សមុទ្រចិនខាងកើត

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia សមុទ្រចិនខាងកើត គឺជាសមុទ្រមួយដែលស្ថិតនៅភាគខាងលិចនៃមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក ជាប់នឹងឆ្នេរខាងកើតនៃប្រទេសចិនយ៉ាងធំ។ ប្រទេសចិនបានដាក់ឈ្មោះផ្លូវទឹកនេះថា “សមុទ្រខាងកើត” (East Sea) ដើម្បីសម្គាល់ទិស ខណៈដែលឈ្មោះ “East China Sea” ត្រូវបានកំណត់ជាឈ្មោះផ្លូវការដោយអង្គការជលសាស្ត្រអន្តរជាតិ (IHO) ហើយត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅលើសកលលោក។

សមុទ្រចិនខាងកើតមានផ្ទៃដីសរុបប្រមាណ ១,២៤៩,០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ហើយមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេស និងដែនដីចំនួនបួនគឺ សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន ជប៉ុន កូរ៉េខាងត្បូង និងតៃវ៉ាន់។ វាតភ្ជាប់ទៅសមុទ្រចិនខាងត្បូងតាមរយៈច្រកសមុទ្រតៃវ៉ាន់ និងទៅសមុទ្រលឿងតាមរយៈច្រកសមុទ្រកូរ៉េ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាផ្លូវទឹកយុទ្ធសាស្ត្រដ៏សំខាន់មួយនៅអាស៊ីបូព៌ា។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមការពិពណ៌នាក្នុង Wikipedia តំបន់ភូមិសាស្ត្រនៃសមុទ្រចិនខាងកើតត្រូវបានកំណត់ដោយឆ្នេរសមុទ្រប្រទេសចិនខាងលិច កោះឃ្យូស៊ូ និងប្រជុំកោះរ្យុគ្យូ (Ryukyu) របស់ជប៉ុននៅខាងកើត ឧបទ្វីបកូរ៉េនៅខាងជើង និងកោះតៃវ៉ាន់នៅខាងត្បូង។ ទន្លេធំៗដូចជា ទន្លេយ៉ង់សេ (Yangtze) ទន្លេមីន (Min) និងទន្លេខ្លីៗជាច្រើនហូរចាក់ចូល ដែលនាំមកនូវដីល្បប់ និងសារធាតុចិញ្ចឹមយ៉ាងច្រើន ធ្វើឱ្យសមុទ្រនេះសម្បូរជីវចម្រុះ។

កោះសំខាន់ៗរួមមាន កោះជេជូ (Jeju) របស់កូរ៉េខាងត្បូង កោះដាច់យូ (Diaoyu) ដែលជប៉ុនហៅថាកោះសេនកាគូ (Senkaku) និងប្រជុំកោះតូចៗជាច្រើនទៀត។ ប្រជាជនរស់នៅតាមឆ្នេរក្នុងតំបន់នេះមានចំនួនរាប់សិបលាននាក់ ដែលពឹងផ្អែកលើសមុទ្រសម្រាប់ការនេសាទ កសិកម្មសមុទ្រ និងពាណិជ្ជកម្ម។ អាកាសធាតុនៅតំបន់នេះទទួលឥទ្ធិពលខ្យល់មូសុង ហើយរងព្យុះទីហ្វុងជាប្រចាំក្នុងរដូវក្តៅ ដែលបង្កផលប៉ះពាល់ដល់ជីវភាព និងសុវត្ថិភាពរបស់ប្រជាជននៅជុំវិញ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

យោងតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រ និងការកត់ត្រាក្នុង Wikipedia សមុទ្រចិនខាងកើតបានដើរតួនាទីជាផ្លូវទឹកដ៏សំខាន់សម្រាប់ពាណិជ្ជកម្ម និងការផ្លាស់ប្តូរវប្បធម៌នៅអាស៊ីបូព៌ាអស់រយៈពេលរាប់ពាន់ឆ្នាំមកហើយ។ ក្នុងសម័យបុរាណ អាណាចក្រចិនបានប្រើប្រាស់សមុទ្រនេះសម្រាប់ធ្វើជំនួញជាមួយនគរកូរ៉េ និងជប៉ុន ហើយបានដាក់ឈ្មោះវាថា “តុងហៃ” ឬ “សមុទ្រខាងកើត”។ ក្រោយមក វាក៏បានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃផ្លូវសូត្រសមុទ្រ (Maritime Silk Road) ដែលតភ្ជាប់ចិនទៅកាន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងមជ្ឈិមបូព៌ា។

នៅក្នុងសម័យទំនើប ការបោះបង្គោលព្រំដែនសមុទ្រ និងការកំណត់ឈ្មោះ “East China Sea” ដោយ IHO នៅឆ្នាំ១៩៥៣ បានធ្វើឱ្យវាមានឋានៈជានីតិសាស្ត្រអន្តរជាតិ។ ក្រោយពីរកឃើញធនធានប្រេងកាត និងឧស្ម័នធម្មជាតិនៅក្រោមបាតសមុទ្រក្នុងសតវត្សទី២០ សមុទ្រចិនខាងកើតកាន់តែមានសារៈសំខាន់ជាយុទ្ធសាស្ត្រ ហើយក៏ជាប្រភពនៃជម្លោះរវាងប្រទេសជាប់ព្រំដែនរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia សមុទ្រចិនខាងកើតគឺជាតំបន់នេសាទដ៏សំបូរបំផុតមួយនៅលើពិភពលោក ដោយផ្តល់នូវផលត្រីជាច្រើនដូចជា ត្រីឆ្លាម ត្រីស្បៃកា និងបង្គា ដែលជាប្រភពប្រូតេអ៊ីនដ៏សំខាន់សម្រាប់ប្រជាជនក្នុងតំបន់។ កំពង់ផែសំខាន់ៗដូចជា កំពង់ផែសៀងហៃ (Shanghai) ងីងបូ (Ningbo) និងប៊ុសាន់ (Busan) មានទីតាំងនៅតាមបណ្ដោយសមុទ្រនេះ ហើយធ្វើឲ្យវាក្លាយជាផ្លូវដឹកជញ្ជូនអន្តរជាតិដ៏មមាញឹកបំផុត។ ក្រៅពីនេះ បាតសមុទ្រក៏មានសក្តានុពលខាងប្រេងកាត និងឧស្ម័នផងដែរ ប៉ុន្តែការរុករកត្រូវបានរារាំងដោយជម្លោះព្រំដែនសមុទ្រ។

ផ្នែកវប្បធម៌វិញ សហគមន៍នៅតាមឆ្នេរនៃចិន ជប៉ុន និងកូរ៉េ មានប្រពៃណីសមុទ្រយូរលង់ណាស់មកហើយ។ ពួកគេមានពិធីបុណ្យ និងទំនៀមទម្លាប់ដូចជា ពិធីបុណ្យបើករដូវនេសាទ ការគោរពដល់ព្រះសមុទ្រ និងរបាំឆ្នេរផ្សេងៗ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីទំនាក់ទំនងដ៏ជ្រាលជ្រៅរវាងមនុស្ស និងសមុទ្រ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

តាមការកត់ត្រាក្នុង Wikipedia ជម្លោះដែនកោះ និងតំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខ (EEZ) នៅក្នុងសមុទ្រចិនខាងកើតនៅតែបន្តកើតមានជាប្រធានបទក្តៅគគុក។ ជម្លោះដ៏សំខាន់បំផុតគឺរឿងកោះដាច់យូ/សេនកាគូ រវាងចិន ជប៉ុន និងតៃវ៉ាន់ ដែលបានកើនឡើងខ្លាំងចាប់តាំងពីទសវត្សឆ្នាំ២០១០ ជាមួយនឹងការល្បាតតាមសមុទ្រ និងការដាក់ទណ្ឌកម្មផ្នែកទូត។ ក្រៅពីនេះ ចិន កូរ៉េខាងត្បូង និងជប៉ុន ក៏មានជម្លោះទាមទារតំបន់ EEZ ត្រួតស៊ីគ្នាផងដែរ។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា និងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ស្ថានការណ៍នៅសមុទ្រចិនខាងកើតគឺជាឧទាហរណ៍ដ៏សំខាន់មួយអំពីភាពតានតឹងផ្នែកដែនសមុទ្រដែលអាចជះឥទ្ធិពលដល់សន្តិសុខ និងសេដ្ឋកិច្ចក្នុងតំបន់ទាំងមូល។ កម្ពុជាក៏មានវិវាទសមុទ្រជាមួយថៃ និងវៀតណាមដែរ ដូច្នេះការតាមដានស្ថានការណ៍ទាំងនេះអាចជួយឱ្យយល់អំពីនិន្នាការតំបន់កាន់តែប្រសើរ។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ទំនាក់ទំនងរបស់កម្ពុជាជាមួយមហាយក្សទាំងពីរ (ចិន និងជប៉ុន) ក៏អាចរងផលប៉ះពាល់ប្រយោលពីការកើនឡើងនៃភាពតានតឹងនេះដែរ។