ភាពយន្តឯកសារ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា ភាពយន្តឯកសារ (documentary film) គឺជាភាពយន្តមិនប្រឌិត (non-fiction) ដែលមានគោលបំណងចងក្រងឯកសារភាពពិត សម្រាប់ការអប់រំ ការណែនាំ ឬការថែរក្សាកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រ។ អ្នកនិពន្ធនិងអ្នកវិភាគសារព័ត៌មានអាមេរិក លោក ប៊ីល នីកូលស៍ (Bill Nichols) បានកំណត់លក្ខណៈភាពយន្តឯកសារថាជា «ការអនុវត្តផលិតកម្មភាពយន្ត ប្រព័ន្ធប្រពៃណីភាពយន្ត និងរបៀបនៃការទទួលរបស់ទស្សនិកជន ដែលជាការអនុវត្តមួយគ្មានព្រំដែនច្បាស់លាស់»។

លោក នីកូលស៍ ក៏បានចាត់ថ្នាក់ភាពយន្តឯកសារជា ៦ របៀប (modes) ដោយយោងតាមវិគីភីឌា រួមមាន៖ របៀបកំណាព្យ (poetic) របៀបពន្យល់ (expository) របៀបសង្កេត (observational) របៀបចូលរួម (participatory) របៀបឆ្លុះបញ្ចាំង (reflexive) និងរបៀបសម្តែង (performative)។ ការចាត់ថ្នាក់នេះបានជួយឱ្យអ្នកសិក្សាយល់កាន់តែច្បាស់ពីរចនាសម្ព័ន្ធនិងគោលបំណងនៃភាពយន្តឯកសារផ្សេងៗ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ភាពយន្តឯកសារត្រូវបានផលិតនៅទូទាំងពិភពលោក។ សហរដ្ឋអាមេរិក ចក្រភពអង់គ្លេស បារាំង រុស្ស៊ី និងកាណាដា គឺជាប្រទេសដែលមានប្រពៃណីភាពយន្តឯកសារដ៏សម្បូរបែប។ តាមវិគីភីឌា មហោស្រពភាពយន្តឯកសារអន្តរជាតិសំខាន់ៗ ដូចជា IDFA នៅទីក្រុងអាំស្ទែដាំ និង Hot Docs នៅទីក្រុងតូរ៉ុនតូ បានទាក់ទាញអ្នកផលិតនិងទស្សនិកជនអន្តរជាតិ។

អ្នកផលិតភាពយន្តឯកសារល្បីៗមាន លោក រ៉ូបឺត ហ្វ្លាអឺធី (Robert Flaherty) របស់សហរដ្ឋ លោក ឌីហ្គា វែរតូវ (Dziga Vertov) របស់សហភាពសូវៀត និង លោក ចន ហ្គ្រៀរសុន (John Grierson) របស់ចក្រភពអង់គ្លេស។ តាមវិគីភីឌា ពាក្យ «documentary» ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយលោកហ្គ្រៀរសុន នៅពេលគាត់ពិនិត្យភាពយន្ត «Moana» (ឆ្នាំ១៩២៦) របស់លោកហ្វ្លាអឺធី។ លើសពីនេះ បុគ្គលសាធារណៈខ្លះក៏ធ្លាប់ធ្វើការផលិតភាពយន្តឯកសារដែរ ដូចជា លោក ឡេនណាត មេរី (Lennart Meri) ដែលក្រោយមកបានក្លាយជាប្រធានាធិបតីទី២នៃសាធារណរដ្ឋអេស្តូនី។ យោងតាមវិគីភីឌា ភាពយន្តឯកសាររបស់លោក The Winds of the Milky Way បានឈ្នះមេដាយប្រាក់នៅមហោស្រពភាពយន្តញូវយ៉កក្នុងឆ្នាំ១៩៧៧។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ដើមកំណើតនៃភាពយន្តឯកសារចាប់ផ្តើមពីចុងសតវត្សទី១៩។ សព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌាបានកត់ត្រាថា សៀវភៅដំបូងដែលនិយាយអំពីមុខងារឯកសាររបស់ភាពយន្តគឺ «Une nouvelle source de l'histoire» (ប្រភពប្រវត្តិសាស្ត្រថ្មី) ដោយលោក បូឡេស្លាវ ម៉ាទូហ្សេវស្គី ក្នុងឆ្នាំ១៨៩៨។ ភាពយន្តវិទ្យាសាស្ត្រខ្លីៗរបស់លោក ហ្គ័រហ្គេ ម៉ារីណេស្គូ (Gheorghe Marinescu) ក្នុងឆ្នាំ១៨៩៩ ក៏ជាឧទាហរណ៍ដំបូងនៃភាពយន្តឯកសារបែបវិទ្យាសាស្ត្រ។

ក្នុងទសវត្សឆ្នាំ១៩២០ ភាពយន្ត «Nanook of the North» (ណានូកនៃដែនដីខាងជើង) របស់លោកហ្វ្លាអឺធី បានបង្កើតទម្រង់ថ្មីនៃភាពយន្តឯកសារដោយការតាមដានជីវភាពពិតរបស់ជនជាតិដើម។ នៅសហភាពសូវៀត លោកវែរតូវបានផលិត «Man with a Movie Camera» (មនុស្សម្នាក់និងកាមេរ៉ាភាពយន្ត) ឆ្នាំ១៩២៩ ជាភាពយន្តដែលបែកធ្លាយព្រំដែនរវាងអ្នកថតនិងការពិត។ ចលនាភាពយន្តឯកសារអង់គ្លេស ដឹកនាំដោយលោកហ្គ្រៀរសុន បានសង្កត់ធ្ងន់លើភាពពិតសង្គមនិងការអប់រំមហាជន។

ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី១ ភាពយន្តឯកសារត្រូវបានប្រើសម្រាប់ការឃោសនានយោបាយនិងកត់ត្រាសមរភូមិ។ វិគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា អ្នកថតរូប លោក ចូហ្វហ្វ្រី ម៉ាលីន (Geoffrey Malins) បានប្រើកាមេរ៉ា Aeroscope ដើម្បីផលិតខ្សែរឿង «The Battle of the Somme»។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២ សន្និសីទ «សហភាពពិភពលោកនៃភាពយន្តឯកសារ» បានប្រព្រឹត្តទៅនៅវ៉ាសូវី នៅថ្ងៃទី២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៤៨ ដោយមានការចូលរួមពីអ្នកដឹកនាំរឿងដូចជា Basil Wright, Joris Ivens និង Jerzy Toeplitz។ ការអភិវឌ្ឍន៍កាមេរ៉ាចល័តដូចជា Bolex H16 ទំហំ ១៦ មិល្លីម៉ែត្រ និងបច្ចេកវិទ្យាឌីជីថលក្រោយមក បានធ្វើឱ្យការផលិតភាពយន្តឯកសារមានភាពងាយស្រួលនិងរីករាលដាលជាសកល។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ភាពយន្តឯកសារមានឥទ្ធិពលយ៉ាងជ្រាលជ្រៅលើវប្បធម៌និងសេដ្ឋកិច្ច។ តាមវិគីភីឌា ខ្សែរឿងឯកសារបានរួមចំណែកក្នុងការផ្លាស់ប្តូរសង្គម ដូចជារឿង «An Inconvenient Truth» ដែលបានជំរុញការសន្ទនាទូទាំងពិភពលោកស្តីពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ មហោស្រពភាពយន្តឯកសារធំៗបានក្លាយជាវេទិកាសម្រាប់បង្ហាញស្នាដៃនិងចែករំលែកវប្បធម៌ ព្រមទាំងផ្តល់ពានរង្វាន់ដូចជា Academy Award សម្រាប់ភាពយន្តឯកសារល្អបំផុត។

ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច វិគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថាឧស្សាហកម្មភាពយន្តឯកសារបានទទួលមូលនិធិពីរដ្ឋាភិបាល អង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល ស្ថាប័នផ្សព្វផ្សាយ និងវេទិកាស្ទ្រីមដូចជា Netflix និង Amazon Prime។ ការកើនឡើងនៃសេវាកម្មតាមតម្រូវការបានបង្កើតឱកាសទីផ្សារថ្មី ដែលជំរុញឱ្យអ្នកផលិតឯករាជ្យអាចផលិតស្នាដៃបានកាន់តែច្រើន និងឈានទៅរកទស្សនិកជនសកល។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងសតវត្សទី២១ ភាពយន្តឯកសារបានវិវត្តជាឧបករណ៍ដ៏មានឥទ្ធិពលសម្រាប់ផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានពិត ជាពិសេសនៅក្នុងយុគសម័យនៃព័ត៌មានក្លែងក្លាយ។ យោងតាមវិគីភីឌា ភាពយន្តឯកសារអំពីជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ បានកត់ត្រាព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រនិងផលប៉ះពាល់សង្គម។ ភាពយន្តឯកសារនយោបាយក៏បានក្លាយជាចំណែកមួយនៃដំណើរការប្រជាធិបតេយ្យ ដោយមានឥទ្ធិពលលើមតិសាធារណៈ។

សម្រាប់សង្គមកម្ពុជា ភាពយន្តឯកសារអាចដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការអភិរក្សប្រវត្តិសាស្ត្រ និងការលើកកម្ពស់ការអប់រំ។ តាមរយៈវេទិកាអនឡាញ និងមហោស្រពក្នុងស្រុក ពលរដ្ឋខ្មែរអាចចូលរួមស្វែងយល់ពីអតីតកាលរបស់ខ្លួន និងបញ្ហាសង្គមសហសម័យ។ ការរីកចម្រើននៃបច្ចេកវិទ្យាទំនើបបានធ្វើឱ្យការផលិតភាពយន្តឯកសារអាចធ្វើទៅបានដោយអ្នកសារព័ត៌មានពលរដ្ឋ បង្កើតជាសំឡេងថ្មីៗក្នុងសង្គម។