ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ការធ្វើដូពីងក្នុងកីឡាប្រជែង គឺជាការប្រើប្រាស់ថ្នាំ ឬសារធាតុហាមឃាត់ដែលជួយបង្កើនសមត្ថភាពកីឡា (Performance-Enhancing Drugs – PEDs) ដោយអត្តពលិក ក្នុងគោលបំណងសម្រេចប្រយោជន៍មិនសុចរិត។ តាមក្រមប្រឆាំងដូពីងពិភពលោករបស់អង្គការប្រឆាំងដូពីងពិភពលោក (WADA) ការធ្វើដូពីងត្រូវបានកំណត់និយមន័យថាជាការរំលោភបំពានទៅលើបទបញ្ញត្តិប្រឆាំងដូពីង មួយឬច្រើន ដែលមានចែងក្នុងមាត្រា ២.១ ដល់ ២.១១ នៃក្រមនេះ។ យោងតាមវិគីភីឌា ពាក្យថាដូពីងត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយដោយអង្គការគ្រប់គ្រងការប្រកួតកីឡានានា។

ការប្រើប្រាស់ថ្នាំដើម្បីបង្កើនសមត្ថភាពត្រូវបានចាត់ទុកថាខុសនឹងក្រមសីលធម៌ និងត្រូវបានហាមឃាត់ដោយអង្គការកីឡាអន្តរជាតិភាគច្រើន រួមទាំងគណៈកម្មាធិការកីឡាអូឡាំពិចអន្តរជាតិ (IOC) ផងដែរ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត អត្តពលិកដែលព្យាយាមគេចវេសពីការធ្វើតេស្ត កាន់តែធ្វើឱ្យបញ្ហាសីលធម៌កាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ ដោយសារការក្លែងបន្លំ និងការបោកបញ្ឆោត។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ការធ្វើដូពីងមិនត្រឹមតែកើតមាននៅក្នុងប្រទេសជាក់លាក់ណាមួយនោះទេ ប៉ុន្តែវារីករាលដាលពាសពេញពិភពលោក ជាពិសេសក្នុងកីឡាដែលពឹងផ្អែកលើកម្លាំង ឬការស៊ូទ្រាំខ្ពស់ ដូចជាកីឡាជិះកង់ កីឡាលើកទម្ងន់ កីឡាបោះចោល និងកីឡាតាមដានជាដើម។ ប្រទេសដែលធ្លាប់ជាប់ពាក់ព័ន្ធក្នុងរឿងអាស្រូវដូពីងធំៗមានដូចជា អាល្លឺម៉ងខាងកើត (សម័យសង្រ្គាមត្រជាក់) សហរដ្ឋអាមេរិក (ករណី BALCO) និងរុស្ស៊ី (កម្មវិធីដូពីងដោយរដ្ឋក្នុងកីឡាអូឡាំពិចសូជីឆ្នាំ២០១៤)។

អត្តពលិកល្បីៗជាច្រើនរូបបានទទួលទណ្ឌកម្មពីបទប្រើប្រាស់សារធាតុរំញោច ក្នុងចំណោមនោះមាន Ilona Slupianek អត្តពលិការកូនកាំជ្រួចរបស់អាល្លឺម៉ងខាងកើត ដែលធ្លាប់ត្រូវបានរកឃើញថាមានសារធាតុហាមឃាត់ ប៉ុន្តែក្រោយមកនាងបានឈ្នះមេដាយមាសនៅអូឡាំពិចឆ្នាំ១៩៨០។ ករណីដូច្នេះបង្ហាញពីភាពស្មុគស្មាញរវាងការដាក់ទណ្ឌកម្ម និងសមិទ្ធផលកីឡា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ករណីដូពីងដំបូងដែលត្រូវបានកត់ត្រាយ៉ាងច្បាស់លាស់បានកើតឡើងនៅក្នុងការប្រកួតកីឡាអូឡាំពិចរដូវក្តៅឆ្នាំ១៩០៤ នៅទីក្រុងសាំងល្វីស សហរដ្ឋអាមេរិក។ អត្តពលិករត់ម៉ារ៉ាតុង Thomas Hicks បានប្រើប្រាស់ស្ទ្រិចនីន (strychnine) និងប្រេនឌីដើម្បីជំរុញកម្លាំង ហើយគាត់បានឈ្នះមេដាយមាស បើទោះបីជារាងកាយគាត់ស្ទើរតែដួលស្លាប់ក៏ដោយ។ ករណីនេះបានឆ្លុះបញ្ចាំងយ៉ាងច្បាស់ពីគ្រោះថ្នាក់នៃការប្រើប្រាស់ថ្នាំដោយគ្មានការគ្រប់គ្រង។

ក្នុងទសវត្សរ៍ ១៩៦០ ការស្លាប់របស់អត្តពលិកមួយចំនួនដោយសារការប្រើប្រាស់ថ្នាំបានជំរុញឱ្យ IOC ចាប់ផ្តើមធ្វើតេស្តរកសារធាតុរំញោចជាលើកដំបូងនៅឆ្នាំ១៩៦៨។ បន្ទាប់មកនៅឆ្នាំ១៩៩៩ IOC បានបង្កើតអង្គការ WADA ដើម្បីធ្វើស្តង់ដារនីតិវិធីប្រឆាំងដូពីងជាសកល។ នៅសតវត្សរ៍ទី២១ រឿងអាស្រូវធំៗដូចជា ក្រុមជិះកង់ US Postal និង Lance Armstrong ក៏ដូចជាកម្មវិធីដូពីងរបស់រុស្ស៊ីនៅសូជី ឆ្នាំ២០១៤ បានធ្វើឱ្យសាធារណជនភ្ញាក់ផ្អើល។ លោក Floyd Landis ដែលជាកីឡាករជិះកង់ដ៏ចម្រូងចម្រាស់ត្រូវបានចាប់ប្រើប្រាស់ថ្នាំរំញោចក្នុងការប្រកួត Tour of California ឆ្នាំ២០០៦ ដែលបង្កឱ្យមានរឿងអាស្រូវជាសាធារណៈ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សម្ពាធផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុនៅក្នុងកីឡាទំនើបបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការជំរុញឱ្យអត្តពលិកប្រើប្រាស់ថ្នាំរំញោច។ ប្រាក់រង្វាន់រាប់លានដុល្លារ កិច្ចសន្យាឧបត្ថម្ភ និងកិត្តិនាមថ្នាក់ជាតិបានបង្កើតវប្បធម៌ "ឈ្នះដោយមិនគិតពីមធ្យោបាយ"។ ការប្រយុទ្ធប្រឆាំងដូពីងតម្រូវឱ្យមានថវិកាដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ពីរដ្ឋាភិបាល និងស្ថាប័នកីឡា ដើម្បីអភិវឌ្ឍន៍បច្ចេកវិទ្យាធ្វើតេស្តទំនើបៗ។

ថ្មីៗនេះ ចលនាវប្បធម៌មួយបានលេចចេញឡើង ដែលស្នើឱ្យទទួលយកការប្រើប្រាស់ថ្នាំរំញោចក្រោមការគ្រប់គ្រង ដូចជាព្រឹត្តិការណ៍ Enhanced Games ជាដើម។ ស្ថាបនិក Aron D'Souza បានអះអាងថាថ្នាំរំញោចអាចត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយសុវត្ថិភាព និងស្មើភាព ដើម្បីសម្រេចបាននូវកម្រិតកីឡាដ៏អស្ចារ្យ។ ទោះបីយ៉ាងណា IOC និង WADA នៅតែរក្សាជំហរប្រឆាំងយ៉ាងមុតមាំចំពោះគំនិតបែបនេះ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ននេះ ការប្រយុទ្ធប្រឆាំងដូពីងនៅតែជាប្រធានបទដ៏ក្តៅគគុកនៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍កីឡាធំៗ។ រុស្ស៊ីត្រូវបានដាក់ទណ្ឌកម្មដោយការហាមឃាត់ការប្រើទង់ជាតិ និងភ្លេងជាតិក្នុងកីឡាអូឡាំពិចចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១៨ ដោយសារកម្មវិធីដូពីងរបស់រដ្ឋ។ នៅកីឡាអូឡាំពិចប៉ារីស ឆ្នាំ២០២៤ WADA និងអាជ្ញាធរប្រឆាំងដូពីងបានប្រើបចេ្ចកវិទ្យាជីវសាស្ត្រថ្មីៗដូចជាការស្វែងរកហ៊្សែនដូពីង (gene doping) ដើម្បីរកឲ្យឃើញការប្រើប្រាស់សារធាតុហាមឃាត់ដែលពិបាកស្វែងរកពីមុន។ បណ្តាញសង្គមក៏បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានអំពីរឿងអាស្រូវ និងដាក់សម្ពាធលើស្ថាប័នកីឡា។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse នៅកម្ពុជា និងនៅក្រៅប្រទេស ប្រធានបទដូពីងនេះមានសារៈសំខាន់ ពីព្រោះអត្តពលិកខ្មែរក៏ចូលរួមក្នុងការប្រកួតថ្នាក់អន្តរជាតិដែលទាមទារការធ្វើតេស្តដូពីងផងដែរ។ គណៈកម្មាធិការប្រឆាំងដូពីងកម្ពុជា (CADA) បាននិងកំពុងសហការជាមួយ WADA ដើម្បីធានាថាកីឡាករ-កីឡាការិនីខ្មែរប្រកួតប្រកបដោយសុចរិតភាព និងយុត្តិធម៌។ ការផ្សព្វផ្សាយអប់រំអំពីផលប៉ះពាល់នៃថ្នាំរំញោចក៏ជារឿងចាំបាច់សម្រាប់អត្តពលិកវ័យក្មេងផងដែរ។