សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ (DRC) ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថា កុងហ្គោ-គីនសាសា គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅអាហ្វ្រិកកណ្តាល។ តាមការកត់ត្រារបស់ វីគីភីឌា (Wikipedia) ដោយផ្អែកលើផ្ទៃដីសរុប វាគឺជាប្រទេសធំជាងគេទីពីរនៅទ្វីបអាហ្វ្រិក និងធំជាងគេទី ១១ នៅលើពិភពលោក។ ជាមួយនឹងប្រជាជនប្រមាណជា ១២៤ លាននាក់ សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោជាប្រទេសដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេទី ៤ នៅទ្វីបអាហ្វ្រិក ហើយក៏ជាប្រទេសនិយាយភាសាបារាំងដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោកផងដែរ។ ភាសាបារាំងជាភាសាផ្លូវការ និងត្រូវបាននិយាយយ៉ាងទូលំទូលាយ ប៉ុន្តែក៏មានភាសាជនជាតិដើមភាគតិចជាង ២០០ ផងដែរ ដោយក្នុងនោះ Lingala គឺជាភាសាដែលគេនិយាយច្រើនជាងគេ។ រដ្ឋធានី និងទីក្រុងធំបំផុតរបស់ប្រទេសនេះគឺ គីនសាសា (Kinshasa)។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ប្រទេសនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសចំនួន ៩ រួមមាន សាធារណរដ្ឋកុងហ្គោ (Congo-Brazzaville) និងដែនដីជម្រក Cabinda របស់ប្រទេសអង់ហ្គោឡា នៅភាគខាងលិច; សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល និងស៊ូដង់ខាងត្បូង នៅភាគខាងជើង; អ៊ូហ្គង់ដា រវ៉ាន់ដា ប៊ូរុនឌី និងតង់សានី នៅភាគខាងកើត; និងហ្សាមប៊ី និងអង់ហ្គោឡា នៅភាគខាងត្បូង។ វាក៏មានច្រកចេញចូលតូចមួយទៅកាន់មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកខាងត្បូងផងដែរ។

ដោយផ្អែកតាមទិន្នន័យពីវីគីភីឌា ទឹកដីភាគច្រើនរបស់សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ ស្ថិតនៅក្នុងអាងទន្លេកុងហ្គោ (Congo Basin) ដែលគ្របដណ្តប់ដោយព្រៃត្រូពិចក្រាស់ និងមានបណ្តាញទន្លេជាច្រើន។ តំបន់ភាគខាងកើត និងភាគអាគ្នេយ៍ មានភ្នំខ្ពស់ៗ រួមទាំងជួរភ្នំ Ruwenzori ដែលមានព្រិលគ្របដណ្តប់។ ប្រទេសនេះក៏សម្បូរជីវចម្រុះដ៏អស្ចារ្យផងដែរ។ ឧទ្យានជាតិ Virunga នៅភាគខាងកើត គឺជាជម្រកសត្វពាហនៈដ៏កម្រ ដូចជា ស្វាហ្គោរីឡាភ្នំ (mountain gorilla) ដែលប្រហែលពាក់កណ្តាលនៃចំនួនសរុបរបស់ពួកវានៅលើពិភពលោករស់នៅទីនេះ។ សត្វ okapi ដែលមានរូបរាងចម្លែក ក៏រស់នៅក្នុងព្រៃត្រូពិចកុងហ្គោដែរ។

តាមក្រុមជនជាតិ ប្រជាជនភាគច្រើនជាជនជាតិ Bantu ដោយមានក្រុមតូចៗជាច្រើនដូចជា Mongo, Luba, និង Kongo។ ភាសាក្នុងស្រុកសំខាន់ៗដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាភាសាជាតិមាន Lingala, Swahili, Kikongo និង Tshiluba។ ប្រជាជនប្រមាណ ៤០% រស់នៅក្នុងតំបន់ទីក្រុង ដោយភាគច្រើនប្រមូលផ្តុំនៅភាគខាងលិច និងនៅរដ្ឋធានីគីនសាសា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រ និងវីគីភីឌា តំបន់ដែលបច្ចុប្បន្នជា DRC ធ្លាប់ជាទីតាំងនៃរដ្ឋដែលមានអំណាចមួយចំនួន ដូចជា ព្រះរាជាណាចក្រកុងហ្គោ (Kingdom of Kongo) ដែលរីកដុះដាលនៅសតវត្សទី១៥ ដល់១៩។ នៅសតវត្សទី១៩ ការរុករករបស់ជនជាតិអឺរ៉ុបបាននាំឱ្យមានការទាមទារទឹកដីពីសំណាក់ព្រះចៅអធិរាជ Leopold II នៃប្រទេសបែលហ្សិក ដែលបានប្រកាសតំបន់នេះជាកម្មសិទ្ធិឯកជនរបស់ទ្រង់ ក្រោមឈ្មោះថា រដ្ឋសេរីកុងហ្គោ (Congo Free State) ក្នុងឆ្នាំ១៨៨៥។ ក្នុងអំឡុងពេលនេះ ការកេងប្រវ័ញ្ចកៅស៊ូដោយបង្ខំ បានបណ្តាលឱ្យប្រជាជនក្នុងស្រុករាប់លាននាក់ស្លាប់បាត់បង់ជីវិត។

នៅឆ្នាំ១៩០៨ រដ្ឋាភិបាលបែលហ្សិកបានកាន់កាប់ទឹកដីនេះជាអាណានិគមផ្លូវការ ហៅថា កុងហ្គោបែលហ្សិក។ នៅថ្ងៃទី ៣០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៦០ ប្រទេសនេះបានទទួលឯករាជ្យ ហើយលោក ប៉ាទ្រីស លូមុំបា (Patrice Lumumba) ក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីដំបូង និងលោក យ៉ូសែប កាសាវូប៊ូ (Joseph Kasa-Vubu) ជាប្រធានាធិបតី។ ទោះយ៉ាងណា ព្រឹត្តិការណ៍បន្តបន្ទាប់បានឈានទៅរកវិបត្តិនយោបាយ ហើយលោក លូមុំបា ត្រូវបានធ្វើឃាតនៅឆ្នាំ១៩៦១ ដោយក្រុមប្រឆាំងដែលគាំទ្រដោយបែលហ្សិក និងសហរដ្ឋអាមេរិក (តាមប្រភពប្រវត្តិសាស្ត្រ)។

ក្រោយពីរយៈពេលនៃភាពវឹកវរ លោក ម៉ូប៊ូទូ សេសេ សេកូ (Mobutu Sese Seko) បានដណ្តើមអំណាចនៅឆ្នាំ១៩៦៥ ហើយបានប្តូរឈ្មោះប្រទេសទៅជា ហ្សាអ៊ែរ (Zaire) នៅឆ្នាំ១៩៧១។ លោកបានគ្រប់គ្រងដោយរបបផ្តាច់ការ និងពុករលួយអស់រយៈពេលជាង ៣០ ឆ្នាំ។ នៅឆ្នាំ១៩៩៧ លោកត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីតំណែងដោយក្រុមឧទ្ទាមដឹកនាំដោយលោក ឡូរ៉ង់ កាប៊ីឡា (Laurent-Désiré Kabila) ដែលក្រោយមកបានក្លាយជាប្រធានាធិបតី និងប្តូរឈ្មោះប្រទេសត្រឡប់មកវិញជា សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ។ ប៉ុន្តែសង្គ្រាមកុងហ្គោលើកទី១ (១៩៩៦-១៩៩៧) និងលើកទី២ (១៩៩៨-២០០៣) ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធពីប្រទេសជាច្រើន បានបណ្តាលឱ្យមនុស្សរាប់លាននាក់ស្លាប់ និងធ្វើឱ្យមានវិបត្តិមនុស្សធម៌ធ្ងន់ធ្ងរ។

នៅឆ្នាំ២០១៩ ការបោះឆ្នោតជាប្រវត្តិសាស្ត្របាននាំលោក ហ្វេលីច ជីសេកេឌី (Félix Tshisekedi) ឱ្យឡើងកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតី ដែលជាការផ្លាស់ប្តូរអំណាចដោយសន្តិវិធីដំបូងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រប្រទេសនេះ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោសម្បូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិដ៏សំខាន់ៗ ជាពិសេសរ៉ែយុទ្ធសាស្ត្រដូចជា cobalt (ប្រើក្នុងអាគុយ) តង់តាលូម (coltan) ពេជ្រ មាស ទង់ដែង និងដែក។ យោងតាមវីគីភីឌា វិស័យរ៉ែដើរតួនាទីយ៉ាងធំនៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ច ប៉ុន្តែភាគច្រើននៅតែមិនទាន់បានអភិវឌ្ឍពេញលេញ និងរងឥទ្ធិពលពីអំពើពុករលួយ និងជម្លោះប្រដាប់អាវុធ។ ទោះបីជាមានធនធានដ៏សម្បូរបែបក៏ដោយ ក៏ប្រទេសនេះនៅតែស្ថិតក្នុងចំណោមប្រទេសក្រីក្របំផុតនៅលើពិភពលោក ដោយប្រជាជនភាគច្រើនពឹងផ្អែកលើកសិកម្មជាចម្បង និងប្រឈមនឹងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធខ្សោយ។

ផ្នែកវប្បធម៌ ភាពចម្រុះនៃក្រុមជនជាតិជាង ២០០ បានបង្កើតឱ្យមានប្រពៃណីសិល្បៈ និងតន្ត្រីដ៏សម្បូរបែប។ ស្នាដៃសិល្បៈប្រពៃណីដូចជា របាំងមុខ និងរូបចម្លាក់ឈើ មានការទទួលស្គាល់ទូទាំងពិភពលោក។ តន្ត្រីកុងហ្គោ ជាពិសេសប្រភេទ Soukous និង Rumba មានឥទ្ធិពលខ្លាំងនៅទូទាំងទ្វីបអាហ្វ្រិក និងអន្តរជាតិ។ វិចិត្រករដ៏ល្បីល្បាញដូចជា ហ្វ្រង់កូ លូអាំបូ (Franco Luambo) និងវង់ OK Jazz របស់គាត់ បាននាំយកចង្វាក់កុងហ្គោទៅកាន់ឆាកសកលនៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៧០។ សាសនាចម្បងរបស់ប្រទេសនេះគឺគ្រិស្តសាសនា (ប្រមាណ ៩៥% ជាពួករ៉ូម៉ាំងកាតូលិក និងប្រូតេស្តង់) ប៉ុន្តែជំនឿប្រពៃណីក៏នៅមានឥទ្ធិពលផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ន តំបន់ភាគខាងកើតនៃ DRC បន្តប្រឈមមុខនឹងអស្ថិរភាពដោយសារសកម្មភាពរបស់ក្រុមប្រដាប់អាវុធជាច្រើន រួមទាំងក្រុម M23 ដែលបានវាយប្រហារ និងដណ្តើមកាន់កាប់ទីក្រុងមួយចំនួនក្នុងខេត្ត North Kivu តាំងពីឆ្នាំ២០២២។ តាមរបាយការណ៍ព័ត៌មានអន្តរជាតិ ជម្លោះនេះបានបង្ខំឱ្យប្រជាជនរាប់សែននាក់រត់ភៀសខ្លួនចេញពីផ្ទះសម្បែង ហើយអង្គការសហប្រជាជាតិ (UN) បានផ្តន្ទាទោសរវ៉ាន់ដាចំពោះការគាំទ្រក្រុម M23 ទោះបីជារដ្ឋាភិបាលរវ៉ាន់ដាបានបដិសេធក៏ដោយ។

ក្រៅពីជម្លោះ សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោក៏មានសារសំខាន់ជាសកលក្នុងវិស័យធនធានរ៉ែសម្រាប់បច្ចេកវិទ្យាថាមពលស្អាត។ ប្រទេសចិន និងសហរដ្ឋអាមេរិក កំពុងប្រកួតប្រជែងគ្នាក្នុងការទទួលបានសិទ្ធិធ្វើអាជីវកម្មរ៉ែ cobalt ដែលកម្រមាននៅកន្លែងផ្សេង។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការយល់ដឹងអំពី DRC អាចផ្តល់នូវមេរៀនពីការគ្រប់គ្រងធនធាន និងផលប៉ះពាល់នៃជម្លោះលើការអភិវឌ្ឍន៍ ក៏ដូចជាការតភ្ជាប់ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចតាមរយៈខ្សែច្រវាក់ផ្គត់ផ្គង់ពិភពលោក។

តាមវីគីភីឌា បេសកកម្មរក្សាសន្តិភាពរបស់ UN ដែលគេស្គាល់ថា MONUSCO បានដំណើរការក្នុងប្រទេសនេះតាំងពីឆ្នាំ១៩៩៩ ដោយមានកងទ័ពរាប់ពាន់នាក់ ប៉ុន្តែអំពើហិង្សានៅតែបន្ត។ បញ្ហាទាហានកុមារ និងការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សក៏នៅតែជាកង្វល់ធំដុំផងដែរ។