ជនប្រឆាំង

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ជនប្រឆាំង គឺជាបុគ្គលដែលប្រឆាំងយ៉ាងសកម្មចំពោះប្រព័ន្ធនយោបាយ ឬសាសនា គោលលទ្ធិ ជំនឿ គោលនយោបាយ ឬស្ថាប័នដែលមានការទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការ។ យោងតាមវិគីភីឌា ប្រភពដើមនៃពាក្យនេះអាចតាមដានទៅដល់សតវត្សទី១៨ ដែលវាត្រូវបានប្រើក្នុងបរិបទសាសនា ដើម្បីសំដៅទៅលើអ្នកដែលមិនយល់ស្របនឹងគោលលទ្ធិសាសនាផ្លូវការ។ ប៉ុន្តែនៅសតវត្សទី២០ ការប្រើប្រាស់ក្នុងន័យនយោបាយបានចាប់ផ្តើម ជាពិសេសនៅពេលដែលរដ្ឋាភិបាលផ្តាច់ការបានឡើងកាន់អំណាចនៅក្នុងប្រទេសដូចជា អ៊ីតាលីហ្វាស៊ីស អាល្លឺម៉ង់ណាស៊ី ជប៉ុនសម័យអធិរាជ អេស្ប៉ាញក្រោម Franco សហភាពសូវៀត កូរ៉េខាងជើង ចិន តួកមេនីស្ថាន និងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា។

គោលគំនិតនៃជនប្រឆាំងគឺមានលក្ខណៈទូលំទូលាយ ហើយរួមបញ្ចូលទាំងអ្នកដែលតស៊ូដោយសន្តិវិធី ដូចជាការសរសេរ និងការតវ៉ា រហូតដល់សកម្មភាពដែលប្រឈមមុខដោយផ្ទាល់ជាមួយរដ្ឋាភិបាល។ ឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែងមួយគឺលោក Václav Havel ដែលជាអ្នកនិពន្ធរឿងឆេក និងជាជនប្រឆាំងនៅឆេកូស្លូវ៉ាគី។ តាមវិគីភីឌា លោក Havel បានដឹកនាំបដិវត្តន៍ Velvet ដែលជាចលនាសន្តិភាពបានបញ្ចប់របបកុម្មុយនីស្ត ហើយគាត់បានក្លាយជាប្រធានាធិបតីចុងក្រោយនៃឆេកូស្លូវ៉ាគី និងជាប្រធានាធិបតីដំបូងនៃសាធារណរដ្ឋឆេក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

យោងតាមវិគីភីឌា ជនប្រឆាំងមានវត្តមាននៅក្នុងប្រទេសដែលមានរបបនយោបាយផ្តាច់ការ ឬដែលគ្រប់គ្រងយ៉ាងតឹងរ៉ឹងលើសិទ្ធិសេរីភាព។ ប្រទេសទាំងនោះរួមមាន អ៊ីតាលីហ្វាស៊ីស អាល្លឺម៉ង់ណាស៊ី ជប៉ុនសម័យអធិរាជ អេស្ប៉ាញក្រោម Franco សហភាពសូវៀត កូរ៉េខាងជើង ចិន តួកមេនីស្ថាន និងបណ្តាប្រទេសនៅមជ្ឈិមបូព៌ា។ កត្តាភូមិសាស្ត្រមានសារៈសំខាន់ ព្រោះរបបផ្តាច់ការងាយនឹងបង្កើតឲ្យមានការប្រឆាំងពីប្រជាពលរដ្ឋដែលចង់បានសិទ្ធិ និងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្�។ ជនប្រឆាំងត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាការគំរាមកំហែងដល់ស្ថិរភាពរដ្ឋ ហើយពួកគេតែងតែត្រូវបានតាមដាន ឬដាក់ទោស។

ចំពោះលក្ខណៈប្រជាជន ជនប្រឆាំងភាគច្រើនគឺជាបញ្ញវន្ត អ្នកកាសែត អ្នកនិពន្ធ សិល្បករ ឬសកម្មជនសិទ្ធិមនុស្ស។ ពួកគេច្រើនតែមានការអប់រំខ្ពស់ និងមានសមត្ថភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ ដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រដូចជាការសរសេរ ការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មាន និងការរៀបចំការតវ៉ា។ តួយ៉ាង សមាជិកនៃក្រុម Moscow Helsinki Group នៅសហភាពសូវៀត គឺជាជនប្រឆាំងដែលមកពីវិស័យផ្សេងៗ រួមមានអ្នកស្រី Yuliya Vishnevskaya និងអ្នកស្រី Lyudmila Alexeyeva ដែលបានដើរតួនាទីក្នុងការត្រួតពិនិត្យសិទ្ធិមនុស្សតាមកិច្ចព្រមព្រៀង Helsinki។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ការប្រើពាក្យ "ជនប្រឆាំង" ក្នុងន័យសាសនាបានចាប់ផ្តើមនៅសតវត្សទី១៨។ ប៉ុន្តែការលេចឡើងនៃរបបផ្តាច់ការក្នុងសតវត្សទី២០ បានជំរុញឱ្យពាក្យនេះក្លាយជានិមិត្តសញ្ញានៃការតស៊ូនយោបាយ។ នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីតាលីហ្វាស៊ីស និងអាល្លឺម៉ង់ណាស៊ី ជនប្រឆាំងត្រូវបានបង្ក្រាបយ៉ាងឃោរឃៅ។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២ សហភាពសូវៀតបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃការបង្ក្រាបជនប្រឆាំង ជាពិសេសក្នុងសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់។

នៅក្នុងបរិបទនេះ កិច្ចព្រមព្រៀង Helsinki បានក្លាយជាចំណុចស្នូលសម្រាប់ជនប្រឆាំងនៅសហភាពសូវៀត។ ក្រុម Moscow Helsinki Group ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយជនប្រឆាំងល្បីៗដូចជា Yuliya Vishnevskaya, Lyudmila Alexeyeva, Dina Kaminskaya និង Kronid Lyubarsky ដើម្បីតាមដានការអនុវត្តសិទ្ធិមនុស្សរបស់រដ្ឋាភិបាលសូវៀត។ តាមរូបភាពពីវិគីភីឌា ពួកគេត្រូវបានថតរួមគ្នានៅទីក្រុង Munich ក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៨ ជាភស្តុតាងនៃការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់ពួកគេក្នុងការប្រឆាំងតាមផ្លូវច្បាប់។

នៅទ្វីបអឺរ៉ុបខាងកើត លោក Václav Havel គឺជាតំណាងនៃជនប្រឆាំងដែលប្រើវិធីសន្តិភាព។ គាត់បានសរសេរ និងរៀបចំយុទ្ធនាការទាមទារសិទ្ធិមនុស្ស ដែលទីបំផុតបានឈានទៅដល់បដិវត្តន៍ Velvet ។ បដិវត្តន៍នេះបានផ្តួលរំលំរបបកុម្មុយនីស្តនៅឆេកូស្លូវ៉ាគី ហើយលោក Havel បានក្លាយជាប្រធានាធិបតីប្រជាធិបតេយ្យដំបូងរបស់ប្រទេស ដោយបង្ហាញថាជនប្រឆាំងអាចក្លាយជាអ្នកដឹកនាំដែលមានចក្ខុវិស័យសម្រាប់ការផ្លាស់ប្តូរសង្គម។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅសតវត្សទី២១ ជនប្រឆាំងនៅតែជាកម្លាំងដ៏សំខាន់ ប៉ុន្តែពួកគេប្រឈមនឹងគ្រោះថ្នាក់កាន់តែខ្លាំងនៅក្នុងរបបផ្តាច់ការជាច្រើន។ នៅក្នុងប្រទេសចិន អ្នកកាសែត មេធាវីសិទ្ធិមនុស្ស និងអ្នកប្លុក ត្រូវបានឃ្លាំមើល ចាប់ខ្លួន ឬបង្ខំឲ្យបាត់ខ្លួន។ នៅកូរ៉េខាងជើង ការប្រឆាំងណាមួយត្រូវបានបង្ក្រាបយ៉ាងដាច់ខាត ហើយជនប្រឆាំងត្រូវបញ្ជូនទៅជំរំការងារ។

ឧទាហរណ៍ដ៏គួរឱ្យកត់សម្គាល់មួយគឺលោក Jamal Khashoggi អ្នកកាសែតសាអូឌីតដែលបានសរសេរមតិរិះគន់រដ្ឋាភិបាលរបស់ខ្លួន។ តាមរូបភាពពីវិគីភីឌា លោក Khashoggi ត្រូវបានថតនៅវេទិកា Project on Middle East Democracy ក្នុងឆ្នាំ ២០១៨ នៅទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី។ ករណីរបស់គាត់បានធ្វើឱ្យពិភពលោកផ្តោតការយកចិត្តទុកដាក់លើសុវត្ថិភាពរបស់ជនប្រឆាំង និងការគំរាមកំហែងដែលពួកគេជួបប្រទះ។

នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា បញ្ហាសិទ្ធិបញ្ចេញមតិ និងអ្នកប្រឆាំងនយោបាយ ក៏ជាប្រធានបទដែលមានការពិភាក្សាជារឿយៗដែរ។ ការយល់ដឹងអំពីគោលគំនិតជនប្រឆាំង និងប្រវត្តិរបស់ពួកគេ អាចជួយលើកកម្ពស់ការពារសិទ្ធិមនុស្ស និងនីតិរដ្ឋ។