សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ (DR Congo) ដែលពីមុនត្រូវបានគេស្គាល់ថា ហ្សាយ (Zaire) គឺជាប្រទេសមួយនៅតំបន់អាហ្វ្រិកកណ្តាល។ ប្រទេសនេះមានផ្ទៃដីធំជាងគេទីពីរនៅទ្វីបអាហ្វ្រិក និងជាប្រទេសធំជាងគេទី ១១ នៅលើពិភពលោក។ ដោយមានប្រជាជនប្រមាណ ១២៤ លាននាក់ សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ គឺជាប្រទេសដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេទី ៤ នៅទ្វីបអាហ្វ្រិក ហើយក៏ជាប្រទេសនិយាយភាសាបារាំងដែលមានប្រជាជនច្រើនបំផុតនៅលើពិភពលោកផងដែរ។

រដ្ឋធានីនិងទីក្រុងធំបំផុតនៃប្រទេសនេះគឺ គីនសាសា (Kinshasa)។ សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសសាធារណរដ្ឋកុងហ្គោ (Congo-Brazzaville) និងតំបន់ខាបាំងដា (Cabinda) របស់ប្រទេសអង់ហ្គោឡា នៅភាគខាងលិច; សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល និងស៊ូដង់ខាងត្បូង នៅភាគខាងជើង; អ៊ូហ្គង់ដា រវ៉ាន់ដា ប៊ូរ៉ុនឌី និងតង់ហ្សានី នៅភាគខាងកើត; និងប្រទេសហ្សំប៊ី និងអង់ហ្គោឡា នៅភាគខាងត្បូង។ ប្រទេសនេះស្ថិតនៅចំកណ្តាលអាងទន្លេកុងហ្គោ ដែលគ្របដណ្ដប់ដោយព្រៃក្រាស់ និងមានទន្លេជាច្រើនកាត់។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមការពិពណ៌នារបស់ Wikipedia សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ មានផ្ទៃដីសរុបប្រមាណ ២.៣៤៥.៤០៩ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលស្មើនឹងប្រហែល ៥០ ភាគរយនៃទំហំអឺរ៉ុបខាងលិច។ ប្រទេសនេះត្រូវបានបែងចែកជាភូមិភាគភ្នំនៅភាគខាងកើត និងវាលទំនាបព្រៃត្រូពិចនៅកណ្តាល។ ទន្លេកុងហ្គោ គឺជាទន្លេធំជាងគេទីពីរនៅអាហ្វ្រិក និងជាសរសៃឈាមសំខាន់សម្រាប់ការដឹកជញ្ជូន។ តំបន់ភ្នំភឡើងនៅភាគខាងកើត រួមមានភ្នំភឡើងសកម្មនានា និងសួនជាតិវីរុងហ្គា (Virunga National Park) ដែលជាជម្រករបស់សត្វហ្គោរីឡាភ្នំកម្រ។

យោងតាម Wikipedia ដដែល ប្រជាជនប្រហែល ១២៤ លាននាក់ មានចម្រុះជាតិសាសន៍យ៉ាងច្រើន ដោយមានក្រុមជនជាតិភាគតិចជាង ២០០ ក្រុម។ ភាសាបារាំងជាភាសាផ្លូវការ ប៉ុន្តែភាសា Lingala, Swahili, Tshiluba និង Kikongo ក៏ត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាភាសាជាតិផងដែរ។ ប្រជាជនភាគច្រើនរស់នៅក្នុងតំបន់ជនបទ ទោះបីជាទីក្រុងមានកំណើនយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ សាសនាគ្រីស្ទ (កាតូលិក និងប្រូតេស្តង់) ជាសាសនាធំដែលគ្របដណ្តប់ប្រហែល ៨០ ភាគរយនៃប្រជាជន។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

Wikipedia បានពណ៌នាថា ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោពោរពេញដោយភាពស្មុគស្មាញ។ តំបន់នេះធ្លាប់ជាទីតាំងនៃព្រះរាជាណាចក្រដ៏មានឥទ្ធិពលដូចជា ព្រះរាជាណាចក្រកុងហ្គោ (Kongo) និង Luba តាំងពីសតវត្សទី ១៤។ នៅចុងសតវត្សទី ១៩ ស្តេច Leopold ទី ២ នៃបែលហ្ស៊ិកបានកាន់កាប់តំបន់នេះជាកម្មសិទ្ធិឯកជនហៅថា "រដ្ឋសេរីកុងហ្គោ" ដែលត្រូវបានគេដឹងថាមានអំពើឃោរឃៅយ៉ាងខ្លាំង។ នៅឆ្នាំ ១៩០៨ ប្រទេសបែលហ្ស៊ិកបានកាន់កាប់ជាផ្លូវការក្រោមឈ្មោះ "កុងហ្គោបែលហ្ស៊ិក" (Belgian Congo)។

សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោបានទទួលឯករាជ្យនៅថ្ងៃទី ៣០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩៦០ ក្រោមការដឹកនាំរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រី Patrice Lumumba និងប្រធានាធិបតី Joseph Kasa-Vubu។ ទោះយ៉ាងណា វិបត្តិនយោបាយបានកើតឡើងភ្លាមៗ ហើយលោក Lumumba ត្រូវបានធ្វើឃាតនៅឆ្នាំ ១៩៦១។ នៅឆ្នាំ ១៩៦៥ លោក Mobutu Sese Seko បានឡើងកាន់អំណាចតាមរយៈរដ្ឋប្រហារ និងបានដឹកនាំប្រទេសអស់រយៈពេលជាង ៣០ ឆ្នាំ។ លោកបានប្តូរឈ្មោះប្រទេសទៅជា "ហ្សាយ" (Zaire) និងអនុវត្តគោលនយោបាយឯកបក្ស។

នៅឆ្នាំ ១៩៩៦ សង្គ្រាមកុងហ្គោលើកទី ១ បានផ្ទុះឡើង ដែលនាំទៅដល់ការដួលរលំនៃរបប Mobutu។ សង្គ្រាមកុងហ្គោលើកទី ២ (១៩៩៨–២០០៣) ដែលហៅថា "សង្គ្រាមពិភពលោកអាហ្វ្រិក" បានបង្កឲ្យមានការចូលរួមពីប្រទេសជិតខាងជាច្រើន និងបណ្តាលឲ្យមានមនុស្សស្លាប់រាប់លាននាក់។ បន្ទាប់មក សន្តិភាពមួយកម្រិតត្រូវបានសម្រេច ប៉ុន្តែអំពើហិង្សាបន្តកើតមាននៅតំបន់ភាគខាងកើតរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសដែលមានធនធានធម្មជាតិសម្បូរបំផុតនៅលើពិភពលោក។ ប្រទេសនេះមានប្រាក់បញ្ញើរ៉ែដ៏សម្បូរបែប រួមមាន ត្បូងពេជ្រ មាស ស្ពាន់ សំណប៉ាហាំង កូបាល (cobalt) និងកូលតង់ (coltan) ដែលជាវត្ថុធាតុដើមសំខាន់សម្រាប់ផលិតឧបករណ៍អេឡិចត្រូនិក។ ទោះបីជាមានធនធានទាំងនេះក៏ដោយ ក៏ប្រជាជនភាគច្រើននៅតែរស់នៅក្នុងភាពក្រីក្រ ដោយសារតែអំពើពុករលួយ ជម្លោះ និងខ្វះហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។

វប្បធម៌កុងហ្គោមានភាពចម្រុះ និងរស់រវើក។ តន្ត្រីកុងហ្គោ ជាពិសេសប្រភេទ soukous មានប្រជាប្រិយភាពទូទាំងទ្វីបអាហ្វ្រិក។ តន្ត្រីករល្បីៗដូចជា Franco Luambo និង Abeti Masikini បានបន្សល់នូវកេរដំណែលតន្ត្រីដ៏ធំ។ សិល្បៈប្រពៃណីរួមមានរូបចម្លាក់ របាំ និងរឿងព្រេងនិទានដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីជីវិតសហគមន៍។ លើសពីនេះ សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោជាជម្រករបស់សត្វព្រៃដ៏អស្ចារ្យដូចជា សត្វ okapi និងហ្គោរីឡាភ្នំ ដែលទាក់ទាញទេសចរណ៍ដ៏មានសក្តានុពល ប៉ុន្តែនៅមានកម្រិតនៅឡើយ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោនៅតែជាចំណុចចាប់អារម្មណ៍ដ៏សំខាន់សម្រាប់ពិភពលោក។ ជម្លោះប្រដាប់អាវុធនៅតំបន់ភាគខាងកើត ដែលគ្រប់គ្រងដោយក្រុមប្រដាប់អាវុធជាច្រើន និងមានការចោទប្រកាន់អំពីការកេងប្រវ័ញ្ចរ៉ែ នៅតែបង្កឲ្យមានវិបត្តិមនុស្សធម៌ធ្ងន់ធ្ងរ ដោយមានជនភៀសខ្លួនរាប់លាននាក់ និងករណីកុមារត្រូវបានបង្ខំឲ្យក្លាយជាយុទ្ធជន។ បេសកកម្មរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ MONUSCO បានធ្វើសកម្មភាពនៅទីនោះអស់ជាច្រើនឆ្នាំ។

លើសពីនេះ សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក ដោយសារតែវាជាអ្នកផ្គត់ផ្គង់កូបាលធំជាងគេមួយ ដែលជាវត្ថុធាតុដើមសម្រាប់ថ្មរថយន្តអគ្គិសនី។ ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីក្រោមរដ្ឋបាលរបស់លោក Félix Tshisekedi ក៏ជារឿងមួយដែលត្រូវបានតាមដានដោយប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយអន្តរជាតិ ព្រោះវាប៉ះពាល់ដល់ស្ថិរភាពក្នុងតំបន់។ សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ ការយល់ដឹងអំពីប្រទេសនេះជួយពង្រីកទស្សនៈទាក់ទងនឹងបញ្ហាសកល ដូចជាយុត្តិធម៌សង្គម និងបច្ចេកវិទ្យាបៃតង ជាដើម។