ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា សង្គ្រាមសេដ្ឋកិច្ចគឺជាយុទ្ធសាស្ត្រសេដ្ឋកិច្ចមួយដែលប្រើដោយរដ្ឋដើម្បីធ្វើឲ្យសេដ្ឋកិច្ចរបស់រដ្ឋផ្សេងទៀតចុះខ្សោយ។ យុទ្ធសាស្ត្រនេះត្រូវបានអនុវត្តជាចម្បងតាមរយៈការបិទផ្លូវសេដ្ឋកិច្ច (economic blockades)។ ការបំផ្លាញដំណាំរបស់សត្រូវគឺជាវិធីសាស្ត្របុរាណមួយដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់រាប់ពាន់ឆ្នាំមកហើយ។

សម្ពាធសេដ្ឋកិច្ចមិនគ្រាន់តែសំដៅទៅលើសកម្មភាពយោធាដោយផ្ទាល់នោះទេ ប៉ុន្តែរួមបញ្ចូលទាំងការដាក់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ច ការហាមឃាត់ពាណិជ្ជកម្ម ការគាបសង្កត់ផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ និងសូម្បីតែការធ្វើសមាហរណកម្មរូបិយវត្ថុ។ គោលបំណងចម្បងគឺដើម្បីបង្ខំឲ្យរដ្ឋគោលដៅផ្លាស់ប្តូរឥរិយាបថ ឬធ្វើឲ្យសមត្ថភាពសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួនចុះខ្សោយ ដោយមិនចាំបាច់ប្រើកម្លាំងយោធា។ ឧបករណ៍ទាំងនេះអាចត្រូវបានប្រើជាលក្ខណៈឯកតោភាគី ឬពហុភាគី ហើយជារឿយៗប៉ះពាល់ដល់ប្រជាជនស៊ីវិលច្រើនជាងរដ្ឋាភិបាល។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

សម្ពាធសេដ្ឋកិច្ចមិនត្រូវបានកំណត់ដោយព្រំដែនភូមិសាស្ត្រទេ។ វាអាចកើតឡើងនៅគ្រប់តំបន់នៃពិភពលោក ហើយជារឿយៗផ្ទាល់ដល់ប្រជាជនសាមញ្ញដែលមិនមានទោស។ តាមវិគីភីឌា ការដាក់ទណ្ឌកម្មអាចបណ្តាលឱ្យខ្វះខាតទំនិញសំខាន់ៗ ការកើនឡើងថ្លៃទំនិញ និងភាពអត់ការងារធ្វើ។ ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ងាយរងគ្រោះជាងគេ ដោយសារពួកគេមានភាពចម្រុះនៃសេដ្ឋកិច្ចតិចតួច ហើយពឹងផ្អែកលើការនាំចេញមុខទំនិញមួយចំនួនតូច។

ឧទាហរណ៍ ទណ្ឌកម្មអន្តរជាតិដែលដាក់លើប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់ក្នុងទសវត្សឆ្នាំ១៩៩០ បានបង្កឱ្យមានវិបត្តិមនុស្សធម៌យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដោយប៉ះពាល់ដល់កុមារ និងជនងាយរងគ្រោះជាយ៉ាងខ្លាំង ។ សម្ពាធសេដ្ឋកិច្ចក៏អាចជំរុញឱ្យមានការធ្វើចំណាកស្រុកទ្រង់ទ្រាយធំ ដោយសារប្រជាជនស្វែងរកជីវភាពនៅក្រៅប្រទេស។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ការប្រើប្រាស់សង្គ្រាមសេដ្ឋកិច្ចមានតាំងពីរាប់ពាន់ឆ្នាំមុន។ ក្នុងសម័យបុរាណ កងទ័ពតែងតែដុតបំផ្លាញដំណាំនិងស្បៀងអាហាររបស់សត្រូវដើម្បីធ្វើឲ្យពួកគេអត់ឃ្លាន និងបាត់បង់សមត្ថភាពប្រយុទ្ធ។ នៅសម័យកណ្តាល ការឡោមព័ទ្ធបន្ទាយជារឿយៗពឹងផ្អែកលើការកាត់ផ្តាច់ស្បៀងអាហារដើម្បីបង្ខំឱ្យសត្រូវចុះចាញ់។

ឧទាហរណ៍ដ៏ល្បីមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រទំនើបគឺការហែក្បួនទៅកាន់សមុទ្ររបស់ឧត្តមសេនីយ៍ Sherman ក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិលអាមេរិក (១៨៦៤) ដែលកងទ័ពសហព័ន្ធបានបំផ្លាញផ្លូវដែក ខ្សែទូរលេខ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចផ្សេងទៀតរបស់រដ្ឋភាគខាងត្បូង ដើម្បីធ្វើឲ្យសេដ្ឋកិច្ចសហព័ន្ធភាគខាងត្បូងដួលរលំ។ សកម្មភាពនេះបានបង្ហាញពីប្រសិទ្ធភាពនៃការវាយប្រហារលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធជាយុទ្ធសាស្ត្រសង្គ្រាមសេដ្ឋកិច្ច។

នៅដើមសតវត្សទី១៩ ណាប៉ូឡេអុងបានបង្កើតប្រព័ន្ធទ្វីប (Continental System) ដើម្បីបិទផ្លូវពាណិជ្ជកម្មចក្រភពអង់គ្លេស ដោយហាមឃាត់ប្រទេសអឺរ៉ុបនានាមិនឱ្យធ្វើពាណិជ្ជកម្មជាមួយអង់គ្លេស។ ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី១ ការបិទផ្លូវសមុទ្ររបស់ចក្រភពអង់គ្លេសបានបង្កឱ្យមានការខ្វះខាតស្បៀងនៅអាល្លឺម៉ង់ ហើយបានរួមចំណែកដល់ការបរាជ័យរបស់អាល្លឺម៉ង់។ តាមវិគីភីឌា ឧទាហរណ៍ទាំងនេះបង្ហាញថាសង្គ្រាមសេដ្ឋកិច្ចគឺជាផ្នែកមួយដ៏សំខាន់នៃយុទ្ធសាស្ត្រយោធានិងនយោបាយជាយូរមកហើយ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

សម្ពាធសេដ្ឋកិច្ចមានផលប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់ទៅលើសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសគោលដៅ រួមមានការធ្លាក់ចុះនៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP) ការកើនឡើងអត្រាអតិផរណា និងការបាត់បង់ទុនបម្រុងបរទេស។ ក្រៅពីនេះ វាក៏ប៉ះពាល់ដល់វប្បធម៌ផងដែរ ដោយសារការដាក់ទណ្ឌកម្មអាចនាំឱ្យមានការឯកោ និងប៉ះពាល់ដល់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការវប្បធម៌អន្តរជាតិ។ ការរឹតត្បិតការធ្វើដំណើរ និងការហាមឃាត់ការនាំចូលទំនិញវប្បធម៌អាចនាំឱ្យមានការថមថយនៃការផ្លាស់ប្តូរគំនិត និងសិល្បៈ។

ជាឧទាហរណ៍ ទណ្ឌកម្មរយៈពេលវែងលើប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ និងកូរ៉េខាងជើង បានធ្វើឱ្យប្រជាជននៅទីនោះមានការលំបាកក្នុងការចូលដំណើរការទៅកាន់អ៊ីនធឺណិតសកល និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយអន្តរជាតិ ដែលប៉ះពាល់ដល់ការអភិវឌ្ឍវប្បធម៌ និងការយល់ដឹងរបស់ពួកគេ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ប្រទេសដែលប្រើសម្ពាធសេដ្ឋកិច្ចជាញឹកញាប់ ក៏អាចប្រឈមនឹងការបាត់បង់ទីផ្សារ និងឥទ្ធិពលវប្បធម៌របស់ខ្លួនផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse នៅកម្ពុជា ការយល់ដឹងអំពីសម្ពាធសេដ្ឋកិច្ចមានសារៈសំខាន់ជាពិសេសនៅពេលបច្ចុប្បន្ន។ កម្ពុជាជាប្រទេសដែលពឹងផ្អែកខ្លាំងលើពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ និងជំនួយបរទេស ដូច្នេះការផ្លាស់ប្តូរគោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្មរបស់មហាអំណាចដូចជា សហរដ្ឋអាមេរិក ចិន ឬសហភាពអឺរ៉ុប អាចប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់ដល់សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា។

ជាឧទាហរណ៍ ការដកប្រព័ន្ធអនុគ្រោះពន្ធ (EBA) ដោយសហភាពអឺរ៉ុប ឬការដាក់ទណ្ឌកម្មដោយចំពោះបុគ្គលនិងអង្គភាពកម្ពុជា គឺជាទម្រង់នៃសម្ពាធសេដ្ឋកិច្ចដែលអាចជះឥទ្ធិពលដល់ជីវភាពប្រជាជន និងស្ថិរភាពនយោបាយ។ សង្គ្រាមពាណិជ្ជកម្មរវាងចិននិងសហរដ្ឋអាមេរិកក៏បានធ្វើឱ្យខ្សែចង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ក្នុងតំបន់ប្រែប្រួល ដែលកម្ពុជាត្រូវតែសម្របខ្លួន។ ដូច្នេះ ការតាមដានការវិវត្តន៍ទាំងនេះគឺជារឿងចាំបាច់សម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ។