ស្ថានភាពអាសន្ន

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

សព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ភាសាអង់គ្លេស បានកំណត់និយមន័យថា ស្ថានភាពអាសន្ន គឺជាស្ថានភាពមួយដែលរដ្ឋាភិបាលមួយ ត្រូវបានផ្តល់អំណាចពិសេស ដើម្បីដាក់ចេញនូវគោលនយោបាយ ដែលធម្មតាពុំអាចធ្វើបាន ក្នុងគោលបំណងការពារសន្តិសុខ និងសុវត្ថិភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋរបស់ខ្លួន។ ការប្រកាសស្ថានភាពអាសន្ននេះ អាចកើតឡើងមុន អំឡុងពេល ឬក្រោយពេល នៃគ្រោះធម្មជាតិ កុបកម្ម ជម្លោះប្រដាប់អាវុធ ឬជំងឺរាតត្បាត ជាដើម តាមការកំណត់និយមន័យដដែល។

ប្រទេសជាច្រើននៅលើពិភពលោក មានយន្តការប្រកាសស្ថានភាពអាសន្ន ដែលបានកំណត់នៅក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ឬច្បាប់របស់ខ្លួន។ នៅក្នុងស្ថានភាពបែបនេះ រដ្ឋាភិបាលអាចដាក់កំហិតលើសិទ្ធិសេរីភាពមួយចំនួន ដូចជាសិទ្ធិក្នុងការប្រមូលផ្តុំ សេរីភាពក្នុងការផ្លាស់ទី និងសិទិ្ធឯកជនភាពជាដើម ដើម្បីទប់ស្កាត់វិបត្តិនានា។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

តាម Wikipedia ការប្រកាសស្ថានភាពអាសន្នមានទម្រង់ខុសៗគ្នា អាស្រ័យលើប្រទេសនិងប្រព័ន្ធច្បាប់រៀងៗខ្លួន។ នៅក្នុងប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យជាច្រើន ស្ថានភាពអាសន្នត្រូវតែទទួលបានការយល់ព្រមពីសភា ឬស្ថាប័នតុលាការ ដើម្បីការពារការរំលោភអំណាច។ ឧទាហរណ៍ នៅបារាំង ស្ថានភាពអាសន្នត្រូវបានអនុម័តដោយរដ្ឋាភិបាល និងត្រូវបន្តដោយសភា ខណៈនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ច្បាប់ស្តីពីស្ថានភាពអាសន្នជាតិ (National Emergencies Act) អនុញ្ញាតឱ្យប្រធានាធិបតីប្រកាសស្ថានភាពអាសន្ន ដោយមានយន្តការត្រួតពិនិត្យពីសភា។

ចំពោះប្រជាជន ការស្ថិតក្រោមស្ថានភាពអាសន្ន តែងតែជះឥទ្ធិពលដោយផ្ទាល់ទៅលើជីវិតប្រចាំថ្ងៃ ដូចជា បម្រាមគោចរ ការត្រួតពិនិត្យសន្តិសុខកើនឡើង និងការរឹតត្បិតលើការជួបជុំសាធារណៈជាដើម ដែលអាចបង្កផលប៉ះពាល់ដល់សិទ្ធិជាមូលដ្ឋានរបស់ពួកគេ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រ និងសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia គោលគំនិតនៃស្ថានភាពអាសន្ន មានប្រភពដើមពីសម័យរ៉ូមបុរាណ ដែលបានផ្តល់អំណាចបណ្តោះអាសន្នដល់ “អ្នកកាន់អំណាចពិសេស” (Roman dictator) ក្នុងអំឡុងពេលមានវិបត្តិធ្ងន់ធ្ងរ។ នៅសម័យទំនើប រដ្ឋនានាបានដាក់បញ្ចូលវាទៅក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដើម្បីឆ្លើយតបនឹងសង្គ្រាម និងការបះបោរ។ ឧទាហរណ៍គួរឱ្យកត់សម្គាល់មួយ គឺស្ថានភាពអាសន្នម៉ាឡាយ៉ា (Malayan Emergency) ដែលបានប្រកាសនៅឆ្នាំ១៩៤៨ ដើម្បីបង្ក្រាបការបះបោររបស់កុម្មុយនីស្តនៅម៉ាឡាយ៉ា (បច្ចុប្បន្នជាផ្នែកមួយនៃប្រទេសម៉ាឡេស៊ី) ដោយរដ្ឋាភិបាលអាណានិគមអង់គ្លេស។ រូបភាពដែលបង្ហាញនេះ (ថតនៅឆ្នាំ១៩៤៩) ពិពណ៌នាពីសមាជិកកងវរសេនាធំម៉ាឡេ កំពុងត្រួតពិនិត្យឧបករណ៍ដែលរឹបអូសបានក្នុងការវាយឆ្មក់មួយ។

តាម Wikipedia នៅបារាំង ច្បាប់ស្ថានភាពអាសន្នត្រូវបានដាក់ចេញដំបូងក្នុងឆ្នាំ១៩៥៥ អំឡុងសង្គ្រាមអាល់ហ្សេរី។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក វាត្រូវបានប្រើប្រាស់ច្រើនដង រួមទាំងបន្ទាប់ពីការវាយប្រហារភេរវកម្មនៅទីក្រុងប៉ារីស កាលពីខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៥ ដែលបានបង្កើតវិធានការសន្តិសុខតឹងរឹងជាបន្តបន្ទាប់។ ក្នុងអំឡុងជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ នៅឆ្នាំ២០២០ ប្រទេសជាច្រើនជុំវិញពិភពលោក រាប់ទាំងកម្ពុជា បានប្រកាសស្ថានភាពអាសន្ន ឬរដ្ឋភាពអាសន្ន ដើម្បីអនុវត្តវិធានការបិទខ្ទប់ និងរក្សាសុវត្ថិភាពសុខភាពសាធារណៈ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ការប្រកាសស្ថានភាពអាសន្ន តែងតែនាំមកនូវផលប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងដល់សេដ្ឋកិច្ចជាតិ និងជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាជន។ ឧទាហរណ៍ ក្នុងអំឡុងពេលស្ថានភាពអាសន្នដោយសារជំងឺកូវីដ-១៩ រោងចក្រ សហគ្រាស និងអាជីវកម្មជាច្រើនត្រូវបិទទ្វារ ដែលបណ្តាលឱ្យមានការកាត់បន្ថយប្រាក់ចំណូល និងការបាត់បង់ការងារយ៉ាងច្រើន។ រដ្ឋាភិបាលមួយចំនួនត្រូវប្រកាសកញ្ចប់ថវិកាបន្ទាន់ ដើម្បីផ្គត់ផ្គង់សេដ្ឋកិច្ច និងជួយប្រជាពលរដ្ឋដែលរងគ្រោះ។ រូបភាពលិខិតរបស់ប្រធានាធិបតីព័រទុយហ្គាល់ ស្នើឱ្យរដ្ឋសភាអនុម័តស្ថានភាពអាសន្ន (ខែមីនា ឆ្នាំ២០២០) បង្ហាញពីភាពបន្ទាន់នៃការសម្រេចចិត្តនយោបាយដើម្បីគ្រប់គ្រងវិបត្តិ។

ផ្នែកវប្បធម៌ ស្ថានភាពអាសន្នអាចរារាំងព្រឹត្តិការណ៍សាធារណៈ ដូចជាពិធីបុណ្យប្រពៃណី ការប្រគុំតន្ត្រី និងការប្រមូលផ្តុំសង្គមនានា។ នៅពេលដែលការរឹតត្បិតទាំងនេះអូសបន្លាយយូរ វាអាចផ្លាស់ប្តូររបៀបរស់នៅរបស់ប្រជាជន និងបង្កើនភាពតានតឹងក្នុងសង្គម។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ការពិភាក្សាអំពីសិទ្ធិ និងសន្តិសុខ កាន់តែកើនឡើង នៅក្នុងវិស័យសិល្បៈ និងអក្សរសាស្ត្រ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីស្ថានភាពអាសន្នក្នុងស្នាដៃនានា។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ស្ថានភាពអាសន្ន នៅតែជាប្រធានបទក្តៅគគុកនៅក្នុងឆាកនយោបាយនិងសន្តិសុខសកល។ សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ ប្រធានបទនេះពាក់ព័ន្ធ ពីព្រោះកម្ពុជាធ្លាប់បានប្រកាសស្ថានភាពអាសន្នដោយផ្នែក អំឡុងវិបត្តិកូវីដ-១៩ នៅឆ្នាំ២០២០ និង២០២១ ដែលរួមមានវិធានការបិទខ្ទប់ និងបម្រាមគោចរ។ លើសពីនេះ ប្រទេសជិតខាងដូចជាថៃ និងមីយ៉ាន់ម៉ា ក៏បានប្រើប្រាស់ស្ថានភាពអាសន្នក្នុងបរិបទនយោបាយ ដែលធ្វើឱ្យមានការព្រួយបារម្ភពីសហគមន៍អន្តរជាតិអំពីការរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស។

នៅពេលបច្ចុប្បន្ន ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងគ្រោះធម្មជាតិកាន់តែកើនឡើង ធ្វើឱ្យរដ្ឋាភិបាលកាន់តែច្រើនងាកទៅរកការប្រកាសស្ថានភាពអាសន្នដើម្បីដោះស្រាយវិបត្តិ។ សំណួរសំខាន់គឺថា តើការប្រើប្រាស់អំណាចនេះធ្វើឡើងដោយសុទិដ្ឋិនិយម ឬជាឧបករណ៍សម្រាប់រឹតបន្តឹងសិទ្ធិប្រជាពលរដ្ឋ? តាម Wikipedia អនុសញ្ញាអន្តរជាតិមួយចំនួន ដូចជាកតិកាសញ្ញាអន្តរជាតិស្តីពីសិទ្ធិពលរដ្ឋ និងសិទ្ធិនយោបាយ (ICCPR) អនុញ្ញាតឱ្យរដ្ឋនានាអាចដកថយពីកាតព្វកិច្ចសិទ្ធិមនុស្សមួយចំនួន ក្នុងអំឡុងពេលមានភាពអាសន្នសាធារណៈ ប្រសិនបើវាជាការចាំបាច់ និងសមាមាត្រ។ ដូច្នេះ ការយល់ដឹងអំពីស្ថានភាពអាសន្ន និងការត្រួតពិនិត្យពីសង្គមស៊ីវិល គឺជារឿងចាំបាច់សម្រាប់ប្រជាជនកម្ពុជា។