គ្រាស

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា គ្រាសគឺជាព្រឹត្តិការណ៍តារាសាស្ត្រមួយ ដែលកើតឡើងនៅពេលដែលវត្ថុតារាសាស្ត្រ ឬយានអវកាសត្រូវបានគ្របដណ្តប់ជាបណ្តោះអាសន្ន ដោយសារការចូលទៅក្នុងស្រមោលនៃវត្ថុមួយទៀត ឬដោយមានវត្ថុមួយទៀតឆ្លងកាត់រវាងវានិងអ្នកមើល។

ការរៀបគ្នាជាលំដាប់នៃវត្ថុតារាសាស្ត្រទាំងបីនេះ ត្រូវបានគេហៅថា ស៊ីហ្សីជី (syzygy)។ គ្រាសបណ្ដាលមកពីការអូគុលតាស្យុង (occultation) ដែលជាការគ្របដណ្តប់ទាំងស្រុង ឬត្រង់ស៊ីត (transit) ដែលជាការឆ្លងកាត់ផ្នែកខ្លះ។ គ្រាស "ជ្រៅ" (deep eclipse) កើតឡើងនៅពេលវត្ថុតារាសាស្ត្រតូចមួយស្ថិតនៅខាងក្រោយវត្ថុធំជាង។

នៅលើផែនដី យើងសង្កេតឃើញគ្រាសពីរប្រភេទធំៗគឺ សូរ្យគ្រាស (ព្រះអាទិត្យត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយព្រះច័ន្ទ) និងចន្ទគ្រាស (ព្រះច័ន្ទត្រូវបានគ្របដោយស្រមោលផែនដី)។ មានដំណាក់កាលផ្សេងៗដូចជា សូរ្យគ្រាសពេញ សូរ្យគ្រាសវង់ (annular) និងសូរ្យគ្រាសមួយភាគ។ ចន្ទគ្រាសក៏មានដំណាក់កាលពេញ មួយភាគ និងស្រអាប់ (penumbral) ផងដែរ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា គ្រាសអាចមើលឃើញបានតែនៅលើទីតាំងភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់ អាស្រ័យលើទីតាំងនៃវត្ថុតារាសាស្ត្រនិងស្រមោល។

សូរ្យគ្រាសពេញអាចមើលឃើញបានតែនៅតាមផ្លូវតូចមួយ (path of totality) នៅលើផ្ទៃផែនដី ដែលមានទំហំចាប់ពីរាប់សិបទៅរាប់រយគីឡូម៉ែត្រ។ តំបន់ខាងក្រៅផ្លូវនោះនឹងមើលឃើញគ្រាសមួយភាគ។ រីឯចន្ទគ្រាសពេញអាចមើលឃើញពីគ្រប់ទីកន្លែងនៅលើផែនដីដែលងងឹត ហើយព្រះច័ន្ទស្ថិតនៅពីលើមេឃ។

ប្រជាជនទូទាំងពិភពលោកតែងប្រមូលផ្ដុំគ្នាដើម្បីមើលព្រឹត្តិការណ៍ដ៏កម្រនេះ។ សូរ្យគ្រាសពេញនៅសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ ២០១៧ និង ២០២៤ បានទាក់ទាញមនុស្សរាប់លាននាក់ឲ្យធ្វើដំណើរទៅកាន់តំបន់មើលឃើញគ្រាស។ សហគមន៍ក្នុងតំបន់ក៏បានរៀបចំពិធីបុណ្យពិសេសដើម្បីអបអរសារទរផងដែរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

វិគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា គ្រាសត្រូវបានកត់ត្រាដោយអរិយធម៌បុរាណជាច្រើន។ បាប៊ីឡូនអាចព្យាករណ៍គ្រាសបានតាំងពីសតវត្សរ៍ទី ៣ មុន គ.ស. ដោយប្រើវដ្ដន័រ (Saros cycle)។ នៅប្រទេសចិន និងក្រិចបុរាណ គ្រាសត្រូវបានចាត់ទុកជាប្រផ្នូលសំខាន់សម្រាប់ព្រះមហាក្សត្រ និងនគរ។

នៅសតវត្សរ៍ទី ១៩ ការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រអំពីគ្រាសមានការកើនឡើង។ រូបគំនូរបោះពុម្ពមួយបានបង្ហាញពីការមើលសូរ្យគ្រាសនៅប៉ារីសក្នុងឆ្នាំ ១៨៥១ ដែលបញ្ជាក់ពីការចាប់អារម្មណ៍ជាសាធារណៈ។ សូរ្យគ្រាសឆ្នាំ ១៩១៩ មានសារៈសំខាន់ជាពិសេសព្រោះវាត្រូវបានប្រើដោយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រដើម្បីធ្វើតេស្តទ្រឹស្តីពឹងទាក់ទាញទូទៅរបស់អាល់ប៊ើត អាញ់ស្តាយ។ ការអង្កេតបានរកឃើញថាពន្លឺផ្កាយបានបត់ចេញនៅពេលឆ្លងកាត់ជិតព្រះអាទិត្យ ដោយផ្ទៀងផ្ទាត់ការព្យាករណ៍របស់គាត់។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

គ្រាសមានឥទ្ធិពលសេដ្ឋកិច្ចតាមរយៈវិស័យទេសចរណ៍។ យោងតាមវិគីភីឌា ទីក្រុងនិងតំបន់ដែលស្ថិតក្នុងផ្លូវនៃគ្រាសពេញតែងទទួលបានភ្ញៀវទេសចរជាច្រើន ដែលនាំមកនូវប្រាក់ចំណូលតាមរយៈការស្នាក់នៅ ការហូបចុក និងការទិញវត្ថុអនុស្សាវរីយ៍។

ក្នុងឆ្នាំ ២០១៧ សហរដ្ឋអាមេរិកបានឃើញប្រជាជនរាប់លាននាក់ធ្វើដំណើរទៅកាន់ខ្សែក្រវាត់គ្រាស (eclipse belt) ដែលបណ្ដាលឱ្យសេដ្ឋកិច្ចក្នុងស្រុកកើនឡើងយ៉ាងច្រើន។ អាជីវកម្មក្នុងស្រុកជាច្រើនបានរៀបចំព្រឹត្តិការណ៍ពិសេសសម្រាប់អ្នកទស្សនា។

ផ្នែកវប្បធម៌ គ្រាសបានជះឥទ្ធិពលដល់ទំនៀមទម្លាប់និងជំនឿរបស់មនុស្សរាប់ពាន់ឆ្នាំ។ វិគីភីឌាពណ៌នាថា នៅក្នុងវប្បធម៌ខ្លះ គ្រាសត្រូវបានគេគិតថាជាការវាយប្រហារពីសត្វទេវកថា ឬជាការព្រមានពីព្រះ។ សូម្បីតែសព្វថ្ងៃនេះ គ្រាសនៅតែជាប្រភពនៃការបំផុសគំនិតក្នុងវិស័យសិល្បៈ ភាពយន្ត និងអក្សរសាស្ត្រ។ ប្រជាជនជាច្រើនក៏ប្រើឱកាសនេះដើម្បីអប់រំកុមារអំពីវិទ្យាសាស្ត្រផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ននេះ គ្រាសនៅតែជាប្រធានបទក្តៅគគុកក្នុងចំណោមតារាវិទូ និងសាធារណជន។ យោងតាមវិគីភីឌា ព្រឹត្តិការណ៍គ្រាសនាពេលថ្មីៗ ដូចជាសូរ្យគ្រាសថ្ងៃទី ២០ មេសា ឆ្នាំ ២០២៣ ដែលគេសង្កេតឃើញនៅទីម័រឡេស្តេ និងឥណ្ឌូនេស៊ី បានបង្កើតការចាប់អារម្មណ៍ខ្លាំងនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ រួមទាំងនៅកម្ពុជាផងដែរ។

ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គមបានចែករំលែករូបភាពនិងវីដេអូជាច្រើន ដែលជួយពង្រីកការយល់ដឹងអំពីតារាសាស្ត្រ។ ក្រៅពីនេះ ទិន្នន័យដែលប្រមូលបានពីគ្រាសត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់ការស្រាវជ្រាវអំពីបរិយាកាសព្រះអាទិត្យ និងឥទ្ធិពលរបស់វាលើបរិស្ថានផែនដី។

សម្រាប់អ្នកអាន ចង្វាក់ខ្មែរ ការយល់ដឹងអំពីគ្រាសផ្ដល់ឱកាសឱ្យស្វែងយល់ពីចក្រវាល និងពង្រឹងចំណេះដឹងវិទ្យាសាស្ត្រ។ ព្រឹត្តិការណ៍គ្រាសបន្ទាប់ដែលអាចមើលឃើញពីតំបន់របស់យើង អាចត្រូវបានតាមដានតាមរយៈភ្នាក់ងារអវកាសនិងគេហទំព័រវិទ្យាសាស្ត្រអន្តរជាតិ។