ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ទំនាក់ទំនងថាមពល-ទឹក (energy-water nexus) គឺជាគំនិតមួយដែលពិពណ៌នាអំពីទំនាក់ទំនងទ្វេភាគីរវាងប្រព័ន្ធថាមពល និងប្រព័ន្ធទឹក។ ការផលិតថាមពលត្រូវការទឹកយ៉ាងច្រើន សម្រាប់ត្រជាក់រោងចក្រថាមពលកម្ដៅ ផលិតថាមពលវារីអគ្គិសនី និងដំណើរការទាញយកឥន្ធនៈហ្វូស៊ីល។ ឧទាហរណ៍ រោងចក្រថាមពលនុយក្លេអ៊ែរត្រូវការទឹករាប់លានលីត្រក្នុងមួយថ្ងៃសម្រាប់ត្រជាក់ ខណៈរោងចក្របន្សុទ្ធទឹកសំណល់ក៏ប្រើប្រាស់ថាមពលអគ្គិសនីច្រើនផងដែរ។ ការខ្វះទឹកអាចកំណត់ការផលិតថាមពល ហើយការខ្វះថាមពលអាចរារាំងការផ្គត់ផ្គង់ទឹកស្អាត។

ជាមួយនឹងកំណើនប្រជាជន នគរូបនីយកម្ម និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ តម្រូវការទាំងទឹក និងថាមពលកំពុងកើនឡើង ធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងនេះកាន់តែសំខាន់សម្រាប់ការគ្រប់គ្រងធនធានប្រកបដោយនិរន្តរភាព។ ការយល់ដឹងអំពីទំនាក់ទំនងនេះជួយឱ្យអ្នករៀបចំគោលនយោបាយ និងអ្នកវិនិយោគធ្វើការសម្រេចចិត្តដែលមិនប៉ះពាល់ដល់ធនធានមួយ ដោយសារការប្រើប្រាស់ធនធានមួយទៀតហួសកម្រិត។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ទំនាក់ទំនងថាមពល-ទឹកមានលក្ខណៈខុសៗគ្នាទៅតាមតំបន់ភូមិសាស្ត្រ និងស្ថានភាពប្រជាសាស្ត្រ។ នៅក្នុងតំបន់ដែលខ្វះទឹក ដូចជា មជ្ឈិមបូព៌ា និងអាហ្វ្រិកខាងជើង ការផ្គត់ផ្គង់ទឹកត្រូវពឹងផ្អែកលើរោងចក្របន្សុទ្ធទឹកសមុទ្រ ដែលប្រើថាមពលខ្ពស់។ រីឯក្នុងតំបន់ដូចជា អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែលមានទន្លេច្រើន ការសាងសង់ទំនប់វារីអគ្គិសនីអាចផ្តល់ថាមពលស្អាត ប៉ុន្តែអាចប៉ះពាល់ដល់លំហូរទឹក ការនេសាទ និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ ប្រទេសកម្ពុជាស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ដែលមានធនធានទឹកសម្បូរបែប ប៉ុន្តែការប្រែប្រួលតាមរដូវកាល និងការអភិវឌ្ឍនៅតាមដងទន្លេមេគង្គ បានធ្វើឱ្យមានភាពមិនច្បាស់លាស់។

ប្រជាជនក៏ដើរតួសំខាន់ផងដែរ៖ កំណើនប្រជាជននាំឱ្យមានតម្រូវការស្បៀង ដែលត្រូវការទឹកសម្រាប់កសិកម្ម និងថាមពលសម្រាប់ប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ។ នៅឆ្នាំ ២០៥០ គេប៉ាន់ស្មានថាប្រជាជនពិភពលោកនឹងកើនឡើងដល់ជាង ៩ ពាន់លាននាក់ ដែលនឹងដាក់សម្ពាធកាន់តែខ្លាំងលើធនធានទាំងពីរនេះ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ប្រជាជនប្រមាណ ១៧ លាននាក់ពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើទន្លេមេគង្គ និងបឹងទន្លេសាប សម្រាប់ជីវភាព និងផលិតកម្មស្បៀង ខណៈតម្រូវការថាមពលកំពុងកើនឡើងក្នុងអត្រាខ្ពស់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ការទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការនៃទំនាក់ទំនងថាមពល-ទឹកបានចាប់ផ្ដើមនៅចុងសតវត្សរ៍ទី ២០ និងដើមសតវត្សរ៍ទី ២១។ មុននេះ ការគ្រប់គ្រងទឹក និងថាមពលត្រូវបានធ្វើឡើងដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។ នៅឆ្នាំ ១៩៩២ សន្និសីទអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីបរិស្ថាន និងការអភិវឌ្ឍ (Rio Earth Summit) បានលើកឡើងពីតម្រូវការគ្រប់គ្រងធនធានតាមបែបសមាហរណកម្ម ប៉ុន្តែការយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះទំនាក់ទំនងថាមពល-ទឹកនៅមានកម្រិត។

នៅឆ្នាំ ២០១១ របាយការណ៍ស្តីពី "ទំនាក់ទំនងទឹក-ថាមពល-ស្បៀង" (water-energy-food nexus) ដោយវិទ្យាស្ថានធនធានពិភពលោក (World Resources Institute) និងអង្គការដៃគូ បានធ្វើឱ្យប្រធានបទនេះទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍ជាអន្តរជាតិ។ របាយការណ៍បានបង្ហាញថា ការកើនឡើងនៃតម្រូវការធនធានទាំងបីនឹងបង្កើតជម្លោះ ប្រសិនបើមិនមានការគ្រប់គ្រងរួមគ្នា។ ក្រោយមក នៅឆ្នាំ ២០១៤ ទីភ្នាក់ងារថាមពលអន្តរជាតិ (IEA) បានចេញរបាយការណ៍ព្រមានថា បើគ្មានវិធានការសមស្របទេ តម្រូវការថាមពលសម្រាប់វិស័យទឹកអាចកើនឡើងទ្វេដងនៅឆ្នាំ ២០៤០។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក រដ្ឋាភិបាល និងអង្គការអន្តរជាតិជាច្រើនបានដាក់បញ្ចូលគំនិតនេះទៅក្នុងគោលនយោបាយរបស់ខ្លួន។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

តាមទស្សនៈសេដ្ឋកិច្ច ទំនាក់ទំនងថាមពល-ទឹកមានផលប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំង។ តម្លៃទឹក និងថាមពលមានទំនាក់ទំនងគ្នា៖ ការកើនឡើងថ្លៃថាមពលធ្វើឱ្យការផ្គត់ផ្គង់ទឹកកាន់តែថ្លៃ ហើយការខ្វះទឹកអាចបង្ខំឱ្យប្រើប្រាស់ប្រភពថាមពលជំនួសដែលមានតម្លៃខ្ពស់។ ឧស្សាហកម្មដែលពឹងផ្អែកលើទឹកដូចជាកសិកម្ម និងផលិតកម្មស្បៀង ត្រូវការថាមពលសម្រាប់ប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ និងការកែច្នៃ។ ដូច្នេះ ការវិនិយោគលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធដែលមានប្រសិទ្ធភាពទាំងទឹក និងថាមពល គឺជាកត្តាចាំបាច់សម្រាប់កំណើនសេដ្ឋកិច្ចប្រកបដោយចីរភាព។ ប្រាក់ចំណូលពីវិស័យទេសចរណ៍ទន្លេក៏អាស្រ័យលើលំហូរទឹក និងគុណភាពទឹកផងដែរ ជាពិសេសនៅតំបន់ទន្លេមេគង្គ និងបឹងទន្លេសាប។

ផ្នែកវប្បធម៌ ទឹកមានតួនាទីសំខាន់នៅក្នុងសង្គមខ្មែរ តាំងពីបុរាណកាលមក។ ប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រសម័យអង្គរ ដូចជាបារាយណ៍ និងប្រឡាយនានា បានបង្ហាញពីការយល់ដឹងជ្រៅជ្រះអំពីការគ្រប់គ្រងទឹកដើម្បីគាំទ្រកសិកម្ម និងជីវភាព។ សព្វថ្ងៃនេះ ការសាងសង់ទំនប់វារីអគ្គិសនីនៅលើទន្លេមេគង្គ បានបង្កជម្លោះរវាងការអភិវឌ្ឍថាមពល និងការថែរក្សាវប្បធម៌នេសាទ និងជីវិតសហគមន៍តាមដងទន្លេ។ ជាងនេះទៅទៀត ពិធីបុណ្យឡើងទឹក និងជំនឿផ្សេងៗទាក់ទងនឹងទឹក ក៏អាចរងផលប៉ះពាល់នៅពេលដែលប្រព័ន្ធទឹកត្រូវបានកែប្រែ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

បច្ចុប្បន្ននេះ ទំនាក់ទំនងថាមពល-ទឹកកំពុងក្លាយជាប្រធានបទក្ដៅនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា និងតំបន់អាស៊ាន។ ការសាងសង់ទំនប់វារីអគ្គិសនីជាច្រើននៅលើទន្លេមេគង្គ និងដៃទន្លេ បានផ្តល់ថាមពលស្អាតសម្រាប់តម្រូវការកើនឡើង ប៉ុន្តែបានបង្កក្តីព្រួយបារម្ភអំពីការថយចុះលំហូរទឹក ការបាត់បង់ប្រភេទត្រី និងផលប៉ះពាល់ដល់សន្តិសុខស្បៀង។ យោងតាមរបាយការណ៍ពីអង្គការទន្លេមេគង្គ (Mekong River Commission) ការផ្លាស់ប្តូរលំហូរទឹកដោយសារទំនប់ អាចកាត់បន្ថយជីវជាតិដីល្បាប់ និងផលនេសាទយ៉ាងខ្លាំង។

ម្យ៉ាងវិញទៀត ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុកំពុងធ្វើឱ្យរដូវប្រាំងកាន់តែស្ងួត និងរដូវវស្សាកាន់តែសើម បង្កើនហានិភ័យនៃគ្រោះរាំងស្ងួត និងទឹកជំនន់។ ក្នុងន័យនេះ ការធ្វើសមាហរណកម្មគោលនយោបាយថាមពល និងទឹក គឺជាកត្តាសំខាន់ដើម្បីធានាការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយភាពធន់នឹងអាកាសធាតុ។ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានដាក់ចេញយុទ្ធសាស្ត្រថាមពលជាតិ ដែលលើកទឹកចិត្តឱ្យប្រើប្រាស់ថាមពលកកើតឡើងវិញ និងពង្រឹងប្រសិទ្ធភាពការប្រើប្រាស់ទឹក។ លើសពីនេះ ការចរចាជាមួយប្រទេសជិតខាងស្តីពីការគ្រប់គ្រងទន្លេមេគង្គ និងគម្រោងថាមពលឆ្លងដែន កាន់តែមានសារៈសំខាន់ឡើងៗ។

សម្រាប់អ្នកអានរបស់ KhmerPulse ការតាមដានព័ត៌មានអំពីគម្រោងវារីអគ្គិសនី ការផ្គត់ផ្គង់ទឹកស្អាត និងការចរចាអន្តរជាតិស្តីពីការគ្រប់គ្រងទន្លេមេគង្គ គឺជារឿងចាំបាច់ដើម្បីយល់ដឹងពីអនាគតរបស់ប្រទេសកម្ពុជា និងភាពធន់នៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីទន្លេមេគង្គ។