ការវាយប្រហារដោយដ្រូន

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ការវាយប្រហារដោយដ្រូន (Drone Attacks) គឺជាប្រតិបត្តិការវាយប្រហារតាមអាកាសដែលប្រើយានហោះឥតមនុស្សបើក (Unmanned Aerial Vehicles ឬ UAVs) ក្នុងការផ្ទុះគ្រាប់បែក បាញ់មីស៊ីល ឬផ្ទុះខ្លួនទៅលើគោលដៅជាក់លាក់។ យានទាំងនេះត្រូវបានបញ្ជាពីចម្ងាយដោយអ្នកបញ្ជាមនុស្ស ឬដំណើរការដោយស្វ័យប្រវត្តិតាមរយៈប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រ និង AI។

ការវាយប្រហារដោយដ្រូនបានក្លាយជាលក្ខណៈពិសេសនៃសង្គ្រាមសម័យទំនើប ដែលបានផ្លាស់ប្ដូរទម្រង់នៃជម្លោះប្រដាប់អាវុធនៅសតវត្សទី២១។ បច្ចេកវិទ្យានេះអនុញ្ញាតឱ្យកងទ័ព និងក្រុមប្រដាប់អាវុធអនុវត្តប្រតិបត្តិការវាយប្រហារពីចម្ងាយរាប់ពាន់គីឡូម៉ែត្រ ដោយមិនប្រឈមនឹងការបាត់បង់ជីវិតអ្នកបើកបរ ហើយក្នុងតម្លៃទាបជាងយន្តហោះចម្បាំងបុរាណ។

ភូមិសាស្ត្រ និងតំបន់ប្រតិបត្តិការ

ការវាយប្រហារដោយដ្រូនបានកើតឡើងនៅតំបន់ជម្លោះសំខាន់ៗជុំវិញពិភពលោក រួមមាន អាហ្វហ្គានីស្ថាន ប៉ាគីស្ថាន យេម៉ែន សូម៉ាលី ស៊ីរី អ៊ីរ៉ាក់ លីប៊ី និងថ្មីៗនេះនៅអ៊ុយក្រែន និងអ៊ីស្រាអែល-ប៉ាឡេស្ទីន។ តាមការរាយការណ៍របស់ BBC និង Reuters ប្រទេសដែលប្រើដ្រូនវាយប្រហារយ៉ាងសកម្មបំផុតរួមមាន សហរដ្ឋអាមេរិក អ៊ីស្រាអែល តួកគី រុស្ស៊ី អ៊ុយក្រែន និងអ៊ីរ៉ង់។

ប្រទេសផលិតដ្រូនយោធាធំៗរួមមាន សហរដ្ឋអាមេរិក (ដ្រូន Predator និង Reaper) អ៊ីស្រាអែល (Heron, Harop) តួកគី (Bayraktar TB2) និងអ៊ីរ៉ង់ (Shahed-136)។ ចិនក៏បានក្លាយជាអ្នកនាំចេញដ្រូនយោធាដ៏សំខាន់ផងដែរ ជាមួយម៉ូដែល Wing Loong និង CH-4។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ការប្រើប្រាស់ដ្រូនក្នុងសង្គ្រាមមានឫសគល់តាំងពីសង្គ្រាមលោកលើកទី១ ប៉ុន្តែការវាយប្រហារដោយដ្រូនទំនើបជាលើកដំបូងត្រូវបានកត់ត្រាដោយកងទ័ពសហរដ្ឋអាមេរិកនៅអាហ្វហ្គានីស្ថានក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ២០០១ បន្ទាប់ពីការវាយប្រហារភេរវកម្ម ១១ កញ្ញា។ តាម The New York Times និង BBC ការវាយប្រហារទាំងនេះបានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងក្រោមរដ្ឋបាលប្រធានាធិបតី បារ៉ាក់ អូបាម៉ា ដែលបានពង្រីកកម្មវិធីដ្រូនរបស់ CIA នៅប៉ាគីស្ថាន យេម៉ែន និងសូម៉ាលី។

ការផ្លាស់ប្ដូរសំខាន់មួយទៀតបានកើតឡើងនៅឆ្នាំ២០២០ ក្នុងសង្គ្រាម Nagorno-Karabakh រវាងអាហ្ស៊ែបៃហ្សង់ និងអាមេនី ដែលដ្រូន Bayraktar TB2 របស់តួកគីបានបង្ហាញពីប្រសិទ្ធភាពយ៉ាងខ្លាំងក្នុងការបំផ្លាញរថក្រោះ និងប្រព័ន្ធការពារអាកាស។ Al Jazeera និង Reuters បានរាយការណ៍ថា ជោគជ័យនេះបានបង្ខំឱ្យកងទ័ពនានាជុំវិញពិភពលោកវាយតម្លៃយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ខ្លួនឡើងវិញ។

ចាប់តាំងពីខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ ជាមួយការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន ការវាយប្រហារដោយដ្រូនបានឈានដល់កម្រិតថ្មី។ តាម BBC និង CNN រុស្ស៊ីបានប្រើដ្រូន Shahed-136 ដែលផលិតដោយអ៊ីរ៉ង់រាប់ពាន់គ្រឿងវាយលើទីក្រុងអ៊ុយក្រែន ខណៈដែលអ៊ុយក្រែនបានវាយផ្ទុយត្រឡប់ដោយដ្រូនសមុទ្រ និងដ្រូនវាយឆ្ងាយដល់ទីក្រុងម៉ូស្គូ។ RT នៃរដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ី រាយការណ៍ថា ការវាយប្រហារដោយដ្រូនរបស់អ៊ុយក្រែនជាសកម្មភាព "ភេរវកម្ម" ប៉ុន្តែប្រភពលោកខាងលិចបានបដិសេធការចាត់ថ្នាក់នេះ។

ផលប៉ះពាល់សង្គម និងច្បាប់

ការវាយប្រហារដោយដ្រូនបង្កើតបញ្ហាច្បាប់ និងសីលធម៌ដ៏ស្មុគស្មាញ។ អង្គការសហប្រជាជាតិ និងអង្គការសិទ្ធិមនុស្សដូចជា Amnesty International និង Human Rights Watch បានរាយការណ៍ពីការស្លាប់ជនស៊ីវិលច្រើនលើកច្រើនសាក្នុងការវាយប្រហារដ្រូននៅប៉ាគីស្ថាន យេម៉ែន និងតំបន់ផ្សេងទៀត។ ការវាយប្រហារ "សញ្ញាហត្ថលេខា" (signature strikes) ដែលគោលដៅត្រូវបានជ្រើសរើសផ្អែកលើគំរូឥរិយាបថ មិនមែនអត្តសញ្ញាណច្បាស់លាស់ បានបង្កការរិះគន់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។

លើសពីនេះ ការផ្សព្វផ្សាយបច្ចេកវិទ្យាដ្រូនទៅកាន់តួអង្គមិនមែនរដ្ឋ ដូចជាក្រុម Houthi នៅយេម៉ែន និងក្រុម Hamas នៅហ្គាហ្សា បានបង្កើតការគំរាមកំហែងសុវត្ថិភាពថ្មី។ តាមការរាយការណ៍របស់ Reuters ក្រុម Houthi បានវាយប្រហារនាវាពាណិជ្ជកម្មនៅសមុទ្រក្រហមដោយដ្រូនច្រើនដងក្នុងឆ្នាំ២០២៤។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

សម្រាប់អ្នកអានកម្ពុជា ការវាយប្រហារដោយដ្រូនមានសារៈសំខាន់ដោយសារហេតុផលជាច្រើន។ ទីមួយ តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍កំពុងតាមដានយ៉ាងដិតដល់នូវការកើនឡើងនៃបច្ចេកវិទ្យាដ្រូនយោធា ជាពិសេសក្នុងបរិបទនៃភាពតានតឹងនៅសមុទ្រចិនខាងត្បូង។ Xinhua នៃរដ្ឋាភិបាលចិន រាយការណ៍ថា ចិនកំពុងពង្រឹងសមត្ថភាពដ្រូនរបស់ខ្លួន ខណៈដែល BBC និង Nikkei Asia បានរាយការណ៍ថា វៀតណាម ហ្វីលីពីន និងឥណ្ឌូនេស៊ីក៏កំពុងវិនិយោគលើដ្រូនយោធាដែរ។

ទីពីរ បច្ចេកវិទ្យាដ្រូនពាណិជ្ជកម្មកំពុងរីករាលដាលនៅកម្ពុជា សម្រាប់ការប្រើប្រាស់កសិកម្ម ការថតរូបភាពយន្ត និងការដឹកជញ្ជូន។ ការយល់ដឹងពីហានិភ័យសុវត្ថិភាព និងបទបញ្ជាប្រើប្រាស់ដ្រូនមានសារៈសំខាន់សម្រាប់សង្គមកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន។ ទីបី ជម្លោះនៅអ៊ុយក្រែន និងមជ្ឈិមបូព៌ាបន្តកំណត់ទម្រង់នយោបាយអន្តរជាតិ ដែលប៉ះពាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ច និងសន្តិសុខពិភពលោក រួមទាំងកម្ពុជាផងដែរ។