បរិស្ថាន

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

តាមវិគីភីឌា ពាក្យ "បរិស្ថាន" ត្រូវបានយោងញឹកញាប់បំផុតទៅនឹងបរិស្ថានធម្មជាតិ រួមមានភាវៈរស់ និងភាវៈគ្មានជីវិតទាំងអស់ដែលកើតមានឡើងតាមធម្មជាតិ ព្រមទាំងកត្តារូបវិទ្យា ជីវវិទ្យា និងប្រតិកម្មគីមីដែលជះឥទ្ធិពលទៅលើសារពាង្គកាយណាមួយ ឬក្រុមសារពាង្គកាយ។ បរិស្ថានធម្មជាតិរួមមានខ្យល់ ទឹក ដី រុក្ខជាតិ សត្វ និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីផ្សេងៗ។

លើសពីនេះ បរិស្ថានក៏អាចសំដៅទៅលើបរិស្ថានសាងសង់ដោយមនុស្សផងដែរ ដូចជាទីក្រុង ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងបច្ចេកវិទ្យា។ ការសិក្សាអំពីបរិស្ថានគឺមានសារៈសំខាន់ព្រោះវាទាក់ទងនឹងការរស់នៅរបស់មនុស្សគ្រប់រូប និងសុខភាពរបស់ភពផែនដី។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

បរិស្ថានធម្មជាតិនៅលើផែនដីមានភាពចម្រុះយ៉ាងខ្លាំង ចាប់ពីព្រៃឈើក្រាស់ៗនៅតំបន់អេក្វាទ័រ រហូតដល់វាលខ្សាច់ស្ងួត មហាសមុទ្រធំៗ និងតំបន់ទឹកកកនៅប៉ូល។ តាមវិគីភីឌា ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីទាំងនេះផ្ដល់សេវាកម្មចាំបាច់ដូចជា ផលិតអុកស៊ីសែន ចម្រោះទឹក និងជាទីជម្រកសម្រាប់ភាវៈរស់រាប់លានប្រភេទ។ ប្រជាជនជុំវិញពិភពលោកពឹងផ្អែកលើបរិស្ថានសម្រាប់ចំណីអាហារ ទឹកសាប និងវត្ថុធាតុដើម។

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា បរិស្ថានធម្មជាតិមានសារៈសំខាន់ជាពិសេស។ យោងតាមអង្គការសហប្រជាជាតិ ប្រទេសនេះសម្បូរទៅដោយទន្លេមេគង្គ បឹងទន្លេសាប និងព្រៃឈើ។ ប្រជាជនកម្ពុជាជាច្រើនពឹងផ្អែកលើធនធានធម្មជាតិសម្រាប់ជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ រួមទាំងកសិកម្ម និងនេសាទ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ការយល់ដឹងអំពីបរិស្ថានមានប្រវត្តិយូរអង្វែង។ យោងតាមវិគីភីឌា មនុស្សសម័យបុរេប្រវត្តិបានពឹងផ្អែកលើបរិស្ថានសម្រាប់ការរស់រានមានជីវិត ហើយបានបន្សល់ទុកដាននៃការធ្វើកសិកម្ម និងការតាំងទីលំនៅដែលជះឥទ្ធិពលដល់ទេសភាព។ ក្នុងអំឡុងបដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្មនៅសតវត្សរ៍ទី១៨ និងទី១៩ ការប្រើប្រាស់ធ្យូងថ្ម និងរ៉ែផ្សេងៗបានធ្វើឱ្យមានការបំពុលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។

តាមអង្គការសហប្រជាជាតិ សន្និសីទស្ដីពីបរិស្ថានមនុស្សនៅទីក្រុងស្តុកខុល (Stockholm) ក្នុងឆ្នាំ ១៩៧២ គឺជាព្រឹត្តិការណ៍ដ៏សំខាន់មួយដែលបាននាំមកនូវកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិដើម្បីការពារបរិស្ថាន។ បន្ទាប់មក មានកិច្ចព្រមព្រៀងធំៗដូចជា ពិធីសារក្យូតូ (Kyoto Protocol) និង កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីស (Paris Agreement) ដែលមានគោលដៅកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នកាបូនិក។

ប្រទេសកម្ពុជាក៏មានប្រវត្តិនៃការគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិផងដែរ។ តាមវិគីភីឌា តំបន់អង្គរធ្លាប់ជាអាណាចក្រដ៏រុងរឿងដែលបានប្រើប្រាស់ទឹកពីប្រព័ន្ធស្រោចស្រពស្មុគស្មាញ។ ប៉ុន្តែការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើអាចជាកត្តាមួយនាំទៅដល់ការដួលរលំនៃអាណាចក្រនោះ។ បច្ចុប្បន្ន កម្ពុជាកំពុងប្រឈមមុខនឹងការកាប់ព្រៃឈើ ការជីកយករ៉ែ និងការអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធដែលប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

សេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសកម្ពុជាពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើបរិស្ថានធម្មជាតិ។ តាមអង្គការសហប្រជាជាតិ កសិកម្មរួមចំណែកប្រមាណ ២០% នៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP) ហើយទន្លេមេគង្គនិងបឹងទន្លេសាបផ្ដល់ត្រីជាង ៥០០,០០០ តោនក្នុងមួយឆ្នាំសម្រាប់ការនេសាទ។ ទេសចរណ៍ ដែលផ្អែកលើធម្មជាតិដូចជាតំបន់អង្គរ និងឆ្នេរសមុទ្រក៏ជាប្រភពចំណូលដ៏សំខាន់ផងដែរ។

ខាងវប្បធម៌ បរិស្ថានមានតួនាទីជ្រាលជ្រៅក្នុងជីវិតខ្មែរ។ តាមវិគីភីឌា ព្រះពុទ្ធសាសនា ដែលជាសាសនាសំខាន់របស់កម្ពុជា បង្រៀនអំពីការគោរពនិងការការពារជីវិតទាំងអស់ រួមទាំងរុក្ខជាតិ និងសត្វ។ ព្រៃឈើ និងទន្លេជាញឹកញាប់ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាទីពិសិដ្ឋ។ លើសពីនេះ សិល្បៈ និងស្ថាបត្យកម្មខ្មែរដូចជាប្រាសាទអង្គរវត្ត បង្ហាញពីទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធរវាងមនុស្ស និងធម្មជាតិ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

បរិស្ថាននៅតែជាប្រធានបទសំខាន់សម្រាប់ប្រជាជនខ្មែរនៅសម័យបច្ចុប្បន្ន។ តាមសារព័ត៌មាន BBC កម្ពុជាស្ថិតក្នុងចំណោមប្រទេសដែលងាយរងគ្រោះបំផុតដោយសារការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដោយទឹកជំនន់ និងគ្រោះរាំងស្ងួតកាន់តែកើនឡើង។ ការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើខុសច្បាប់ ការសាងសង់ទំនប់វារីអគ្គិសនីនៅលើដងទន្លេមេគង្គ និងការបំពុលខ្យល់នៅទីក្រុងភ្នំពេញគឺជាបញ្ហាដែលកំពុងទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍។

ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ សង្គមស៊ីវិល និងយុវជនកម្ពុជាបានកើនការចូលរួមក្នុងការការពារបរិស្ថាន។ តាមរបាយការណ៍របស់ VOD News មានយុទ្ធនាការជាច្រើនអំពីការដាំព្រៃឈើ ការកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ប្លាស្ទិក និងការអប់រំអំពីកាកសំណល់។ ប្រធានបទនេះក៏ជាផ្នែកមួយនៃការពិភាក្សាអន្តរជាតិដែល KhmerPulse តែងតែរាយការណ៍។ ដូច្នេះ ការតាមដានព្រឹត្តិការណ៍និងការផ្លាស់ប្តូរនានាអំពីបរិស្ថានជារឿងចាំបាច់សម្រាប់អ្នកអានយើង។