ទិដ្ឋភាពទូទៅ

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយសេរី Wikipedia បានពន្យល់ថា បទដ្ឋានទ្វេ (Double standard) គឺជាការអនុវត្តក្រុមនៃគោលការណ៍ផ្សេងគ្នាទៅលើស្ថានភាពដែលមានលក្ខណៈដូចគ្នាជាគោល។ ពាក្យនេះត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាទូទៅដើម្បីសំដៅដល់ការព្យាបាលដែលក្រុមណាមួយ ឬបុគ្គលណាមួយ ទទួលបានសិទ្ធិសេរីភាពឬឱកាសច្រើនជាងអ្នកដទៃ ទោះបីជាស្ថិតក្នុងបរិបទដូចគ្នាក៏ដោយ។ ជាឧទាហរណ៍ នៅពេលដែលកំហុសដូចគ្នាមួយត្រូវបានមនុស្សពីរនាក់ប្រព្រឹត្ត ប៉ុន្តែមានតែម្នាក់ត្រូវបានដាក់ទោស នេះគឺជាបទដ្ឋានទ្វេ។ Wikipedia ក៏បានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា បទដ្ឋានទ្វេ "មានន័យថារឿងពីរដែលដូចគ្នាត្រូវបានវាស់វែងដោយស្តង់ដារខុសគ្នា"។

គោលគំនិតនេះមានវិសាលភាពធំធេង ដោយគ្របដណ្តប់លើវិស័យជាច្រើនដូចជា យេនឌ័រ ពូជសាសន៍ សាសនា វណ្ណៈសង្គម អាយុ និងស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ច។ វាបង្កប់នូវភាពអយុត្តិធម៌ និងភាពលំអៀងដែលជាឫសគល់នៃបញ្ហាសង្គមជាច្រើន។ និយាយម្យ៉ាងទៀត បទដ្ឋានទ្វេគឺជាទម្រង់មួយនៃការរើសអើងដែលផ្តើមចេញពីការលំអៀងដោយចេតនាឬមិនចេតនា។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

បទដ្ឋានទ្វេមិនជាបាតុភូតដែលកើតមានដាច់ស្រយាលក្នុងតំបន់ភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់ណាមួយឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ វាគឺជាបញ្ហាសកលដែលត្រូវបានគេកត់ត្រាទុកនៅគ្រប់សង្គមទាំងអស់ ចាប់ពីប្រទេសមានប្រាក់ចំណូលខ្ពស់រហូតដល់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍។ ទម្រង់និងកម្រិតនៃបទដ្ឋានទ្វេអាចប្រែប្រួលទៅតាមវប្បធម៌ ប្រព័ន្ធច្បាប់ និងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់តំបន់នីមួយៗ។ ជាឧទាហរណ៍ ស្តង់ដារខាងផ្លូវភេទនៅក្នុងសង្គមអឺរ៉ុបអាចខុសគ្នាពីសង្គមអាស៊ី ប៉ុន្តែបាតុភូតនៃការមានស្តង់ដារពីរនៅតែអាចរកឃើញ។

ចំណែកឯផ្នែកប្រជាជនវិញ ក្រុមដែលទទួលរងផលប៉ះពាល់ខ្លាំងជាងគេពីបទដ្ឋានទ្វេ រួមមាន ស្ត្រី ជនជាតិភាគតិច សហគមន៍ LGBTQ+ ជនចំណាកស្រុក និងក្រុមអ្នកមានវណ្ណៈទាប។ ក្រុមទាំងនេះជារឿយៗត្រូវបានគេវាយតម្លៃដោយប្រើរង្វាស់វែងដ៏តឹងរ៉ឹង និងមានការរិះគន់ច្រើនជាង ខណៈដែលក្រុមដែលមានអំណាច ឬឋានៈខ្ពស់ទទួលបានការលើកលែង ឬបង្ហាញការយោគយល់កាន់តែច្រើន។ នៅកម្ពុជា ឧទាហរណ៍ ស្ត្រីដែលមានអាកប្បកិរិយាដូចគ្នានឹងបុរសអាចត្រូវបានគេមើលឃើញថាមិនសមរម្យ ខណៈដែលបុរសអាចនឹងត្រូវបានគេអបអរឬមិនអើពើ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

បទដ្ឋានទ្វេមិនមែនជាគំនិតថ្មីដែលទើបនឹងកើតឡើងនោះទេ វាមានឫសគល់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រយ៉ាងយូរអង្វែង។ តាំងពីសម័យបុរាណ មនុស្សបានអនុវត្តច្បាប់និងក្រមសីលធម៌ខុសៗគ្នាចំពោះបុរសនិងស្ត្រី អ្នកមាននិងអ្នកក្រ ឬអ្នកឈ្នះសង្គ្រាមនិងអ្នកចាញ់។ នៅក្នុងអរិយធម៌ក្រិកបុរាណ ស្ត្រីត្រូវបានរំពឹងឱ្យមានភក្តីភាពពេញលេញចំពោះស្វាមី និងថែរក្សាព្រហ្មចារីភាព ខណៈដែលបុរសអាចមានស្រីផ្សេងក្រៅផ្ទះដោយមិនសូវទទួលការស្តីបន្ទោសធ្ងន់ធ្ងរឡើយ។ នៅប្រទេសចិនបុរាណ គោលលទ្ធិខុងជឺបានកំណត់តួនាទីខុសៗគ្នាយ៉ាងតឹងរ៉ឹងរវាងបុរសនិងស្ត្រី ដែលជាប់ទាក់ទងនឹងបទដ្ឋានទ្វេ។

នៅចុងសតវត្សរ៍ទី១៩ និងដើមសតវត្សរ៍ទី២០ ចលនាសិទ្ធិស្ត្រីនៅបស្ចិមប្រទេសបាននាំមកនូវការយកចិត្តទុកដាក់យ៉ាងខ្លាំងចំពោះបទដ្ឋានទ្វេខាងសីលធម៌ផ្លូវភេទ។ រូបភាពផ្ទាំងរូបភាពឆ្នាំ១៩២៥ ដែលមានចំណងជើងថា "អ្វីដែលមានន័យថាស្តង់ដារតែមួយនៃសីលធម៌?" (What is meant by the single standard of morals?) គឺជាឧទាហរណ៍ដ៏គួរឱ្យកត់សម្គាល់។ វារិះគន់ដោយផ្ទាល់នូវការរំពឹងទុកខុសគ្នារបស់សង្គមចំពោះភាពបរិសុទ្ធរបស់ស្ត្រីនិងសេរីភាពរបស់បុរស។

ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ការយល់ដឹងពីបទដ្ឋានទ្វេបានពង្រីកដល់ដែនដទៃដូចជា ការប្រកាន់ពូជសាសន៍ វណ្ណៈសង្គម និងសូម្បីតែនយោបាយអន្តរជាតិ។ ការតស៊ូដើម្បីសមភាពពូជសាសន៍នៅសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៥០-៦០ គឺជាការប្រឈមមុខដោយផ្ទាល់ចំពោះបទដ្ឋានទ្វេដែលមានក្នុងការអនុវត្តច្បាប់ ការងារ និងការអប់រំ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

នៅក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ច បទដ្ឋានទ្វេបង្ហាញខ្លួនតាមរយៈភាពខុសគ្នានៃការទទួលប្រាក់ឈ្នួល ឱកាសការងារ និងការយកពន្ធ។ ជាឧទាហរណ៍ ការសិក្សាជាច្រើនបានបង្ហាញថាស្ត្រីតែងតែទទួលបានប្រាក់ខែតិចជាងបុរសសម្រាប់ការងារដែលមានតម្លៃស្មើគ្នា ដែលនេះជាប្រភេទនៃបទដ្ឋានទ្វេខាងយេនឌ័រ។ នៅលើឆាកអន្តរជាតិ សាជីវកម្មធំៗអាចគេចពន្ធដោយប្រើចន្លោះប្រហោងផ្នែកច្បាប់ ទន្ទឹមនឹងនោះប្រជាពលរដ្ឋធម្មតាត្រូវតម្រូវឱ្យបង់ពន្ធយ៉ាងតឹងរ៉ឹង។ ភាពលំអៀងទាំងនេះត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយ Wikipedia ថាជាសញ្ញានៃវិសមភាពជាប្រព័ន្ធ។

ផ្នែកវប្បធម៌វិញ បទដ្ឋានទ្វេមានឥទ្ធិពលយ៉ាងជ្រាលជ្រៅទៅលើតួនាទី និងការរំពឹងទុកខាងសង្គម។ នៅក្នុងវប្បធម៌ខ្មែរនិងវប្បធម៌អាស៊ីជាច្រើន ការរំពឹងទុកចំពោះស្ត្រីឱ្យរៀបការមុនអាយុជាក់លាក់ ឬការរក្សាកិត្តិយសគ្រួសារច្រើនតែមានស្តង់ដារខ្ពស់ជាងបុរស។ ទស្សនៈអំពី "កិត្តិយស" ឬ "សម្រស់" ក៏អាចត្រូវបានវាស់វែងដោយស្តង់ដារខុសគ្នាផងដែរ។ ការរើសអើងដោយផ្អែកលើវណ្ណៈ ឬពូជសាសន៍អាចជ្រាបចូលយ៉ាងជ្រៅទៅក្នុងទម្លាប់និងពិធីសាសនាប្រចាំថ្ងៃ ដែលធ្វើឱ្យវាពិបាកក្នុងការលុបបំបាត់។ លើសពីនេះ នៅក្នុងឧស្សាហកម្មកម្សាន្ត បទដ្ឋានទ្វេក៏បង្ហាញខ្លួនតាមរយៈការផ្សាយពាណិជ្ជកម្មដែលដាក់បុរសនិងស្ត្រីក្នុងតួនាទីស្តេរ៉េអូខុសគ្នា។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅក្នុងសង្គមសម័យឌីជីថល បទដ្ឋានទ្វេនៅតែជាប្រធានបទដែលគេជជែកពិភាក្សាជាញឹកញាប់។ បណ្តាញសង្គមបានក្លាយជាវេទិកាដ៏មានអានុភាពសម្រាប់ការលាតត្រដាង និងរិះគន់បទដ្ឋានទ្វេ។ ឧទាហរណ៍ ករណីដែលតារាបុរសទទួលបានការសរសើរសម្រាប់ទង្វើដូចគ្នាដែលធ្វើឱ្យតារាស្រីត្រូវរិះគន់ ត្រូវបានគេចែករំលែកយ៉ាងទូលំទូលាយ។ នៅក្នុងឆាកនយោបាយ គេឃើញមានការចោទប្រកាន់ថាមេដឹកនាំប្រទេសខ្លះត្រូវបានគេថ្កោលទោសចំពោះការរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស ខណៈដែលមេដឹកនាំផ្សេងទៀតដែលប្រព្រឹត្តស្រដៀងគ្នាមិនទទួលប្រតិកម្មដូចគ្នា។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ជាពិសេសនៅក្នុងបរិបទនៃប្រទេសកម្ពុជា និងសហគមន៍ខ្មែរនៅបរទេស ការយល់អំពីបទដ្ឋានទ្វេជួយពង្រឹងការវិភាគព័ត៌មាន និងការចូលរួមក្នុងកិច្ចពិភាក្សាសង្គម។ ថ្មីៗនេះ មានរបាយការណ៍ព័ត៌មានអំពីភាពខុសគ្នាក្នុងការអនុវត្តច្បាប់ការងារនៅកម្ពុជា និងការរើសអើងយេនឌ័រនៅកន្លែងធ្វើការ។ បទដ្ឋានទ្វេក៏មានវត្តមានក្នុងការពិភាក្សាអំពីការអភិវឌ្ឍន៍និយាមកិច្ច និងគោលនយោបាយសាធារណៈផ្សេងៗ។ នៅកម្ពុជា ការជជែកអំពីបទដ្ឋានទ្វេត្រូវបានគេឮកាន់តែខ្លាំង ជាពិសេសនៅពេលដែលមានរឿងអាស្រូវពាក់ព័ន្ធនឹងអ្នកមានអំណាច និងពលរដ្ឋធម្មតា។

នៅទីបំផុត ការយល់ដឹងនិងការទទួលស្គាល់បទដ្ឋានទ្វេ គឺជាជំហានដំបូងឆ្ពោះទៅរកសង្គមដែលមានយុត្តិធម៌និងសមភាពកាន់តែខ្លាំង។ ការផ្សាយព័ត៌មានប្រកបដោយគុណភាព និងឯករាជ្យដូចជា KhmerPulse មានតួនាទីសំខាន់ក្នុងការនាំយកប្រធានបទទាំងនេះមកពិភាក្សានៅក្នុងទីសាធារណៈ។