ជំងឺវីរុសអេបូឡា

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ជំងឺវីរុសអេបូឡា (Ebola virus disease) ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថា ជំងឺគ្រុនឈាមអេបូឡា (Ebola hemorrhagic fever) គឺជាជំងឺគ្រុនឈាមពីសត្វ (zoonotic) ដែលកើតឡើងចំពោះមនុស្សនិងសត្វព្រាបដទៃទៀត ដោយបណ្ដាលមកពីវីរុសអេបូឡាចំនួនបួនក្នុងចំណោមប្រាំមួយប្រភេទដែលគេស្គាល់។ តាមវីគីភីឌា រោគសញ្ញាដំបូងជាធម្មតាលេចឡើងរវាងពីរថ្ងៃទៅបីសប្តាហ៍ក្រោយការឆ្លង។ រោគសញ្ញាដំបូងមានដូចជា គ្រុនក្តៅ ឈឺបំពង់ក ឈឺសាច់ដុំ និងឈឺក្បាល។ បន្ទាប់មកមានក្អួត រាគ កន្ទួលលើស្បែក និងបញ្ហាមុខងារថ្លើមនិងតម្រងនោម ដែលក្នុងដំណាក់កាលនេះអ្នកជំងឺខ្លះចាប់ផ្តើមហូរឈាមទាំងខាងក្នុងនិងខាងក្រៅ។

អត្រាមរណភាពក្នុងការផ្ទុះជំងឺនេះមានចន្លោះពី ២៥% ទៅ ៩០% ហើយជាមធ្យមប្រហែល ៥០%។ តាមវីគីភីឌា ការស្លាប់ភាគច្រើនបណ្ដាលមកពីការបាត់បង់ជាតិទឹកច្រើន ហើយជាទូទៅកើតឡើងរវាង ៦ ទៅ ១៦ ថ្ងៃបន្ទាប់ពីរោគសញ្ញាដំបូងលេចឡើង។ ប្រភេទវីរុសដែលជាប់ពាក់ព័ន្ធ និងពេលវេលាព្យាបាល ដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការព្យាករណ៍នៃជំងឺនេះ។ តាមវីគីភីឌាដែរ វីរុសអេបូឡាជាកម្មសិទ្ធិក្នុងត្រកូល Filoviridae ហើយគេជឿថាប្រចៀវផ្លែឈើជាភ្នាក់ងារបម្រុងធម្មជាតិ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវីគីភីឌា ជំងឺអេបូឡាភាគច្រើនកើតមាននៅតំបន់ត្រូពិចនៃទ្វីបអាហ្រ្វិក ជាពិសេសនៅអនុតំបន់សាហារ៉ា។ ការផ្ទុះជំងឺលើកដំបូងត្រូវបានកត់ត្រាក្នុងឆ្នាំ១៩៧៦ នៅក្នុងភូមិមួយក្បែរទន្លេអេបូឡា ក្នុងទឹកដីនៃប្រទេសកុងហ្គោ (កាលនោះហៅថាសាយរ៍) និងក្នុងតំបន់ Nzara នៃប្រទេសស៊ូដង់ខាងត្បូងបច្ចុប្បន្ន។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ជំងឺនេះបានផ្ទុះឡើងជាច្រើនលើកនៅក្នុងប្រទេសផ្សេងៗ រួមមាន សាធារណរដ្ឋកុងហ្គោ ហ្គាបុង អ៊ូហ្គង់ដា ស៊ីអេរ៉ាឡេអូន លីបេរីយ៉ា និងហ្គីណេ។ ជាទូទៅ ជំងឺនេះស្ថិតនៅក្នុងភូមិជនបទដាច់ស្រយាលក្បែរព្រៃត្រូពិចក្រាស់។

ប្រជាជនដែលរងផលប៉ះពាល់ច្រើនជាងគេ គឺអ្នកនៅតំបន់ជនបទដាច់ស្រយាល ដែលមានការចូលប្រើប្រាស់សេវាសុខភាពមានកម្រិត។ តាមវីគីភីឌា ការបរិភោគសាច់សត្វព្រៃ (bushmeat) គឺជាកត្តាហានិភ័យដ៏សំខាន់ ព្រោះសត្វព្រៃដូចជាប្រចៀវផ្លែឈើ ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាអ្នកផ្ទុកវីរុសតាមធម្មជាតិ។ លើសពីនេះ បុគ្គលិកសុខាភិបាល និងសាច់ញាតិដែលថែទាំអ្នកជំងឺ ក៏មានហានិភ័យខ្ពស់ក្នុងការឆ្លងផងដែរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវីគីភីឌា វីរុសអេបូឡាត្រូវបានរកឃើញដំបូងនៅឆ្នាំ១៩៧៦ នៅពេលមានការផ្ទុះជំងឺពីរដាច់ដោយឡែកពីគ្នា គឺនៅប្រទេសស៊ូដង់ និងសាធារណរដ្ឋកុងហ្គោ។ ការផ្ទុះជំងឺនៅស៊ូដង់ចាប់ផ្តើមនៅរោងចក្រកប្បាសមួយក្នុងទីក្រុង Nzara ហើយរាលដាលតាមរយៈការប៉ះពាល់ផ្ទាល់។ រីឯការផ្ទុះនៅកុងហ្គោវិញ គឺផ្តើមឡើងនៅភូមិ Yambuku ក្បែរទន្លេអេបូឡា ដែលឈ្មោះទន្លេនេះត្រូវបានគេយកទៅដាក់ឲ្យជំងឺនេះ។ អត្រាស្លាប់ក្នុងការផ្ទុះដំបូងនេះមានដល់ ៥៣% នៅស៊ូដង់ និង ៨៨% នៅកុងហ្គោ។

ក្នុងប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ក្រោយមក ជំងឺអេបូឡាបានបន្តផ្ទុះឡើងតាមរយៈការផ្ទុះតូចៗនៅតំបន់អាហ្រ្វិកកណ្តាល។ តាមវីគីភីឌា ការផ្ទុះធំនិងយូរជាងគេគឺការផ្ទុះនៅអាហ្រ្វិកខាងលិចចាប់ពីឆ្នាំ២០១៣ ដល់ឆ្នាំ២០១៦ ដែលបានរាលដាលពាសពេញប្រទេសហ្គីណេ លីបេរីយ៉ា និងស៊ីអេរ៉ាឡេអូន។ ការផ្ទុះនេះធ្វើឲ្យមានករណីឆ្លងជាង ២៨,០០០ នាក់ និងស្លាប់ជាង ១១,០០០ នាក់ ហើយបានបង្ហាញពីតម្រូវការកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិដើម្បីទប់ស្កាត់ការរីករាលដាល។ ក្រោយមក នៅចន្លោះឆ្នាំ២០១៨ ដល់ ២០២០ ការផ្ទុះធំទីពីរបានកើតឡើងនៅភាគខាងកើតនៃសាធារណរដ្ឋកុងហ្គោ ដោយបណ្ដាលឲ្យមានករណីឆ្លងជាង ៣,៤០០ នាក់ និងស្លាប់ជាង ២,២០០ នាក់។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធ៌ម

ប្រភព: Wikipedia

ជំងឺអេបូឡាមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងទៅលើសេដ្ឋកិច្ចក្នុងតំបន់ ជាពិសេសពេលមានការផ្ទុះធំៗ។ តាមវីគីភីឌា វិស័យកសិកម្ម ពាណិជ្ជកម្ម និងទេសចរណ៍ត្រូវបានប៉ះពាល់ ខណៈដែលរដ្ឋាភិបាលត្រូវចំណាយថវិកាយ៉ាងច្រើនលើការទប់ស្កាត់ និងការពង្រឹងប្រព័ន្ធសុខាភិបាល។ ការផ្ទុះជំងឺឆ្នាំ២០១៣-២០១៦ បានបណ្ដាលឲ្យផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបធ្លាក់ចុះយ៉ាងដឹងសម្គាល់នៅក្នុងប្រទេសដែលរងផលប៉ះពាល់។ តាមវីគីភីឌាដដែរ ការរឹតត្បិតការធ្វើដំណើរ និងការភ័យខ្លាចក៏ធ្វើឲ្យពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិជាប់គាំងដែរ។

ពីផ្នែកវប្បធម៌វិញ កត្តាជំរុញការឆ្លងរាលដាលមួយគឺទំនៀមទម្លាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងពិធីបុណ្យសព ដែលអ្នកស្រុកតែងប៉ះពាល់សាកសពអ្នកជំងឺដែលបានស្លាប់។ តាមវីគីភីឌា ការអប់រំនិងការកែប្រែឥរិយាបថវប្បធម៌ ដូចជាការណែនាំអំពីការបញ្ចុះសពប្រកបដោយសុវត្ថិភាព គឺជាឧបករណ៍សំខាន់ដើម្បីបញ្ឈប់ការចម្លង។ លើសពីនេះ ការបរិភោគសាច់សត្វព្រៃ ដែលជាប្រភពប្រូតេអ៊ីនសម្រាប់សហគមន៍ខ្លះ ក៏ជាមូលហេតុនាំឲ្យមានការចម្លងពីសត្វទៅមនុស្សដែរ។ តាមវីគីភីឌា ជួនកាល ជំនឿវប្បធម៌និងការមិនទុកចិត្តបុគ្គលិកសុខាភិបាលក៏ធ្វើឲ្យការទប់ស្កាត់ពិបាកជាងមុនដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ននេះ ជំងឺអេបូឡានៅតែជាក្តីបារម្ភផ្នែកសុខភាពសាធារណៈ ទោះបីមានការវិវត្តគួរឲ្យកត់សម្គាល់ក្នុងការបង្ការនិងព្យាបាលក៏ដោយ។ តាមវីគីភីឌា វ៉ាក់សាំងជាច្រើនត្រូវបានបង្កើត ហើយវ៉ាក់សាំង rVSV-ZEBOV ត្រូវបានអនុម័តនិងប្រើប្រាស់ក្នុងការឆ្លើយតបនឹងការផ្ទុះជំងឺ។ ដូចគ្នានេះដែរ ថ្នាំប្រឆាំងវីរុស និងថ្នាំដែលប្រើអង់ទីគ័រម៉ូណូគ្លូន (monoclonal antibodies) កំពុងត្រូវបានសាកល្បងនិងបង្ហាញពីប្រសិទ្ធភាព។ តាមវីគីភីឌា អង្គការសុខភាពពិភពលោកបានប្រកាសជំងឺនេះជាគ្រោះអាសន្នសុខភាពសាធារណៈអន្តរជាតិ (PHEIC) ចំនួនពីរលើក គឺនៅឆ្នាំ២០១៤ និងឆ្នាំ២០១៩។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីជំងឺអេបូឡាមានសារៈសំខាន់ ដោយសារកម្ពុជាតែងតែពង្រឹងប្រព័ន្ធតាមដានសុខភាពសាធារណៈ ជាពិសេសសម្រាប់ជំងឺឆ្លងកាចសាហាវ ក្នុងបរិបទនៃការធ្វើដំណើរអន្តរជាតិនិងការតភ្ជាប់ពិភពលោក។ លើសពីនេះ មេរៀនពីការទប់ស្កាត់ជំងឺអេបូឡាអាចយកទៅអនុវត្តចំពោះការគ្រប់គ្រងជំងឺរាតត្បាតផ្សេងទៀតដូចជា COVID-19 ជាដើម។