ទិដ្ឋភាពទូទៅ

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ការជំនួសវត្ថុរាវ (Fluid Displacement) គឺជាបាតុភូតមួយនៅក្នុងផ្នែកមេកានិចនៃវត្ថុរាវ ដែលកើតឡើងនៅពេលវត្ថុមួយត្រូវបានពន្លិចយ៉ាងសន្ធឹកសន្ធាប់នៅក្នុងអង្គធាតុរាវ ដូចជាទឹកជាដើម ហើយវត្ថុនោះរុញច្រានវត្ថុរាវចេញពីទីតាំងដើម ហើយយកកន្លែងរបស់វា។ នៅពេលវត្ថុចូលទៅក្នុងអង្គធាតុរាវ បរិមាណនៃវត្ថុរាវដែលត្រូវបានជំនួសកើនឡើងស្មើនឹងបរិមាណនៃវត្ថុដែលពន្លិចនោះ។

Wikipedia បានបញ្ជាក់ថា ការវាស់ស្ទង់បរិមាណវត្ថុរាវដែលត្រូវបានជំនួស អាចឱ្យគេដឹងពីបរិមាណពិតប្រាកដនៃវត្ថុដែលពន្លិច ដោយមិនចាំបាច់ធ្វើការគណនាស្មុគ្រស្មាញ។ គោលការណ៍នេះជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការវាស់បរិមាណវត្ថុដែលមានរាងមិនទៀងទាត់ ដែលមិនអាចវាស់ដោយប្រើឧបករណ៍ធម្មតាបាន។ ជាទូទៅនៅក្នុងវិស័យអប់រំ គោលការណ៍នេះត្រូវបានភ្ជាប់ជាមួយនឹងគោលការណ៍របស់លោក Archimedes (Archimedes' principle) ដែលនិយាយអំពីកម្លាំងបណ្ដែត (Buoyancy) ផងដែរ។ វាបានបង្កើតមូលដ្ឋានសម្រាប់ការយល់ដឹងអំពីការអណ្ដែតរបស់វត្ថុ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

បាតុភូតនៃការជំនួសវត្ថុរាវមិនត្រូវបានកំណត់ដោយភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់ទេ ព្រោះវាអាចកើតឡើងគ្រប់ទីកន្លែងដែលមានវត្ថុរាវ ចាប់ពីមហាសមុទ្រធំៗ បឹងទន្លេ រហូតដល់អាងទឹកតូចមួយនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។ នៅក្នុងជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ យើងអាចសង្កេតឃើញថា ទឹកក្នុងអាងងូតទឹកកើនឡើងនៅពេលយើងចូលទៅក្នុងអាង ដែលជាឧទាហរណ៍ដ៏សាមញ្ញមួយ។

ចំពោះប្រជាជន អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រដែលត្រូវបានគេលើកឡើងជាញឹកញាប់ទាក់ទងនឹងការជំនួសវត្ថុរាវគឺលោក Archimedes នៃទីក្រុង Syracuse ជនជាតិក្រិកបុរាណ។ លោកបានចូលរួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការបង្កើតមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃមេកានិចឌីណាមិច។ តាមរយៈការពិសោធន៍ដ៏ល្បីល្បាញរបស់គាត់ លោកបានបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងរវាងបរិមាណវត្ថុ និងវត្ថុរាវដែលបានជំនួស។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

យោងតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រនៅលើ Wikipedia គោលការណ៍នៃការជំនួសវត្ថុរាវត្រូវបានរកឃើញដោយលោក Archimedes នៅក្នុងសតវត្សទី ៣ មុនគ្រិស្តសករាជ។ មានរឿងព្រេងនិទានថា លោកបានទទួលភារកិច្ចពីស្តេចក្រុង Syracuse ដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់ថាតើមកុដមាសមួយគឺជាមាសសុទ្ធឬអត់ ដោយមិនធ្វើឱ្យខូចមកុដនោះឡើយ។ នៅពេលដែលគាត់កំពុងងូតទឹក គាត់សង្កេតឃើញថាទឹកបានហៀរចេញពីអាងនៅពេលគាត់ចុះចូល ហើយកម្រិតទឹកបានកើនឡើងស្មើនឹងបរិមាណរាងកាយរបស់គាត់ដែលបានពន្លិច។ ពីការសង្កេតនេះ គាត់បានយល់ឃើញថា គាត់អាចវាស់បរិមាណមកុដបានដោយការជំនួសទឹក ហើយប្រៀបធៀបជាមួយនឹងដុំមាសសុទ្ធដែលមានទម្ងន់ស្មើគ្នា។ តាមរយៈការពិសោធន៍នេះ លោកអាចបញ្ជាក់បានថាមកុដនោះមិនមែនជាមាសសុទ្ធទេ ព្រោះវាជំនួសទឹកច្រើនជាងដុំមាសសុទ្ធ។ ដោយក្ដីត្រេកអរ គាត់បានស្រែកថា "Eureka!" ដែលមានន័យថា "ខ្ញុំរកឃើញហើយ!"។

ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានក្លាយជានិមិត្តសញ្ញានៃការរកឃើញវិទ្យាសាស្ត្រ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ គោលការណ៍នៃការជំនួសវត្ថុរាវបានបន្តត្រូវបានសិក្សានិងអភិវឌ្ឍដោយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រជាបន្តបន្ទាប់ ដូចជា Blaise Pascal និង Daniel Bernoulli ដែលបានពង្រីកការយល់ដឹងអំពីឥរិយាបថនៃវត្ថុរាវនៅក្នុងស្ថានភាពផ្សេងៗ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ការអនុវត្តន៍គោលការណ៍នៃការជំនួសវត្ថុរាវមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងលើវិស័យសេដ្ឋកិច្ច និងឧស្សាហកម្ម។ នៅក្នុងឧស្សាហកម្មផលិតនាវា គេប្រើគោលការណ៍នេះដើម្បីគណនាបន្ទុកទឹកដែលនាវាអាចរុញចេញបាន និងកំណត់សមត្ថភាពផ្ទុករបស់វា។ ស្រដៀងគ្នាដែរ នៅក្នុងឧស្សាហកម្មប្រេង ការវាស់បរិមាណប្រេងនៅក្នុងធុងធំៗជារឿយៗប្រើវិធីសាស្ត្រជំនួសនេះ។ សូម្បីតែក្នុងវិស័យវេជ្ជសាស្ត្រក៏ដោយ គ្រូពេទ្យប្រើគោលការណ៍នៃការជំនួសខ្យល់ ឬទឹកដើម្បីវាស់បរិមាណសួត ឬជាលិការរាងកាយដែរ។ ជាឧទាហរណ៍ វិធីសាស្ត្រថ្លឹងទម្ងន់ក្រោមទឹក (Hydrostatic weighing) ប្រើសម្រាប់វាស់ភាគរយជាតិខ្លាញ់ក្នុងរាងកាយដោយផ្អែកលើគោលការណ៍នេះ។

ផ្នែកវប្បធម៌ ពាក្យថា "Eureka" បានក្លាយជាឃ្លាដ៏មានប្រជាប្រិយ តំណាងឱ្យគ្រានៃការយល់ឃើញដ៏ភ្លឺស្វាង។ នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា គោលការណ៍នេះត្រូវបានបង្រៀននៅក្នុងកម្មវិធីសិក្សារូបវិទ្យានៅថ្នាក់មធ្យមសិក្សា ដោយជួយឱ្យសិស្សានុសិស្សយល់អំពីមូលដ្ឋាននៃវិទ្យាសាស្ត្រធម្មជាតិ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅក្នុងសតវត្សទី ២១ គោលការណ៍នៃការជំនួសវត្ថុរាវនៅតែមានសារសំខាន់ដដែល ជាពិសេសនៅក្នុងយុគសម័យនៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងការអភិវឌ្ឍបច្ចេកវិទ្យាថ្មីៗ។ ឧបករណ៍វាស់ស្ទង់សមុទ្រដែលតាមដានកម្ពស់កម្រិតទឹកសមុទ្រប្រើប្រាស់គោលការណ៍នេះដើម្បីវាស់ការប្រែប្រួលបរិមាណទឹក។ ដូចគ្នានេះដែរ ការរចនាទំនប់វារីអគ្គិសនី ដូចជាទំនប់នៅតំបន់ស្ទឹងត្រែង និងទន្លេសេសាននៅកម្ពុជា តម្រូវឱ្យវិស្វករយល់ច្បាស់អំពីបរិមាណទឹកដែលត្រូវបានជំនួស ដើម្បីគ្រប់គ្រងលំហូរទឹក និងការពារទឹកជំនន់។

សម្រាប់អ្នកអានរបស់ KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីការជំនួសវត្ថុរាវអាចជួយពន្យល់អំពីបាតុភូតប្រចាំថ្ងៃ និងនយោបាយអភិវឌ្ឍន៍ដែលកំពុងតែពិភាក្សានៅក្នុងប្រទេស។ ថាតើវាជាការគ្រប់គ្រងទឹកទន្លេមេគង្គ ឬការអភិវឌ្ឍវិស័យដឹកជញ្ជូនតាមផ្លូវទឹក គោលការណ៍នេះគឺជាមូលដ្ឋានដែលមិនអាចមើលរំលងបាន។