ប្រទេសហុល្លង់

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រទេសហុល្លង់ (Netherlands) ដែលគេស្គាល់ក្រៅផ្លូវការថា ហូឡង់ (Holland) គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃទ្វីបអឺរ៉ុប ដោយមានដែនដីនៅក្រៅប្រទេសនៅតំបន់ការ៉ាប៊ីនផងដែរ។ តាម Wikipedia បានរាយការណ៍ ហុល្លង់គឺជាប្រទេសធំជាងគេក្នុងចំណោមប្រទេសសមាសភាគទាំងបួននៃព្រះរាជាណាចក្រហុល្លង់។ ទឹកដីអឺរ៉ុបរបស់វាចែកចេញជា ១២ ខេត្ត ហើយមានសាលាក្រុងពិសេសនៅក្រៅប្រទេសចំនួន ៣។ ភាសាផ្លូវការគឺភាសាហុល្លង់ (Dutch) ដោយមានភាសា West Frisian ជាភាសាផ្លូវការបន្ទាប់នៅក្នុងខេត្ត Friesland។ នៅតំបន់ការ៉ាប៊ីន ភាសាផ្លូវការរួមមានហុល្លង់ អង់គ្លេស និង Papiamento។ ប្រជាជនដែលមកពីប្រទេសនេះត្រូវបានគេហៅថា ឌឹឈ (Dutch)។

ហុល្លង់មានប្រវត្តិសេដ្ឋកិច្ចនិងវប្បធម៌ដ៏សម្បូរបែប ជាពិសេសក្នុងសម័យមាសនៅសតវត្សរ៍ទី ១៧ ហើយបច្ចុប្បន្នដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងស្ថាប័នអន្តរជាតិដូចជា EU និង NATO ព្រមទាំងជាម្ចាស់ផ្ទះរបស់តុលាការអន្តរជាតិធំៗផងដែរ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia ហុល្លង់នៅអឺរ៉ុបមានព្រំដែនដីជាមួយអាល្លឺម៉ង់នៅខាងកើត និងបែលហ្ស៊ិកនៅខាងត្បូង ហើយមានឆ្នេរសមុទ្រនៅភាគខាងជើងនិងខាងលិច។ វាក៏មានព្រំដែនសមុទ្រជាមួយចក្រភពអង់គ្លេស អាល្លឺម៉ង់ និងបែលហ្ស៊ិកក្នុងសមុទ្រខាងជើងផងដែរ។ លក្ខណៈពិសេសនៃភូមិសាស្ត្រហុល្លង់គឺទឹកដីមួយភាគធំស្ថិតនៅក្រោមនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ ដែលបាននាំឱ្យមានការអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងទឹកដ៏ទំនើបដូចជា ទំនប់ ប្រឡាយ និងគម្រោង Delta Works ដ៏ល្បីល្បាញដើម្បីការពារទឹកជំនន់។

តាមរូបភាពនិងទិន្នន័យក្នុង Wikipedia ប្រជាជនហុល្លង់មានពហុវប្បធម៌ ជាពិសេសនៅក្រុងធំៗដូចជា Rotterdam ដែលស្ទើរតែពាក់កណ្តាលនៃអ្នកស្រុកមានដើមកំណើតជនអន្តោប្រវេសន៍។ ម្យ៉ាងវិញទៀត យោងតាមតារាងចំណេះភាសាបរទេសឆ្នាំ ២០០៦ ប្រជាជនភាគច្រើនមានសមត្ថភាពនិយាយភាសាអង់គ្លេសជាភាសាទីពីរ ហើយភាសាអាល្លឺម៉ង់និងបារាំងក៏មានការសិក្សារីករាលដាលដែរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia ប្រវត្តិសាស្ត្រហុល្លង់ចាប់ពីសម័យសំរង (Bronze Age) ដោយមានវប្បធម៌ Elp ប្រហែល ១៨០០-៨០០ មុនគ.ស.។ ក្រោយមកទឹកដីនេះបានក្លាយជាផ្នែកនៃចក្រភពហ្វ្រ៉ង់ (Frankish Empire) ដែលបានពង្រីកឥទ្ធិពលពីឆ្នាំ ៤៨១ ដល់ឆ្នាំ ៨៧០។ នៅសម័យកណ្តាល តំបន់ហុល្លង់ស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ឌុយឆេសប៊ឺហ្គុនឌី (Burgundy) ហើយក្រោយមកក្រោមអំណាចចក្រភពហាប់ស្បួក (Habsburg) ដែលដឹកនាំដោយអធិរាជ Charles V។

នៅពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី ១៦ ស្ដេច Philip II នៃអេស្ប៉ាញបានព្យាយាមដំឡើងការគ្រប់គ្រងកណ្តាល ដែលនាំឱ្យមានការបះបោរដឹកនាំដោយព្រះអង្គម្ចាស់ William of Orange។ សង្គ្រាមប៉ែតសិបឆ្នាំ (Eighty Years' War) បានផ្ទុះឡើង ហើយឈានដល់ការទទួលស្គាល់ឯករាជ្យរបស់សាធារណរដ្ឋហុល្លង់នៅឆ្នាំ ១៦៤៨។

សតវត្សរ៍ទី ១៧ ត្រូវបានគេហៅថាជាសម័យមាសហុល្លង់ (Dutch Golden Age) នៅពេលដែលប្រទេសនេះក្លាយជាមហាអំណាចសមុទ្រនិងសេដ្ឋកិច្ច។ កងនាវារបស់ហុល្លង់បានប្រយុទ្ធក្នុងសង្គ្រាមជាច្រើនដូចជា Four Days' Battle ក្នុងសង្គ្រាមអង់គ្លេស-ហុល្លង់លើកទី២ ចាប់ពីថ្ងៃទី ១ ដល់ទី ៤ មិថុនា ១៦៦៦។ តាមរយៈក្រុមហ៊ុន Dutch East India Company និង Dutch West India Company ហុល្លង់បានកសាងចក្រភពអាណានិគមគ្របដណ្តប់ទឹកដីជាច្រើននៅអាស៊ី អាហ្វ្រិក និងអាមេរិក។

បន្ទាប់ពីសម័យណាប៉ូលេអុង ព្រះរាជាណាចក្រហុល្លង់ត្រូវបានបង្កើតឡើង។ ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ ហុល្លង់ត្រូវបានអាល្លឺម៉ង់ណាហ្ស៊ីកាន់កាប់ ហើយត្រូវបានរំដោះដោយកងកម្លាំងសម្ព័ន្ធមិត្តនៅថ្ងៃទី ៧ ឧសភា ១៩៤៥ ដូចដែលបង្ហាញក្នុងរូបភាពអបអរសាទរនៅក្រុង Utrecht។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចហុល្លង់ស្ថិតក្នុងចំណោមប្រទេសមានការអភិវឌ្ឍខ្លាំងបំផុតក្នុងពិភពលោក។ តាម Wikipedia ទិន្នន័យ GDP សម្រាប់មនុស្សម្នាក់ៗក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្របង្ហាញពីកំណើនគួរឱ្យកត់សម្គាល់តាំងពីសតវត្សរ៍ទី ១៩។ ច្រកផ្លូវសមុទ្រដ៏សំខាន់របស់វាគឺកំពង់ផែ Rotterdam ដែលជាកំពង់ផែធំជាងគេនៅអឺរ៉ុប គាំទ្រពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិយ៉ាងច្រើន។ លើសពីនេះ ហុល្លង់គឺជាអ្នកផលិតឧស្ម័នធម្មជាតិដ៏ធំមួយ ដោយមានទុនបម្រុងច្រើនជាង ២៥% នៃទុនបម្រុងទាំងអស់ក្នុង EU។ ការរកឃើញឧស្ម័ននៅ Groningen ក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៩ បានផ្លាស់ប្តូរសេដ្ឋកិច្ចហុល្លង់យ៉ាងខ្លាំង។

ផ្នែកវប្បធម៌ ហុល្លង់មានកេរ្តិ៍មរតកសិល្បៈដ៏សម្បូរបែប ពីវិចិត្រករល្បីៗដូចជា Rembrandt, Vermeer និង Van Gogh ដែលស្នាដៃរបស់ពួកគេត្រូវបានដាក់តាំងនៅសារមន្ទីរលំដាប់ពិភពលោកដូចជា Rijksmuseum។ សួនផ្កា tulip ជានិមិត្តរូបរបស់ហុល្លង់ ហើយប្រជាជនមានប្រពៃណីនៃការជិះកង់ជាមធ្យោបាយធ្វើដំណើរប្រចាំថ្ងៃ។ ទីក្រុងអាំស្ទែរដាំក៏មានឈ្មោះល្បីអំពីតំបន់ភ្លើងក្រហម (De Wallen) ដែលបង្ហាញពីនយោបាយសង្គមបើកចំហនិងអត់ឱនរបស់ហុល្លង់។ កីឡាបាល់ទាត់គឺជាកីឡាពេញនិយមបំផុត ដោយមានកីឡាករល្បីៗដូចជា Arjen Robben និង Robin van Persie ហើយម្ហូបបែបប្រពៃណីដូចជា hutspot ក៏ជាផ្នែកមួយនៃអត្តសញ្ញាណជាតិដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ននេះ ហុល្លង់បន្តដើរតួនាទីយ៉ាងសកម្មនៅលើឆាកអន្តរជាតិ។ ក្នុងនាមជាសមាជិកស្ថាបនិករបស់ EU និង NATO ប្រទេសនេះចូលរួមក្នុងកិច្ចការសន្តិសុខសាកល និងគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចរួម។ រូបភាពយន្តហោះ F-35 និងនាវាចម្បាំង HNLMS Holland បញ្ជាក់ពីសមត្ថភាពយោធាទំនើបរបស់ខ្លួនក្នុងការចូលរួមបេសកកម្មរក្សាសន្តិភាព។

ម្យ៉ាងវិញទៀត បញ្ហាការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងការកើនឡើងកម្ពស់ទឹកសមុទ្របានធ្វើឱ្យហុល្លង់ក្លាយជាអ្នកដឹកនាំពិភពលោកក្នុងការច្នៃប្រឌិតដោះស្រាយបញ្ហាទឹកជំនន់ ដោយមានការវិនិយោគលើបច្ចេកវិទ្យាគ្រប់គ្រងទឹកនិងការពារឆ្នេរសមុទ្រ។

ហុល្លង់ក៏ជាទីតាំងរបស់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (International Court of Justice) និងតុលាការព្រហ្មទណ្ឌអន្តរជាតិ (International Criminal Court) ដែលសុទ្ធតែមានទីតាំងនៅវិមានសន្តិភាព (Peace Palace) ក្នុងទីក្រុងឡាអេ (The Hague) ដែលធ្វើឱ្យទីក្រុងនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជារដ្ឋធានីយុត្តិធម៌នៃពិភពលោក។

សម្រាប់អ្នកអានក្នុងតំបន់ ការយល់ដឹងអំពីប្រទេសហុល្លង់មានសារៈសំខាន់ ដោយសារតួនាទីរបស់ខ្លួននៅក្នុង EU និងជាដៃគូពាណិជ្ជកម្មដ៏សំខាន់ ព្រមទាំងជាគំរូក្នុងការគ្រប់គ្រងទឹកដែលអាចអនុវត្តបាននៅកម្ពុជានិងក្នុងតំបន់។