឆ្នាំ២០០០ ជម្លោះប្រដាប់អាវុធជាច្រើនបានគូសបញ្ជាក់អំពីបញ្ហានេះ ដូចជាសង្គ្រាមកូសូវ៉ូ យុទ្ធនាការ Nord-Kivu នៅកុងហ្គោ និងវិបត្តិនៅប៉ាឡេស្ទីន ដែលសុទ្ធសឹងតែបានបង្កើតជនភៀសខ្លួនផ្ទៃក្នុងយ៉ាងច្រើន។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ការផ្លាស់ទីលំនៅខាងក្នុងជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងទាំងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌។ ជនភៀសខ្លួនផ្ទៃក្នុងច្រើនតែបាត់បង់មុខរបរ និងប្រភពចំណូល ធ្វើឱ្យពួកគេធ្លាក់ចូលទៅក្នុងភាពក្រីក្រ។ យោងតាមវិគីភីឌា តំបន់ទទួលជនភៀសខ្លួនក៏រងសម្ពាធសេដ្ឋកិច្ចដែរ ដោយសេវាសាធារណៈ និងទីផ្សារការងារត្រូវប្រឈមនឹងបន្ទុកបន្ថែម។

ផ្នែកវប្បធម៌ ជនភៀសខ្លួនផ្ទៃក្នុងអាចប្រឈមនឹងការបាត់បង់អត្តសញ្ញាណ និងបេតិកភណ្ឌ ដោយសារការបំបែកចេញពីសហគមន៍ដើម។ យ៉ាងណាក៏ដោយ ពួកគេច្រើនតែរក្សាទំនៀមទម្លាប់ និងការរួមរស់ជាសហគមន៍ក្នុងជំរំជាបណ្តោះអាសន្ន។ ឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែង ជនភៀសខ្លួនស៊ែប៊ីក្នុងសង្គ្រាមកូសូវ៉ូ ដូចបង្ហាញក្នុងរូបភាព បានផ្លាស់ទីលំនៅតែបានរក្សាអត្តសញ្ញាណជាតិសាសន៍របស់ខ្លួន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បញ្ហាជនភៀសខ្លួនផ្ទៃក្នុងនៅតែជាបញ្ហាមនុស្សធម៌ដ៏ធ្ងន់ធ្ងរបំផុតមួយនៅសតវត្សរ៍ទី២១។ ជម្លោះប្រដាប់អាវុធថ្មីៗ ដូចជាការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែនចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០២២ បានបង្កើតឱ្យមានជនភៀសខ្លួនផ្ទៃក្នុងរាប់លាននាក់នៅក្នុងប្រទេសអ៊ុយក្រែន ដូចបានឃើញតាមរយៈរូបភាពប្រធានាធិបតី Volodymyr Zelenskyy ជាមួយជនរងគ្រោះ។ យោងតាមវិគីភីឌា សង្គ្រាមនេះបានធ្វើឱ្យប្រជាជនអ៊ុយក្រែនជាង ៨ លាននាក់ផ្លាស់ទីលំនៅក្នុងប្រទេស។

នៅតំបន់ហ្គាហ្សា សង្គ្រាមរវាងអ៊ីស្រាអែលនិងក្រុមហាម៉ាស់បានបណ្តាលឱ្យប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនភាគច្រើនផ្លាស់ទីលំនៅក្នុងតំបន់ដីសមុទ្រដ៏តូចនេះ។ តាមរូបភាពថ្ងៃទី២៨ មករា ២០២៥ ជនភៀសខ្លួនត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យវិលត្រឡប់ទៅភាគខាងជើងវិញ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពប្រែប្រួលនៃស្ថានភាពជនភៀសខ្លួនផ្ទៃក្នុង។

អង្គការអន្តរជាតិដូចជា UNHCR និង IOM ក៏ដូចជារដ្ឋាភិបាលនានា បន្តខិតខំផ្តល់ជំនួយមនុស្សធម៌ និងដំណោះស្រាយប្រកបដោយចីរភាពសម្រាប់ជនភៀសខ្លួនផ្ទៃក្នុង។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីបញ្ហានេះអាចជួយឱ្យមើលឃើញពីស្ថានភាពស្រដៀងគ្នាដែលអាចកើតមាននៅកម្ពុជា ឬតំបន់ ជាពិសេសក្នុងបរិបទនៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងគ្រោះធម្មជាតិ។