សេដ្ឋកិច្ច

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia សេដ្ឋកិច្ចគឺជាវិទ្យាសាស្ត្រសង្គមមួយដែលសិក្សាអំពីការផលិត ការចែកចាយ និងការប្រើប្រាស់ទំនិញ និងសេវាកម្ម។ វាវិភាគអំពីរបៀបដែលបុគ្គល អាជីវកម្ម និងរដ្ឋាភិបាលធ្វើការជ្រើសរើសក្នុងការបែងចែកធនធានដែលមានកម្រិត។ សេដ្ឋកិច្ចត្រូវបានបែងចែកយ៉ាងទូលំទូលាយទៅជាមីក្រូសេដ្ឋកិច្ច និងម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច។ មីក្រូសេដ្ឋកិច្ចសិក្សាអំពីការសម្រេចចិត្តរបស់បុគ្គល និងក្រុមហ៊ុន រីឯម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចសិក្សាអំពីសេដ្ឋកិច្ចទាំងមូល រួមមានបញ្ហាដូចជាអតិផរណា ភាពគ្មានការងារធ្វើ និងកំណើនសេដ្ឋកិច្ច។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

វិស័យសេដ្ឋកិច្ចត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយអ្នកគិតពូកែៗមកពីប្រទេសផ្សេងៗជុំវិញពិភពលោក។ តាម Wikipedia ការបោះពុម្ពសៀវភៅ 'The Wealth of Nations' របស់អ័ដាម ស្មីត (Adam Smith) ជនជាតិស្កុតឡែន នៅឆ្នាំ ១៧៧៦ ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាការធ្វើឲ្យមានទម្រង់គំនិតសេដ្ឋកិច្ចជាលើកដំបូង។ ទស្សនវិទូអាល្លឺម៉ង់ កាល់ ម៉ាក្ស (Karl Marx) បានផ្តល់ការរិះគន់សំខាន់ៗលើសេដ្ឋកិច្ចនយោបាយ។ ចន មេណាដ កេនស៍ (John Maynard Keynes) មកពីចក្រភពអង់គ្លេស ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជា 'បិតានៃម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច'។ មីលតុន ហ្វ្រីដមែន (Milton Friedman) មកពីសហរដ្ឋអាមេរិក ក៏ជាសេដ្ឋវិទូដ៏មានឥទ្ធិពលម្នាក់ដែលបានរួមចំណែកដល់គោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចសម័យទំនើប។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

គំនិតសេដ្ឋកិច្ចមានប្រវត្តិយូរអង្វែង។ នៅសតវត្សរ៍ទី ១៧ និង ១៨ គោលលទ្ធិមែរខាន់ទីលីស (mercantilism) បានដឹកនាំគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចនៅអឺរ៉ុប ដោយផ្តោតលើការប្រមូលទ្រព្យសម្បត្តិតាមរយៈពាណិជ្ជកម្ម។ ផ្ទាំងគំនូរមួយពីឆ្នាំ ១៦៣៨ បង្ហាញពីកំពង់ផែបារាំងក្នុងអំឡុងពេលដ៏រុងរឿងនៃមែរខាន់ទីលីស។

ទោះយ៉ាងណា ការផ្លាស់ប្តូរដ៏សំខាន់មួយបានកើតឡើងជាមួយនឹងការបោះពុម្ពសៀវភៅ 'The Wealth of Nations' ដោយអ័ដាម ស្មីត នៅឆ្នាំ ១៧៧៦ ដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាការបង្កើតគំនិតសេដ្ឋកិច្ចទំនើបជាលើកដំបូង។ ស្មីតបានគូសបញ្ជាក់ពីគោលការណ៍ទីផ្សារសេរី និង 'ដៃមើលមិនឃើញ'។

ក្រោយមក នៅសតវត្សរ៍ទី ១៩ កាល់ ម៉ាក្ស បានរិះគន់ប្រព័ន្ធមូលធននិយម ហើយនៅសតវត្សរ៍ទី ២០ ចន មេណាដ កេនស៍ បានបង្កើតម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច ដែលបានជះឥទ្ធិពលលើគោលនយោបាយរដ្ឋាភិបាលក្នុងការគ្រប់គ្រងវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច។ គំនិតសេដ្ឋកិច្ចបន្តវិវត្តរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចបានក្លាយជាផ្នែកសំខាន់មួយនៃវប្បធម៌ និងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ។ ទីផ្សារប្រពៃណីដូចនៅក្នុងសហគមន៍កសិករ មិនត្រឹមតែជាកន្លែងជួញដូរទំនិញប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ជាមជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌ផងដែរ។ ផ្ទុយទៅវិញ ផ្សារហ៊ុនអេឡិចត្រូនិកដូចជានៅសាវប៉ូឡូ ប្រទេសប្រេស៊ីល បង្ហាញពីរបៀបដែលបច្ចេកវិទ្យាបានផ្លាស់ប្តូរវិធីធ្វើពាណិជ្ជកម្ម និងបានបង្កើតវប្បធម៌សេដ្ឋកិច្ចសកលថ្មីមួយ។ ការសម្រេចចិត្តខាងសេដ្ឋកិច្ចមានឥទ្ធិពលលើរបៀបរស់នៅ ការងារ និងការកំសាន្តរបស់ប្រជាជន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន សេដ្ឋកិច្ចមានសារៈសំខាន់យ៉ាងខ្លាំងក្នុងការយល់ដឹងអំពីព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោក។ សូចនាករដូចជាអត្រាអ្នកគ្មានការងារធ្វើ អតិផរណា និងកំណើន GDP ត្រូវបានតាមដានយ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់ដោយរដ្ឋាភិបាល និងអ្នកវិនិយោគ។ ឧទាហរណ៍ អត្រាអ្នកគ្មានការងារធ្វើនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ដូចបង្ហាញក្នុងក្រាហ្វ បានប្រែប្រួលយ៉ាងខ្លាំងក្នុងអំឡុងពេលមានវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច ជាពិសេសក្នុងវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុឆ្នាំ ២០០៨ និងជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩។

អ្នកអានរបស់ KhmerPulse អាចទាក់ទងនឹងប្រធានបទសេដ្ឋកិច្ចតាមរយៈព័ត៌មានអំពីអតិផរណាកើនឡើង ការប្រែប្រួលតម្លៃទំនិញ និងគោលនយោបាយរដ្ឋាភិបាលដែលជះឥទ្ធិពលលើជីវភាពរស់នៅ។ ការយល់ដឹងពីគោលការណ៍សេដ្ឋកិច្ចជួយឲ្យប្រជាពលរដ្ឋធ្វើការសម្រេចចិត្តប្រកបដោយការយល់ដឹងក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ។