ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ដុល្លារអាមេរិក (United States dollar; សញ្ញា: $; កូដ ISO 4217: USD) គឺជារូបិយប័ណ្ណផ្លូវការរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក និងប្រទេសមួយចំនួនទៀត។ យោងតាមវិគីភីឌា ច្បាប់ស្ដីពីការកាក់កាក់ (Coinage Act) ឆ្នាំ១៧៩២ បានបង្កើតរូបិយប័ណ្ណនេះឡើង ដោយកំណត់តម្លៃស្មើនឹងកាក់ប្រាក់អេស្ប៉ាញ (Spanish silver dollar) និងចែកជា ១០០ សេន។ ក្រដាសប្រាក់ដុល្លារបច្ចុប្បន្នត្រូវបានចេញផ្សាយដោយប្រព័ន្ធ Federal Reserve ក្នុងទម្រង់ជា Federal Reserve Notes ដែលគេនិយមហៅថា "greenbacks" ដោយសារពណ៌បៃតងចម្បងរបស់វា។ ក្រដាសប្រាក់ទាំងនេះមាននិកាយដូចជា $១, $២ (កម្រប្រើ), $៥, $១០, $២០, $៥០, និង $១០០ ជាដើម ដោយមានរូបថតឥស្សរជនប្រវត្តិសាស្ត្រអាមេរិកនៅលើផ្ទៃមុខ ដូចជា George Washington ($១), Thomas Jefferson ($២), Abraham Lincoln ($៥), Alexander Hamilton ($១០), Andrew Jackson ($២០), Ulysses S. Grant ($៥០) និង Benjamin Franklin ($១០០)។ កាក់ដុល្លារត្រូវបានចេញជាសេន រួមមាន ១¢ (penny), ៥¢ (nickel), ១០¢ (dime), ២៥¢ (quarter), ៥០¢ (half dollar) និងកាក់ដុល្លារផ្សេងៗ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ដុល្លារអាមេរិកមិនមែនគ្រាន់តែជារូបិយប័ណ្ណរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកប៉ុណ្ណោះទេ។ តាមវិគីភីឌា ប្រទេសជាច្រើនបានយកដុល្លារធ្វើជារូបិយប័ណ្ណផ្លូវការ ដូចជា អេក្វាឌ័រ អេលសាល់វ៉ាឌ័រ និងហ្ស៊ីមបាវ៉េ (ដែលប្រើរួមជាមួយរូបិយប័ណ្ណផ្សេង)។ លើសពីនេះ ដែនដីអាមេរិកដូចជា ព័រតូរីកូ ហ្គាំ និងកោះវឺជិនអាមេរិក ក៏ប្រើដុល្លារជាផ្លូវការដែរ។ នៅប្រទេសកម្ពុជា ដុល្លារត្រូវបានប្រើយ៉ាងទូលំទូលាយដោយគ្មានឋានៈផ្លូវការ ជាពិសេសនៅតំបន់ទីក្រុង និងសម្រាប់ប្រតិបត្តិការធំៗ។ ប្រជាជនរាប់សិបលាននាក់នៅទូទាំងពិភពលោកពឹងផ្អែកលើដុល្លារសម្រាប់ប្រតិបត្តិការប្រចាំថ្ងៃ ការសន្សំ និងពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ប្រវត្តិនៃដុល្លារអាមេរិកចាប់ផ្ដើមពីកាក់ប្រាក់អេស្ប៉ាញ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា "real de a ocho" ឬ "peso" ដែលបានចរាចរយ៉ាងទូលំទូលាយនៅអាមេរិកខាងជើងមុនពេលបដិវត្តន៍។ ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមបដិវត្តន៍ សភាបានចេញរូបិយប័ណ្ណក្រដាស "Continental currency" ប៉ុន្តែវាបានបាត់បង់តម្លៃដោយសារអតិផរណាខ្ពស់។ នៅឆ្នាំ១៧៩២ រដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិកបានអនុម័តច្បាប់ស្ដីពីការកាក់កាក់ ដែលបានបង្កើតកន្លែងកាក់កាក់ជាតិ និងកំណត់ដុល្លារជាឯកតារូបិយវត្ថុស្តង់ដារ។ លោក Alexander Hamilton រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងរតនាគារដំបូង បានដើរតួសំខាន់ក្នុងការរៀបចំច្បាប់នេះ។

ក្នុងសតវត្សទី១៩ ក្រដាសប្រាក់ "greenbacks" ត្រូវបានចេញនៅឆ្នាំ១៨៦១ អំឡុងសង្គ្រាមស៊ីវិល។ ឆ្នាំ១៩១៣ ប្រព័ន្ធ Federal Reserve ត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីចេញផ្សាយ Federal Reserve Notes និងគ្រប់គ្រងគោលនយោបាយរូបិយវត្ថុ។ ក្រដាសប្រាក់និកាយធំដូចជា $៥០០, $១០០០, $៥០០០ និង $១០,០០០ ត្រូវបានចេញផ្សាយរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៦៩ ប៉ុន្តែក្រោយមកត្រូវបានបញ្ឈប់ដោយសារការព្រួយបារម្ភពីឧក្រិដ្ឋកម្មហិរញ្ញវត្ថុ។ ក្រោយកិច្ចព្រមព្រៀង Bretton Woods ឆ្នាំ១៩៤៤ ដុល្លារបានក្លាយជារូបិយប័ណ្ណបម្រុងពិភពលោក ដោយភ្ជាប់នឹងមាសក្នុងតម្លៃ $៣៥ ក្នុងមួយអោន រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧១ ទើបសហរដ្ឋអាមេរិកបោះបង់ស្តង់ដារមាស។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ដុល្លារអាមេរិកគឺជារូបិយប័ណ្ណពាណិជ្ជកម្មធំជាងគេលើពិភពលោក។ យោងតាមវិគីភីឌា វាកាន់កាប់ប្រហែល ៦០% នៃទុនបម្រុងរូបិយប័ណ្ណសកល ហើយត្រូវបានប្រើក្នុងជាង ៨៥% នៃប្រតិបត្តិការប្ដូរប្រាក់អន្តរជាតិ។ ប្រព័ន្ធ "petrodollar" ដែលចាប់ផ្ដើមក្នុងទសវត្សឆ្នាំ១៩៧០ បានជំរុញឱ្យប្រទេសនាំចេញប្រេងភាគច្រើនធ្វើពាណិជ្ជកម្មប្រេងជាដុល្លារ ដែលនេះបានពង្រឹងឋានៈរូបិយប័ណ្ណបម្រុងរបស់វាយ៉ាងខ្លាំង។ តារាងអតិផរណាបង្ហាញថា តម្លៃទិញរបស់ដុល្លារមួយបានធ្លាក់ចុះគួរឱ្យកត់សម្គាល់ចាប់ពីដើមសតវត្សទី២០ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីអតិផរណារយៈពេលវែង។ ទោះជាយ៉ាងណា ដុល្លារនៅតែជាទ្រព្យសកម្ម "សុវត្ថិភាព" (safe haven) ដែលអ្នកវិនិយោគស្វែងរកក្នុងពេលមានភាពមិនប្រាកដប្រជាសេដ្ឋកិច្ច ដូចជាអំឡុងវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុឆ្នាំ២០០៨។

វប្បធម៌ដុល្លារបានជ្រៀតចូលក្នុងសិល្បៈ ភាពយន្ត និងអក្សរសិល្ប៍អាមេរិក ព្រមទាំងជានិមិត្តរូបនៃមូលធននិយមសកល។ ពាក្យ "greenback" មិនត្រឹមតែសំដៅលើពណ៌បៃតងប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ជានិមិត្តរូបនៃអំណាចសេដ្ឋកិច្ចអាមេរិកដែរ។ ក្រដាសប្រាក់ដុល្លារបានលេចឡើងជាញឹកញាប់ក្នុងបទចម្រៀង រឿងល្ខោន និងការផ្សាយពាណិជ្ជកម្មទូទាំងពិភពលោក។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងឆ្នាំ២០២៦ ដុល្លារអាមេរិកនៅតែរក្សាបានតំណែងលេចធ្លោ ប៉ុន្តែប្រឈមនឹងការប្រកួតប្រជែងពីរូបិយប័ណ្ណឌីជីថលរបស់ធនាគារកណ្តាល (CBDCs) និងការកើនឡើងនៃការប្រើប្រាស់ប្រាក់យាន (renminbi) របស់ចិនក្នុងពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ។ Federal Reserve បន្តកែតម្រូវអត្រាការប្រាក់ដើម្បីគ្រប់គ្រងអតិផរណា ដែលជះឥទ្ធិពលដោយផ្ទាល់ដល់តម្លៃដុល្លារធៀបនឹងរូបិយប័ណ្ណដទៃ និងតម្លៃទំនិញនាំចេញ-នាំចូល។ គោលនយោបាយសារពើពន្ធ និងសេដ្ឋកិច្ចរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ដូចជាកញ្ចប់ជំរុញសេដ្ឋកិច្ច ក៏ជាកត្តាសំខាន់សម្រាប់វិនិយោគិនដុល្លារដែរ។

នៅកម្ពុជា ដុល្លារមានវត្តមានយ៉ាងសំខាន់។ ប្រជាជនប្រើប្រាស់ដុល្លារសម្រាប់ការទិញលក់ធំៗ អចលនទ្រព្យ និងប្រតិបត្តិការធនាគារ ខណៈប្រាក់រៀលត្រូវបានប្រើសម្រាប់ចំណាយតូចតាចប្រចាំថ្ងៃ។ ធនាគារជាតិនៃកម្ពុជាបានអនុវត្តគោលនយោបាយ "de-dollarization" ដូចជាការកំណត់ឱ្យគ្រឹះស្ថានហិរញ្ញវត្ថុផ្តល់កម្ចីយ៉ាងហោចណាស់ ១០% ជាប្រាក់រៀល និងការលើកកម្ពស់ការប្រើប្រាស់ប្រាក់រៀលក្នុងសេដ្ឋកិច្ចផ្លូវការ។ អ្នកវិភាគយល់ថា ទោះបីមានកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងទាំងនេះក្តី ដុល្លារនឹងនៅតែដើរតួសំខាន់ក្នុងសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជាដោយសារទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ និងការជឿទុកចិត្តលើស្ថិរភាពរបស់វា។