ថាមពល

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា ថាមពលគឺជាបរិមាណរូបវិទ្យាដែលអាចផ្ទេរទៅឱ្យវត្ថុមួយ ឬប្រព័ន្ធរូបវិទ្យាមួយ ដែលអាចស្គាល់បានតាមរយៈសមត្ថភាពក្នុងការបំពេញការងារ និងក្នុងទម្រង់ជាកម្ដៅ និងពន្លឺ។ ថាមពលក៏ជាបរិមាណអភិរក្សមួយ — ច្បាប់អភិរក្សថាមពលចែងថា ថាមពលអាចបំប្លែងពីទម្រង់មួយទៅទម្រង់មួយទៀតបាន ប៉ុន្តែមិនអាចបង្កើតឡើង ឬបំផ្លាញចោលបានឡើយ។ ឯកតារង្វាស់ថាមពលនៅក្នុងប្រព័ន្ធឯកតាអន្តរជាតិ (SI) គឺ ជូល (joule)។

នៅក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ យើងជួបប្រទះនឹងថាមពលក្នុងទម្រង់ផ្សេងៗ ដូចជា ថាមពលមេកានិច ថាមពលកម្ដៅ ថាមពលអគ្គិសនី និងថាមពលគីមី។ ឧទាហរណ៍ វិគីភីឌាបានពណ៌នាថា ក្នុងការបាញ់រន្ទះមួយជាទូទៅ ថាមពលសក្ដិអគ្គិសនីប្រមាណ ៥០០ មេហ្គាជូល ត្រូវបានបំប្លែងទៅជាថាមពលទម្រង់ផ្សេងៗ ភាគច្រើនជាថាមពលពន្លឺ ថាមពលសំឡេង និងថាមពលកម្ដៅ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ទម្រង់នៃថាមពលមានច្រើនបែប ដោយអាចបែងចែកជាពីរប្រភេទធំៗគឺ ថាមពលសក្ដិ (potential energy) និង ថាមពលចលនៈ (kinetic energy)។ ថាមពលសក្ដិជាថាមពលដែលរក្សាទុកដោយសារទីតាំង ឬសភាពរបស់វត្ថុ ដូចជាថាមពលគីមីក្នុងឥន្ធនៈ ឬថាមពលទំនាញនៅក្នុងទឹកដែលជាប់នៅកម្ពស់មួយ។ ថាមពលចលនៈគឺជាថាមពលនៃចលនា ដូចជារថយន្តកំពុងបើក ឬខ្យល់ដែលរុញទួរប៊ីន។ ថាមពលកម្ដៅ ទោះជាមើលទៅហាក់ដូចជាស្ងប់ស្ងាត់ ក៏ពិតជារួមផ្សំនូវចលនារបស់អាតូមនិងម៉ូលេគុលដែរ។

មនុស្សបានរៀនប្រើថាមពលទម្រង់ផ្សេងៗតាំងពីបុរាណកាល ដោយពឹងផ្អែកលើភ្លើង ខ្យល់ ទឹក និងកម្លាំងសត្វ។ គ្រប់ឧបករណ៍និងបច្ចេកវិទ្យាទំនើបសុទ្ធតែបំប្លែងថាមពលពីទម្រង់មួយទៅទម្រង់មួយដើម្បីបំពេញការងារ ហើយការយល់ដឹងអំពីគោលការណ៍ទាំងនេះគឺជាមូលដ្ឋាននៃវិទ្យាសាស្ត្ររូបវិទ្យា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ការសិក្សាបែបវិទ្យាសាស្ត្រអំពីថាមពលបានចាប់ផ្ដើមរូបរាងនៅសតវត្សទី១៧ ក្រោមឥទ្ធិពលរបស់ទស្សនវិទូ និងគណិតវិទូដូចជា Gottfried Leibniz ដែលបានស្នើគំនិតអំពី «កម្លាំងរស់» (vis viva) ពាក់ព័ន្ធនឹងចលនា។ តាមវិគីភីឌា លោក Thomas Young ដែលជាអ្នកប្រាជ្ញជនជាតិអង់គ្លេស គឺជាមនុស្សដំបូងគេដែលប្រើពាក្យ «ថាមពល» (energy) ក្នុងន័យទំនើបនេះនៅដើមសតវត្សទី១៩ ដោយសំដៅទៅលើបរិមាណសមត្ថភាពធ្វើការងារ។

នៅពាក់កណ្ដាលសតវត្សទី១៩ លោក James Prescott Joule បានធ្វើពិសោធន៍ដ៏ល្បីល្បាញរបស់គាត់ដោយប្រើឧបករណ៍ទម្លាក់ទម្ងន់ដើម្បីបង្វិលកង្ហារក្នុងទឹក ហើយបានបង្ហាញថាការងារមេកានិចអាចបំប្លែងទៅជាកម្ដៅបានត្រឹមត្រូវ។ វិគីភីឌាកត់សម្គាល់ថាការសិក្សានេះបាននាំទៅដល់ការបង្កើតច្បាប់អភិរក្សថាមពល ដែលជាគោលការណ៍គ្រឹះមួយក្នុងរូបវិទ្យា។ ក្រោយមក អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានពង្រីកការយល់ដឹងដោយភ្ជាប់ថាមពលទៅនឹងគំនិតដូចជា entropy និងទែម៉ូឌីណាមិក។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ថាមពលគឺជាឆ្អឹងខ្នងនៃសេដ្ឋកិច្ចទំនើប។ ដើម្បីជំរុញឧស្សាហកម្ម ការដឹកជញ្ជូន និងជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ ប្រទេសនីមួយៗត្រូវការប្រភពថាមពលដែលអាចទុកចិត្តបាន។ ប្រភពថាមពលសំខាន់ៗរួមមានឥន្ធនៈហ្វូស៊ីល (ធ្យូងថ្ម ប្រេងកាត ឧស្ម័នធម្មជាតិ) ថាមពលនុយក្លេអ៊ែរ និងថាមពលកកើតឡើងវិញ (ពន្លឺព្រះអាទិត្យ ខ្យល់ ទឹក)។ យោងតាមវិគីភីឌា ប្រព័ន្ធផលិតថាមពលអគ្គិសនីប្រើទួរប៊ីន និងម៉ាស៊ីនភ្លើងដើម្បីបំប្លែងថាមពលពីចំហាយទឹក ខ្យល់ ឬទឹកធ្លាក់ទៅជាថាមពលអគ្គិសនី។

វប្បធម៌នៃការប្រើប្រាស់ថាមពលមានការប្រែប្រួលតាមតំបន់។ ប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍មានអត្រាប្រើប្រាស់ថាមពលសម្រាប់មនុស្សម្នាក់ខ្ពស់ ខណៈប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ជាច្រើននៅតែខ្វះខាតការផ្គត់ផ្គង់ថាមពលស្អាតនិងមានស្ថេរភាព។ ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗ ការយល់ដឹងអំពីការសន្សំថាមពល និងការប្ដូរទៅប្រើថាមពលស្អាតបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃវប្បធម៌សកល ដោយភ្ជាប់ទៅនឹងគោលដៅអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាព។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ន ពិភពលោកកំពុងស្ថិតនៅក្នុងយុគសម័យនៃការផ្លាស់ប្តូរថាមពល ដោយសង្កត់ធ្ងន់លើការកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ និងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ កិច្ចព្រមព្រៀងអន្តរជាតិដូចជា កិច្ចព្រមព្រៀងប៉ារីស បានជំរុញឱ្យប្រទេសនានាបង្កើនចំណែកថាមពលកកើតឡើងវិញក្នុងផលិតកម្មថាមពលរបស់ខ្លួន។ បច្ចេកវិទ្យាដូចជាអាគុយស្តុកថាមពល និងឡានអគ្គិសនីក៏កំពុងរីកចម្រើនយ៉ាងឆាប់រហ័ស។

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ប្រធានបទថាមពលមានសារៈសំខាន់ជាក់ស្ដែង។ សេដ្ឋកិច្ចដែលកំពុងរីកចម្រើនត្រូវការថាមពលកាន់តែច្រើន ហើយរដ្ឋាភិបាលកំពុងពង្រីកការវិនិយោគលើថាមពលព្រះអាទិត្យ និងវារីអគ្គិសនី។ តាមការរាយការណ៍របស់សារព័ត៌មានក្នុងស្រុក កម្ពុជាក៏កំពុងស្វែងរកការនាំចូលថាមពលពីប្រទេសជិតខាងដើម្បីបំពេញតម្រូវការកើនឡើង និងកាត់បន្ថយថ្លៃអគ្គិសនីសម្រាប់ប្រជាជន។ ការយល់ដឹងអំពីមូលដ្ឋានវិទ្យាសាស្ត្រនិងសេដ្ឋកិច្ចនៃថាមពលនឹងជួយប្រជាពលរដ្ឋក្នុងការចូលរួមពិភាក្សាអំពីអនាគតថាមពលរបស់ប្រទេស។