ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ដុនបាស (Donbas) គឺជាតំបន់ប្រវត្តិសាស្ត្រ វប្បធម៌ និងសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់ ដែលស្ថិតនៅតាមព្រំដែនរវាងប្រទេសអ៊ុយក្រែន និងសហព័ន្ធរុស្ស៊ី។ តាមវិគីភីឌា តំបន់នេះលាតសន្ធឹងលើទឹកដីភាគខាងកើតនៃអ៊ុយក្រែនជាចម្បង និងរួមបញ្ចូលផ្នែកខ្លះនៃតំបន់រ៉ូស្តូវ (Rostov) របស់រុស្ស៊ី។

ដុនបាសត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាមជ្ឈមណ្ឌលឧស្សាហកម្មធ្យូងថ្ម និងដែកថែបដ៏សំខាន់មួយនៅអឺរ៉ុបខាងកើត។ បច្ចុប្បន្ននេះ តំបន់នេះកំពុងជួបវិបត្តិដោយសារសង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន។ វិគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា គិតត្រឹមខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥ កងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានគ្រប់គ្រងប្រមាណ ៩០% នៃទឹកដីតំបន់នេះ។

តាមជំរឿនប្រជាជនឆ្នាំ ២០០១ ប្រជាជននៅដុនបាសខាងអ៊ុយក្រែនមាន ៥៨% ជាជនជាតិអ៊ុយក្រែន និង ៣៨% ជាជនជាតិរុស្ស៊ី។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ភូមិសាស្ត្រនៃដុនបាសស្ថិតនៅក្នុងអាងទន្លេដូណេតស៍ (Seversky Donets) និងមានវាលស្មៅធំទូលាយ។ ឈ្មោះ «ដុនបាស» គឺជាពាក្យកាត់នៃ «អាងធ្យូងថ្មដូណេតស៍» (Donets Coal Basin) ដែលបង្ហាញពីទ្រព្យធនធានធ្យូងថ្មដ៏សម្បូរបែបនៅក្នុងតំបន់នេះ។

តាមវិគីភីឌា ទិន្នន័យជំរឿនបានបង្ហាញពីការផ្លាស់ប្តូរសមាសភាពជាតិសាសន៍ និងភាសា។ នៅឆ្នាំ ១៩២៦ សមាមាត្រជនជាតិរុស្ស៊ីនៅដូណេតស៍មានកម្រិតទាបជាងឆ្នាំ ២០០១ ដែលផ្ទុយទៅវិញសមាមាត្រជនជាតិអ៊ុយក្រែនមានការថយចុះក្នុងរយៈពេលនោះ។ ជំរឿនឆ្នាំ ២០០១ ក៏បានបង្ហាញថា ភាគច្រើននៃប្រជាជននិយាយភាសារុស្ស៊ីជាភាសាកំណើត ដូចដែលឃើញក្នុងផែនទីភាសាដែលតំបន់ដែលមានអ្នកនិយាយរុស្ស៊ីច្រើនត្រូវបានបង្ហាញជាពណ៌ក្រហម។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តំបន់ដុនបាសមានប្រវត្តិដ៏យូរលង់។ យោងតាមវិគីភីឌា កាលពីសម័យបុរេប្រវត្តិ ទឹកដីនេះជាទីតាំងនៃក្រុមអ្នកគង្វាលសត្វយ៉ាមណា (Yamnaya) ដែលបានរីករាលដាលខាងវប្បធម៌កាលពីយុគសម័យសំរិទ្ធ។ នៅសតវត្សទី១៣ តំបន់នេះជាផ្នែកមួយនៃសហព័ន្ធគូម៉ាន-គីបឆាក (Cuman–Kipchak) មុនពេលក្លាយជា «ទីវាលព្រៃ» (Wild Fields) ដែលមានប្រជាជនតិចក្នុងសតវត្សទី១៧។

ក្រុមកូសាក់ (Cossacks) បានតាំងទីលំនៅក្នុងតំបន់នេះ ហើយវិមានអនុស្សាវរីយ៍កូសាក់ដុន (Don Cossacks) នៅទីក្រុងលូហានស៍ ជានិមិត្តសញ្ញានៃយុគសម័យនោះ។ ចំណុចរបត់ធំបានកើតឡើងនៅសតវត្សទី១៩ នៅពេលដែលធ្យូងថ្មត្រូវបានរកឃើញ។ ក្រុមហ៊ុនរបស់លោក ចន ហ៊ូហ្គេស (John Hughes) ជាជនជាតិវែល បានសាងសង់រោងចក្រនៅឆ្នាំ ១៨៧២ ដែលក្រោយមកបានអភិវឌ្ឍទៅជាទីក្រុងដូណេសក៍ (Donetsk)។ ការរីកចម្រើននេះបានទាក់ទាញពលករជនជាតិរុស្ស៊ីយ៉ាងច្រើន។

នៅសម័យសូវៀត ដុនបាសត្រូវបានគេចាត់ទុកជា «បេះដូងនៃរុស្ស៊ី» ដូចដែលបង្ហាញក្នុងផ្ទាំងឃោសនាឆ្នាំ ១៩២១។ ទីក្រុងដូណេសក៍ត្រូវបានដាក់ឈ្មោះថា ស្តាលីណូ (Stalino) ហើយបានរងការបំផ្លាញយ៉ាងដំណំក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ដូចបានឃើញក្នុងរូបភាពកងទ័ពអាល្លឺម៉ង់ដើរកាត់ទីក្រុងក្នុងឆ្នាំ ១៩៤១។ ក្រោយសង្គ្រាម តំបន់នេះត្រូវបានកសាងឡើងវិញ ហើយបន្តជាមជ្ឈមណ្ឌលរ៉ែធ្យូងថ្មដ៏សំខាន់។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចរបស់ដុនបាសពឹងផ្អែកខ្លាំងលើឧស្សាហកម្មធ្យូងថ្ម និងលោហៈធ្ងន់។ តាមវិគីភីឌា រោងចក្រដ៏ធំៗជាច្រើនរួមមានរោងចក្រផលិតដែក គ្រឿងចក្រ និងគីមី។ ផែនទីសេដ្ឋកិច្ចនៃដុនបាសបង្ហាញពីការប្រមូលផ្តុំខ្ពស់នៅជុំវិញទីក្រុងដូណេសក៍។ គំនរកាកសំណល់ពីការជីកធ្យូងថ្ម (coal-mining spoil tips) តាមដងទន្លេកាល់ម៉ុស (Kalmius) គឺជាសញ្ញាសម្គាល់នៃសកម្មភាពឧស្សាហកម្មនេះ។

ខាងវប្បធម៌ ដុនបាសមានការលាយបញ្ចូលគ្នារវាងឥទ្ធិពលអ៊ុយក្រែន និងរុស្ស៊ី។ ភាសារុស្ស៊ីគ្របដណ្ដប់ក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ ខណៈទំនៀមទំលាប់ខ្លះរក្សាឫសគល់អ៊ុយក្រែន។ វត្តអារាមគ្រិស្តអូស្សូដក់នៅស្វៀយ៉ាតូហ៊ីស៍ក៍ (Sviatohirsk Lavra) ត្រូវបានគេចាត់ទុកជាសម្បត្តិវប្បធម៌និងសាសនា។ ការប្រារព្ធទិវាជ័យជំនះសង្គ្រាមលោកលើកទី២ នៅថ្ងៃទី ៩ ឧសភា ឆ្នាំ២០១៦ នៅដូណេសក៍ ជាឧទាហរណ៍នៃការចងចាំប្រវត្តិសាស្ត្ររួមគ្នានៅក្នុងតំបន់។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០១៤ ដុនបាសបានក្លាយជាចំណុចកណ្ដាលនៃជម្លោះប្រដាប់អាវុធ។ តាមវិគីភីឌា ក្រោយបដិវត្តន៍សេចក្តីថ្លៃថ្នូរនៅអ៊ុយក្រែន ក្រុមបំបែកទឹកដីនិយមដែលគាំទ្រដោយរុស្ស៊ីបានប្រកាសបង្កើតសាធារណរដ្ឋដូណេសក៍ និងលូហានស៍ ដែលជាហេតុនាំឱ្យមានសង្គ្រាមនៅភាគខាងកើតអ៊ុយក្រែន។ ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីអ៊ុយក្រែនឆ្នាំ ២០១០ បានបង្ហាញថា ប្រជាជនភាគច្រើននៅដុនបាសបានបោះឆ្នោតឱ្យលោក វិកទ័រ យ៉ានូកូវិច (Viktor Yanukovych) ដែលបញ្ជាក់ពីទំនោរនយោបាយមួយចំនួន។

ការលុកលុយពេញលេញរបស់រុស្ស៊ីនៅឆ្នាំ ២០២២ បានធ្វើឱ្យស្ថានការណ៍កាន់តែយ៉ាប់យ៉ឺន។ គិតត្រឹមខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥ វិគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា កងទ័ពរុស្ស៊ីកាន់កាប់ប្រហែល ៩០% នៃតំបន់ដុនបាស។ ជម្លោះនេះបានបង្កឱ្យមានវិបត្តិមនុស្សធម៌ ការបំផ្លិចបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងការផ្លាស់ទីលំនៅរបស់ប្រជាជនយ៉ាងច្រើន។

សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ សង្គ្រាមនេះមានសារៈសំខាន់ព្រោះវាមានឥទ្ធិពលដល់សន្តិសុខសកល តម្លៃថាមពល និងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ ដែលពាក់ព័ន្ធដល់កម្ពុជាផងដែរ។