ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា កាកសំណល់អេឡិចត្រូនិក (Electronic waste ឬ E-Waste) គឺជាឧបករណ៍អគ្គិសនី ឬអេឡិចត្រូនិកដែលគេបោះចោល រួមទាំងឧបករណ៍ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា កាកសំណល់ឧបករណ៍អគ្គិសនីនិងអេឡិចត្រូនិក (WEEE) ឬគ្រឿងអេឡិចត្រូនិកដែលអស់អាយុកាល។ វាជាប្រភេទកាកសំណល់ដែលកើនឡើងយ៉ាងលឿនបំផុតមួយនៅលើសកលលោក ដែលបង្កឡើងដោយការរីកចម្រើនខាងបច្ចេកវិទ្យាយ៉ាងឆាប់រហ័ស និងការកើនឡើងនៃការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍អេឡិចត្រូនិក។ នៅឆ្នាំ ២០២២ បរិមាណកាកសំណល់អេឡិចត្រូនិកពិភពលោកមានប្រមាណ ៦២ លានតោន ហើយក្នុងនោះមានតែ ២២,៣% ប៉ុណ្ណោះដែលត្រូវបានប្រមូលនិងកែច្នៃជាផ្លូវការ។ វិគីភីឌាបានព្យាករណ៍ថា កាកសំណល់អេឡិចត្រូនិកនឹងកើនឡើងដល់ ៨២ លានតោននៅឆ្នាំ ២០៣០។

ឧបករណ៍អេឡិចត្រូនិកដែលប្រើរួច ទោះបីជាត្រូវបានយកទៅជួសជុល ប្រើឡើងវិញ លក់បន្ត កែច្នៃយកវត្ថុធាតុដើម ឬបោះចោល សុទ្ធតែត្រូវបានចាត់ថាជាកាកសំណល់អេឡិចត្រូនិក។ កត្តាជំរុញសំខាន់ៗនៃការកើនឡើងនេះ រួមមានការចេញម៉ូដែលថ្មីៗជាញឹកញាប់ ការទិញឧបករណ៍ដោយមិនចាំបាច់ វដ្តនវានុវត្តន៍ខ្លី អត្រាកែច្នៃទាប និងការថយចុះនៃអាយុកាលមធ្យមរបស់កុំព្យូទ័រ។ បដិវត្តន៍ឌីជីថល និងការរីកចម្រើនថ្មីៗដូចជា bitcoin ក៏បានរួមចំណែកធ្វើឲ្យបញ្ហានេះកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរផងដែរ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ទោះបីជាប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍បង្កើតកាកសំណល់អេឡិចត្រូនិកក្នុងបរិមាណច្រើនក៏ដោយ តែផ្នែកមួយដ៏សំខាន់ត្រូវបាននាំចេញទៅកាន់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍នៅអាហ្វ្រិក និងអាស៊ី។ កន្លែងដែលគេស្គាល់ជាទូទៅគឺតំបន់អាកហ្កប់ឡូស៊ី ក្នុងប្រទេសហ្គាណា និងទីក្រុងផ្សេងៗនៅឥណ្ឌា។ យោងតាមវិគីភីឌា ការកែច្នៃក្រៅប្រព័ន្ធនៅទីនោះច្រើនតែពាក់ព័ន្ធនឹងកម្មករ រួមទាំងកុមារ ដែលធ្វើការរុះរើ និងដុតឧបករណ៍ដើម្បីទាញយកលោហៈមានតម្លៃដូចជាទង់ដែង មាស និងប្រាក់។ សកម្មភាពទាំងនេះបង្កការបំពុលខ្យល់ ទឹក និងដី ព្រមទាំងបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់សុខភាពធ្ងន់ធ្ងរ ដូចជាបញ្ហាផ្លូវដង្ហើម ជំងឺប្រព័ន្ធប្រសាទ និងមហារីក ដោយសារការប៉ះពាល់ជាតិពុលសំណ បារត និងកាដមីញ៉ូម។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិនៃកាកសំណល់អេឡិចត្រូនិកអាចតាមដានតាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៨០ នៅពេលដែលកុំព្យូទ័រផ្ទាល់ខ្លួន និងឧបករណ៍អេឡិចត្រូនិកសម្រាប់អ្នកប្រើប្រាស់បានចាប់ផ្តើមរីករាលដាល។ ក្នុងអំឡុងបដិវត្តន៍ឌីជីថល ការបង្កើតថ្មីៗខាងបច្ចេកវិទ្យាបានធ្វើឲ្យឧបករណ៍អេឡិចត្រូនិកមានលក្ខណៈទំនើបជាងមុន ប៉ុន្តែក៏មានវដ្តជីវិតកាន់តែខ្លីដែរ។ យោងតាមវិគីភីឌា ការចេញម៉ូដែលថ្មីញឹកញាប់ ការទិញឧបករណ៍ដែលមិនចាំបាច់ និងអត្រាកែច្នៃទាប គឺជាកត្តាចម្បងដែលធ្វើឲ្យសំណល់នេះកើនឡើងជាលំដាប់។

បញ្ហានេះកាន់តែទទួលបានការយកចិត្តទុកដាក់ពីសាធារណៈនៅដើមសតវត្សរ៍ទី ២១ ដោយសាររបាយការណ៍ជាច្រើនអំពីការប៉ះពាល់បរិស្ថាន និងសុខភាពនៅតាមប្រទេសក្រីក្រ។ កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់អង្គការអន្តរជាតិបាននាំទៅដល់ការអនុម័តគោលការណ៍ណែនាំនានា ប៉ុន្តែការអនុវត្តន៍នៅមានកម្រិត។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមទស្សនៈសេដ្ឋកិច្ច កាកសំណល់អេឡិចត្រូនិកគឺជាប្រភពនៃលោហៈមានតម្លៃដូចជាមាស ប្រាក់ ផ្លាទីន និងទង់ដែង ដែលអាចចាត់ទុកជា រ៉ែក្នុងទីក្រុង (urban mining)។ ការកែច្នៃឡើងវិញជាផ្លូវការអាចបង្កើតឱកាសសេដ្ឋកិច្ច ប៉ុន្តែទាមទារការវិនិយោគធំធេងផ្នែកហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។ ស្របពេលគ្នានេះ សេដ្ឋកិច្ចក្រៅប្រព័ន្ធទាក់ទងនឹងកាកសំណល់នេះផ្តល់ជីវភាពសម្រាប់ប្រជាជនក្រីក្រ ប៉ុន្តែត្រូវប្រឈមនឹងគ្រោះថ្នាក់សុខភាពធ្ងន់ធ្ងរ។

ខាងផ្នែកវប្បធម៌ ឥរិយាបថអ្នកប្រើប្រាស់នៅក្នុងសង្គមឧស្សាហកម្មដែលលើកទឹកចិត្តឲ្យទិញថ្មីបោះចាស់ និងយុទ្ធសាស្ត្រធ្វើផែនការឲ្យផលិតផលឆាប់ចាស់ (planned obsolescence) គឺជាដើមហេតុនៃបញ្ហា។ ផ្ទុយទៅវិញ នៅក្នុងប្រទេសក្រីក្រ វប្បធម៌នៃការជួសជុល និងការប្រើឡើងវិញមានសារៈសំខាន់ ដូចការកែច្នៃ iMac ចាស់ទៅជាចង្កៀងជាដើម ប៉ុន្តែឧបករណ៍ជាច្រើនដែលនាំចូលគឺអស់អាយុកាល ហើយក្លាយជាសំណល់គ្មានការគ្រប់គ្រង។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅបច្ចុប្បន្ន សហគមន៍អន្តរជាតិកំពុងប្រឈមមុខនឹងការគ្រប់គ្រងបរិមាណកាកសំណល់អេឡិចត្រូនិកដែលកើនឡើងឥតឈប់ឈរ។ ជាមួយនឹងការព្យាករណ៍ថានឹងមានកាកសំណល់ ៨២ លានតោននៅឆ្នាំ ២០៣០ តម្រូវការគោលនយោបាយថ្មីៗគឺចាំបាច់។ ប្រទេសជាច្រើនបានដាក់ចេញវិធានការដូចជា ទំនួលខុសត្រូវពង្រីករបស់អ្នកផលិត (EPR) និងច្បាប់សិទ្ធិក្នុងការជួសជុល (Right to Repair) ដើម្បីពន្យារអាយុកាលឧបករណ៍ និងបង្កើនអត្រាកែច្នៃ។

សម្រាប់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដូចជាកម្ពុជា ការនាំចូលគ្រឿងអេឡិចត្រូនិកជជុះមានការកើនឡើង ហើយកង្វះហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធគ្រប់គ្រងកាកសំណល់អាចបង្កហានិភ័យសុខភាព និងបរិស្ថាននៅពេលអនាគត។ ដូច្នេះហើយ ការលើកកម្ពស់ការយល់ដឹង និងការកសាងសមត្ថភាពក្នុងតំបន់ គឺជាការចាំបាច់ដើម្បីទប់ទល់នឹងបញ្ហាសកលនេះ។