ការអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមឯកសារវិគីភីឌា ការអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ចគឺជាដំណើរការមួយដែលធ្វើឲ្យប្រសើរឡើងនូវសុខុមាលភាពសេដ្ឋកិច្ចនិងគុណភាពជីវិតរបស់ប្រទេសជាតិ តំបន់ សហគមន៍មូលដ្ឋាន ឬបុគ្គលម្នាក់ៗ ស្របតាមគោលដៅនិងគោលបំណងដែលបានកំណត់។ វាខុសគ្នាពីកំណើនសេដ្ឋកិច្ច (economic growth) ដែលគ្រាន់តែវាស់ការកើនឡើងនៃទិន្នផលទំនិញនិងសេវាកម្ម ដោយមិនបានគិតដល់ការចែកចាយនិងផលប៉ះពាល់សង្គម។ គោលដៅចម្បងរបស់ការអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ចរួមមានការកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រ ការបង្កើនជម្រើសនិងសេរីភាពរបស់មនុស្ស ការកែលម្អសុខភាពនិងការអប់រំ ព្រមទាំងការកសាងស្ថាប័ននយោបាយនិងសង្គមដែលមានភាពយុត្តិធម៌។

អ្នកសេដ្ឋកិច្ចបានបង្កើតសូចនាករជាច្រើនដើម្បីវាយតម្លៃការអភិវឌ្ឍន៍ ដូចជាសន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស (HDI) របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលរួមបញ្ចូលទាំងចំណូលជាមធ្យម អាយុសង្ឃឹម និងកម្រិតអប់រំ។ សន្ទស្សន៍ភាពក្រីក្រពហុវិមាត្រ (MPI) ក៏វាស់ស្ទង់ភាពក្រីក្រដែលមិនមែនត្រឹមតែខាងប្រាក់ចំណូល ប៉ុន្តែរួមទាំងសុខភាព ការអប់រំ និងស្តង់ដាររស់នៅ។ តាមវិគីភីឌា វិធីសាស្ត្រវាស់វែងនេះបង្ហាញថាការលូតលាស់សេដ្ឋកិច្ចតែមួយមុខមិនគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីធានាបានការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយបរិយាប័ន្ននោះទេ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ការអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ចមានលក្ខណៈមិនស្មើគ្នាទូទាំងពិភពលោក។ ប្រទេសដែលមានចំណូលខ្ពស់ដូចជាសមាជិកអង្គការ OECD មានកម្រិតជីវភាពខ្ពស់ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធទំនើប និងស្ថាប័នសង្គមរឹងមាំ ខណៈដែលប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍នៅទ្វីបអាហ្វ្រិក អាស៊ីខាងត្បូង និងតំបន់ខ្លះនៃអាមេរិកឡាទីន នៅតែប្រឈមនឹងការខ្វះខាតសេវាមូលដ្ឋាន និងភាពក្រីក្រក្នុងកម្រិតខ្ពស់។ ភាពខុសគ្នានេះមានឫសគល់ពីប្រវត្តិសាស្ត្រអាណានិគម ភូមិសាស្ត្រនយោបាយ និងគោលនយោបាយក្នុងស្រុក។

ចំពោះប្រជាជនវិញ ការអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ចជះឥទ្ធិពលផ្ទាល់ទៅលើជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ ឱកាសការងារ និងការចូលរួមក្នុងសង្គម។ ជាឧទាហរណ៍ កម្ពុជាដែលពឹងផ្អែកខ្លាំងលើវិស័យកសិកម្ម កំពុងជួបការផ្លាស់ប្តូររចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចទៅរកឧស្សាហកម្ម និងសេវាកម្ម ដែលបណ្តាលឲ្យប្រជាជនធ្វើចំណាកស្រុកចូលទីក្រុង និងផ្លាស់ប្តូរមុខរបរ។ ការយកចិត្តទុកដាក់លើការអប់រំនិងសុខាភិបាលនឹងកំណត់ថាតើប្រជាជនអាចទទួលប្រយោជន៍ពីកំណើនសេដ្ឋកិច្ចដល់កម្រិតណា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ការគិតគូរអំពីការអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ចបានលេចធ្លោឡើងក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ នៅពេលដែលប្រទេសជាច្រើនបានទទួលឯករាជ្យនិងស្វែងរកមាគ៌ាកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រ។ មុននោះ អ្នកសេដ្ឋកិច្ចបុរាណដូចជា អាដាម ស្ម៊ីធ (Adam Smith) បានស្វែងយល់ពីប្រភពនៃទ្រព្យសម្បត្តិប្រទេសជាតិ តែមិនទាន់បានញែកចេញពីគំនិតនៃការអភិវឌ្ឍន៍ក្នុងន័យទូលំទូលាយនៅឡើយទេ។

ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៥០ និង ១៩៦០ ទ្រឹស្តីទំនើបូបនីយកម្ម (Modernization Theory) បានគ្របដណ្តប់វិស័យនេះ ដោយសន្មតថាប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍អាចដើរតាមគន្លងដូចគ្នានឹងប្រទេសលោកខាងលិច តាមរយៈការវិនិយោគហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងឧស្សាហូបនីយកម្ម។ ប៉ុន្តែនៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៧០ ទ្រឹស្តីភាពអាស្រ័យ (Dependency Theory) បានរិះគន់ថា ប្រព័ន្ធមូលធននិយមពិភពលោកបង្កើតឡើងវិញនូវវិសមភាព ដោយប្រទេសក្រីក្រត្រូវបានរក្សាទុកជាអ្នកផ្គត់ផ្គង់វត្ថុធាតុដើមនិងកម្លាំងពលកម្មថោក។

ចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ គំនិតនៃការអភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស ដែលផ្សព្វផ្សាយដោយសេដ្ឋវិទូ អាម៉ាតៀ សេន (Amartya Sen) បានពង្រីកវិសាលភាពឲ្យរួមបញ្ចូលសេរីភាព សមត្ថភាព និងសុខុមាលភាពរបស់មនុស្ស ជំនួសឲ្យការផ្តោតតែលើការបង្កើនផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP)។ គំនិតនេះបានក្លាយជាមូលដ្ឋានសម្រាប់របាយការណ៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្សរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ និងការបង្កើតគោលដៅអភិវឌ្ឍន៍សហសវត្សរ៍ (MDGs) និងក្រោយមកគោលដៅអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាព (SDGs) ដែលគ្របដណ្តប់វិមាត្រសេដ្ឋកិច្ច សង្គម និងបរិស្ថាន។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ការអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ចនិងវប្បធម៌មានទំនាក់ទំនងស៊ីជម្រៅនឹងគ្នា។ នៅពេលសេដ្ឋកិច្ចមួយរីកចម្រើន ទម្លាប់សង្គម និងប្រព័ន្ធតម្លៃអាចផ្លាស់ប្តូរដូចជា ការកើនឡើងនៃបុគ្គលនិយម ការបន្ថយតួនាទីគ្រួសារបន្តបន្ទាប់ និងការទទួលយករបៀបរស់នៅបែបទីក្រុងជាដើម។ ដំណើរការនេះអាចនាំឲ្យបាត់បង់ប្រពៃណីខ្លះ ប៉ុន្តែក៏អាចបើកឱកាសថ្មីសម្រាប់ការច្នៃប្រឌិតនិងការចូលរួមក្នុងសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក។

ម្យ៉ាងវិញទៀត វប្បធម៌ដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការជំរុញឬរារាំងការអភិវឌ្ឍន៍។ សង្គមដែលឲ្យតម្លៃលើការអប់រំ ការខិតខំធ្វើការ និងសហគ្រិនភាព ទំនងជាអាចសម្របខ្លួននិងរីកចម្រើនបានលឿន។ ផ្ទុយទៅវិញ អំពើពុករលួយក្នុងស្ថាប័ន ឬបទដ្ឋានសង្គមដែលរឹតត្បិតសកម្មភាពស្ត្រី អាចជាឧបសគ្គចម្បង។ កម្ពុជា ដែលមានមរតកវប្បធម៌ដ៏សម្បូរបែប កំពុងស្វែងរកតុល្យភាពរវាងការអភិរក្សអត្តសញ្ញាណជាតិ និងការបើកចំហទទួលយកឥទ្ធិពលសេដ្ឋកិច្ចសកល។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា បញ្ហាអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ចជាប្រធានបទដ៏សំខាន់និងបន្ទាន់។ ក្នុងរយៈពេលពីរទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះ កម្ពុជាទទួលបានកំណើនសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់ ប៉ុន្តែបញ្ហាប្រឈមសំខាន់ៗនៅតែមាន រួមមានគម្លាតរវាងទីក្រុងនិងជនបទ គុណភាពអប់រំ និងការពឹងផ្អែកខ្លាំងលើវិស័យមួយចំនួនដូចជាកាត់ដេរ និងសំណង់។ វិបត្តិកូវីដ-១៩ ក៏បានបង្ហាញពីភាពងាយរងគ្រោះរបស់សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា និងតម្រូវការចាំបាច់ក្នុងការធ្វើពិពិធនីយកម្មសេដ្ឋកិច្ច។

រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានដាក់ចេញនូវយុទ្ធសាស្ត្រចតុកោណ និងផែនការអភិវឌ្ឍន៍ជាតិ ដើម្បីលើកកម្ពស់វិស័យឧស្សាហកម្ម កសិកម្ម និងទេសចរណ៍ប្រកបដោយបរិយាប័ន្ន។ ការធ្វើសមាហរណកម្មជាមួយអាស៊ាន និងការចូលរួមក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីថ្មីៗ ដូចជាកិច្ចព្រមព្រៀង RCEP បានផ្តល់ឱកាសទីផ្សារធំជាងមុន ប៉ុន្តែត្រូវការការប្រកួតប្រជែងខ្ពស់។ ការវិនិយោគលើមូលធនមនុស្ស តាមរយៈការអប់រំប្រកបដោយគុណភាពនិងការបណ្តុះបណ្តាលជំនាញ គឺជាគន្លឹះដើម្បីធានាថាប្រជាជនគ្រប់រូបអាចចែករំលែកផលប្រយោជន៍ពីការអភិវឌ្ឍន៍ និងកាត់បន្ថយវិសមភាពសង្គម។