ប្រទេសអេហ្ស៊ីប

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា សាធារណរដ្ឋអារ៉ាប់អេហ្ស៊ីប គឺជាប្រទេសមួយដែលលាតសន្ធឹងឆ្លងកាត់ភាគឦសាននៃទ្វីបអាហ្រ្វិក និងនិរតីនៃទ្វីបអាស៊ី តាមរយៈឧបទ្វីបស៊ីណៃ។ វាមានព្រំប្រទល់ខាងជើងជាប់សមុទ្រម៉េឌីទែរ៉ាណេ ខាងឦសានជាប់ប៉ាឡេស្ទីន និងអ៊ីស្រាអែល ខាងកើតជាប់សមុទ្រក្រហម ខាងត្បូងជាប់ស៊ូដង់ និងតំបន់សាហារ៉ា ហើយខាងលិចជាប់លីប៊ី។ ឆកសមុទ្រអាកាបានៅឦសានបំបែកអេហ្ស៊ីបចេញពីហ្សកដានី និងសហរាជ្យអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត។

រដ្ឋធានីគឺក្រុងគែរ ដែលជាទីក្រុងធំជាងគេ និងជាមជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌នាំមុខ។ ទីក្រុងធំទីពីរគឺអាឡិចសង់ឌ្រី ជាមជ្ឈមណ្ឌលឧស្សាហកម្ម និងទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់។ តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា អេហ្ស៊ីបមានប្រជាជនជាង ១០៧ លាននាក់ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាប្រទេសមានប្រជាជនច្រើនបំផុតនៅអារ៉ាប់ ប្រទេសមានប្រជាជនច្រើនជាងគេទី៣ នៅអាហ្រ្វិក និងទី១៥ នៅលើពិភពលោក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ភូមិសាស្ត្រអេហ្ស៊ីបភាគច្រើនជាវាលខ្សាច់ស្ងួតហួតហែង លើកលែងតែតំបន់ជ្រលងទន្លេនីល និងដីសណ្ដដែលមានជីវជាតិ។ រូបភាពពីផ្កាយរណបបង្ហាញពីខ្សែក្រវាត់បៃតងដែលជាតំបន់ស្រោចស្រពលាតសន្ធឹងតាមដងទន្លេនីល ហ៊ុំព័ទ្ធដោយវាលខ្សាច់។ ដង់ស៊ីតេប្រជាជនគឺផ្តុំខ្លាំងនៅតំបន់ទាំងនេះ។ ផ្នែកខាងជើងឆៀងខាងលិចមានអាងកាតារ៉ា (Qattara Depression) ដែលជាតំបន់ទំនាបធំមួយ។ ឧបទ្វីបស៊ីណៃជាតំបន់ភ្នំខ្ពស់ ហើយជួនកាលមានធ្លាក់ព្រិលនៅសាំងកាធើរីន។

ប្រជាជនភាគច្រើនជាជនជាតិអារ៉ាប់ និងនិយាយភាសាអារ៉ាប់។ សាសនាឥស្លាមជាសាសនាចម្បង ដោយមានសហគមន៍គ្រិស្តកុបទិកធំមួយផងដែរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រអេហ្ស៊ីបមានឫសគល់យូរលង់ណាស់មកហើយ។ យោងតាមវត្ថុបុរាណពីវិគីភីឌា សម័យមុនរាជវង្សមានវប្បធម៌ដូចជា បាដារីយ៉ាន (Badarian) និង ណាកាដា (Naqada) ដែលបានផលិតរូបចម្លាក់ ក្អម និងកាំបិតធ្វើពីភ្លុក។ ក្រោយមកទៀត អាណាចក្រអេហ្ស៊ីបបុរាណបានកសាងប្រាសាទពីរ៉ាមីតនៅគីហ្សា ដែលជាសំណង់អច្ឆរិយៈបុរាណតែមួយគត់ដែលនៅគង់វង្ស។ ជំនឿសាសនាត្រូវបានថតក្នុង “សៀវភៅមរណៈ” ដោយមានឈុតថ្លឹងដួងចិត្តនៅមុខព្រះអូស៊ីរីស (Osiris)។

នៅសម័យភីថូលេមី ព្រះនាងក្លូអូប៉ាត្រាទី៧ និងព្រះរាជបុត្រដែលមានបិតាជាអធិរាជរ៉ូម ត្រូវបានឆ្លាក់នៅប្រាសាទដេនដេរ៉ា។ ក្រោយសម័យឥស្លាមចូលមក វិហារដូចជា អាហ៍ម៉ាត់ អ៊ីប៊ីន ទូលូន និង អាល់ហាគីម ត្រូវបានកសាងនៅក្រុងគែរ។ នៅសតវត្សទី១៩ លោកមូហាំម៉ាត់អាលីបានដឹកនាំការធ្វើទំនើបកម្មប្រទេស។ បដិវត្តន៍ឆ្នាំ ១៩១៩ មានការចូលរួមពីស្ត្រី ហើយបដិវត្តន៍ឆ្នាំ ១៩៥២ បានផ្តួលរលំរាជានិយម ដោយមានមេដឹកនាំដូចជា ហ្គាម៉ាល់ អាប់ដេលណាសស៊ើរ និង ម៉ូហាំម៉ាត់ ណាហ្គីប។ អេហ្ស៊ីបបានដើរតួសំខាន់ក្នុងសង្គ្រាមយ៉មគីពពួរឆ្នាំ ១៩៧៣ ហើយក្រោយសង្គ្រាម លោកអាន់វ៉ារ សាដាត់ បានបើកព្រែកជីកស៊ុយអេឡើងវិញ។ បន្ទាប់មក ប្រទេសនេះឆ្លងកាត់វិបត្តិនយោបាយ រហូតដល់បដិវត្តន៍ឆ្នាំ ២០១១ និងការផ្លាស់ប្តូរអំណាចជាបន្តបន្ទាប់។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចអេហ្ស៊ីបពឹងផ្អែកលើវិស័យផ្សេងៗ។ ព្រែកជីកស៊ុយអេគឺជាផ្លូវទឹកសកលដ៏សំខាន់ ដែលផ្តល់ចំណូលថ្លៃឆ្លងកាត់យ៉ាងច្រើន។ តាមវិគីភីឌា អេហ្ស៊ីបក៏មានវាលឧស្ម័ន និងប្រេងនៅមហាសមុទ្រ ដូចជាវាលដាហ្វីល (Darfeel)។ កសិកម្មនៅជ្រលងនីលនៅតែជាប្រភពស្បៀងសំខាន់។ ទេសចរណ៍គឺជាកម្លាំងសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំ ដោយមានភ្ញៀវទេសចរទៅទស្សនាប្រាសាទពីរ៉ាមីត សារមន្ទីរ និងតំបន់បុរាណ។ គម្រោងរដ្ឋធានីថ្មីនៅភាគកើតក្រុងគែរ ក៏ជានិមិត្តរូបនៃការអភិវឌ្ឍទំនើប។

វប្បធម៌អេហ្ស៊ីបសម្បូរបែប។ អ្នកនិពន្ធណាហ្គីប ម៉ាហ្វូស ជាអ្នកនិពន្ធភាសាអារ៉ាប់ដំបូងដែលឈ្នះរង្វាន់ណូបែលផ្នែកអក្សរសិល្ប៍។ ក្នុងវិស័យតន្ត្រី អ្នកចម្រៀងស្រី អ៊ុំ គុលធូម ត្រូវបានចាត់ទុកជារូបតំណាង ហើយជារឿយៗហៅថា “ពីរ៉ាមីតទី៤”។ របាំតានូរ៉ា និងសារមន្ទីរអេហ្ស៊ីប (ដែលមានរបាំងមាសរបស់ទុយតាន់ខាមុន) ក៏ទាក់ទាញភ្ញៀវជាច្រើន។ ម្ហូបកូសហារី (Koshary) ជាមុខម្ហូបជាតិ ហើយកីឡាបាល់ទាត់មានអ្នកគាំទ្រច្រើនបំផុត។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សព្វថ្ងៃ អេហ្ស៊ីបជាប្រទេសមានឥទ្ធិពលនៅមជ្ឈិមបូព៌ា និងអាហ្រ្វិក។ តាមរូបថតពីវិគីភីឌា លោកអាប់ដេលហ្វាតាហ៍ អែលស៊ីស៊ី ជាប្រធានាធិបតីបច្ចុប្បន្ន ហើយរូបភាពមួយបង្ហាញជំនួបរវាងលោក និងប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី លោកវ្ល៉ាឌីមៀរ ពូទីន នៅឆ្នាំ ២០១៤ ដែលបញ្ជាក់ពីទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយមហាអំណាច។

សម្រាប់អ្នកអានកម្ពុជា អេហ្ស៊ីបផ្តល់មេរៀនគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍អំពីការអភិរក្សបេតិកភណ្ឌបុរាណ និងការគ្រប់គ្រងធនធានទឹក (ទន្លេនីល) ស្រដៀងនឹងទន្លេមេគង្គ។ ព្រែកជីកស៊ុយអេបង្ហាញពីសារៈសំខាន់នៃទីតាំងភូមិសាស្ត្រសម្រាប់ពាណិជ្ជកម្មសកល។ លើសពីនេះ អេហ្ស៊ីបជាអ្នកសម្រុះសម្រួលដ៏សំខាន់នៅក្នុងជម្លោះអ៊ីស្រាអែល-ប៉ាឡេស្ទីន និងជាសមាជិកសកម្មនៃសម្ព័ន្ធអារ៉ាប់។ វិបត្តិនយោបាយនៅអេហ្ស៊ីបក៏ជាមេរៀនអំពីការផ្លាស់ប្តូរប្រជាធិបតេយ្យនៅក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដែរ។