ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការកំណត់និយមន័យរបស់ Wikipedia គ្រោះមហន្តរាយបរិស្ថាន ឬ មហន្តរាយអេកូឡូស៊ី គឺជាព្រឹត្តិការណ៍មហន្តរាយដែលប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថានធម្មជាតិ និងបណ្តាលមកពីសកម្មភាពរបស់មនុស្ស។ ចំណុចសំខាន់នេះជាភាពខុសគ្នាដាច់ដោយឡែកពីគ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិ (ដូចជាការរញ្ជួយដី ភ្នំភ្លើងផ្ទុះ) និងសកម្មភាពសង្គ្រាមដោយចេតនា (ដូចជាការទម្លាក់គ្រាប់បែកនុយក្លេអ៊ែរ)។

គ្រោះមហន្តរាយបែបនេះកើតឡើងពីឧប្បត្តិហេតុឧស្សាហកម្ម ការកំពប់ប្រេង ការលេចធ្លាយសារធាតុគីមី ការជីករ៉ែ ការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ និងគ្រោះថ្នាក់នុយក្លេអ៊ែរ។ វាអាចបណ្តាលឱ្យមានការខូចខាតរយៈពេលវែងដល់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី និងសុខភាពមនុស្ស ក៏ដូចជាបំផ្លាញជីវភាពសហគមន៍។ ឧទាហរណ៍ដ៏ល្បីរួមមានការកំពប់ប្រេង Exxon Valdez ក្នុងឆ្នាំ១៩៨៩ និងគ្រោះមហន្តរាយនុយក្លេអ៊ែរ Fukushima ក្នុងឆ្នាំ២០១១។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

គ្រោះមហន្តរាយបរិស្ថានតែងតែប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់ដល់តំបន់ភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់ និងប្រជាជនដែលរស់នៅទីនោះ។ ទីតាំងដែលនៅជិតកន្លែងឧស្សាហកម្ម ឆ្នេរសមុទ្រ ឬតំបន់ជីករ៉ែ មានហានិភ័យខ្ពស់ ហើយជារឿយៗសហគមន៍ក្រីក្រ និងជនជាតិដើមភាគតិចងាយរងគ្រោះជាងគេ។

កោះ Nauru ជាឧទាហរណ៍ដ៏សំខាន់មួយ។ យោងតាមរូបថតផ្កាយរណបពីកម្មវិធីរបស់ក្រសួងថាមពលសហរដ្ឋអាមេរិកឆ្នាំ២០០២ (ដែលត្រូវបានបង្ហាញនៅលើ Wikipedia) ការជីករ៉ែផូស្វាតដ៏ធំធេងអស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍ បានបំផ្លាញទេសភាពធម្មជាតិនៃកោះនេះយ៉ាងដំណំ។ រុក្ខជាតិដុះឡើងវិញគ្របដណ្តប់បាន ៦៣% នៃដីដែលត្រូវបានជីក ប៉ុន្តែផលប៉ះពាល់រយៈពេលវែងដល់ប្រជាជននៅតែធ្ងន់ធ្ងរ។

កាលពីឆ្នាំ១៩៨៩ ការកំពប់ប្រេង Exxon Valdez នៅឆ្នេរអាឡាស្កា បានបំផ្លាញប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីសមុទ្រ និងប៉ះពាល់ដល់ជនជាតិដើមនៅតំបន់នោះ ដែលពឹងផ្អែកលើការនេសាទជាប្រពៃណី។ តាម Wikipedia ការកំពប់នេះបានសម្លាប់សត្វស្លាបសមុទ្រជាង ២៥០,០០០ ក្បាល ថនិកសត្វសមុទ្ររាប់ពាន់ និងបំផ្លាញឧស្សាហកម្មនេសាទក្នុងតំបន់ទាំងមូល។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិនៃគ្រោះមហន្តរាយបរិស្ថានអាចតាមដានត្រឡប់ទៅសម័យបដិវត្តឧស្សាហកម្ម ប៉ុន្តែវាបានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងនៅសតវត្សរ៍ទី២០ ដោយសារការអភិវឌ្ឍបច្ចេកវិទ្យា និងការពង្រីកសកម្មភាពមនុស្ស។ យោងតាម Wikipedia ឧប្បត្តិហេតុធំៗមួយចំនួនបានក្លាយជាចំណុចរបត់ក្នុងការយល់ដឹង និងការគ្រប់គ្រងគ្រោះមហន្តរាយបែបនេះ។

នៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៨៩ ការកំពប់ប្រេងរបស់នាវា Exxon Valdez នៅឆ្នេរព្រិនវីលៀម រដ្ឋអាឡាស្កា គឺជាគ្រោះមហន្តរាយដ៏ធំបំផុតមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia ប្រេងឆៅប្រមាណ ១០,៨ លានហ្គាឡុង (ប្រហែល ៤១ លានលីត្រ) ត្រូវបានបញ្ចេញទៅក្នុងបរិស្ថាន ដែលបណ្តាលឱ្យសត្វស្លាបសមុទ្រជាង ២៥០,០០០ ក្បាល សត្វអណ្តើកសមុទ្រ ២,៨០០ ក្បាល សត្វស៊ីល ៣០០ ក្បាល និងសត្វឥន្ទ្រី ២៥០ ក្បាលស្លាប់ ព្រមទាំងបំផ្លាញឧស្សាហកម្មនេសាទក្នុងតំបន់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។

ក្រោយមក នៅខែមីនា ឆ្នាំ២០១១ គ្រោះរញ្ជួយដីនិងរលកយក្សស៊ូណាមិ បានវាយប្រហារទៅលើរោងចក្រនុយក្លេអ៊ែរ Fukushima Daiichi ក្នុងប្រទេសជប៉ុន បង្កឱ្យមានគ្រោះមហន្តរាយនុយក្លេអ៊ែរធ្ងន់ធ្ងរ។ តាម Wikipedia គិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៣ ទីតាំងនោះនៅតែមានជាតិវិទ្យុសកម្មខ្ពស់ ជនភៀសខ្លួនប្រមាណ ១៦០,០០០ នាក់នៅតែរស់នៅក្នុងផ្ទះបណ្តោះអាសន្ន ហើយដីមួយចំនួននឹងមិនអាចធ្វើកសិកម្មបានរាប់សតវត្សរ៍។ ការសម្អាតត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណថាត្រូវចំណាយពេលរហូតដល់ជាង ៤០ ឆ្នាំ និងថវិការាប់ម៉ឺនលានដុល្លារអាមេរិក។

ឧប្បត្តិហេតុទាំងពីរនេះ ព្រមទាំងឧប្បត្តិហេតុប្រវត្តិសាស្ត្រដទៃទៀត បានជំរុញឱ្យមានការដាក់ចេញនូវបទប្បញ្ញត្តិបរិស្ថានតឹងរឹងជាងមុននៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន និងការបង្កើតយន្តការឆ្លើយតបបន្ទាន់អន្តរជាតិ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ផលប៉ះពាល់ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចនៃគ្រោះមហន្តរាយបរិស្ថានគឺមានទំហំធំធេង និងវែងឆ្ងាយ។ ករណី Exxon Valdez បានបំផ្លាញឧស្សាហកម្មនេសាទនៅអាឡាស្កា បណ្តាលឱ្យប្រជាជនរាប់ពាន់នាក់បាត់បង់ចំណូល និងការងារ។ ចំណែកឯគ្រោះមហន្តរាយ Fukushima បានបង្កើតការចំណាយយ៉ាងច្រើនលើការសម្អាត និងសំណងដល់ជនរងគ្រោះ ដែលជាបន្ទុកដ៏ធ្ងន់ដល់សេដ្ឋកិច្ចជប៉ុនរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។

មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ គ្រោះមហន្តរាយទាំងនេះក៏ប៉ះពាល់ដល់វប្បធម៌ និងរបៀបរស់នៅរបស់សហគមន៍ដែលរងគ្រោះផងដែរ។ ជនជាតិដើមដែលពឹងផ្អែកលើធម្មជាតិសម្រាប់ការចិញ្ចឹមជីវិត ដូចជាអ្នកនេសាទ និងកសិករ អាចបាត់បង់ទំនៀមទម្លាប់ដែលបានចាក់ឫសយ៉ាងជ្រៅអស់ជាច្រើនជំនាន់។ នៅកោះ Nauru ការជីករ៉ែដ៏យូរអង្វែងបានផ្លាស់ប្តូររចនាសម្ព័ន្ធសង្គម និងបំផ្លាញទំនាក់ទំនងរវាងប្រជាជននិងទឹកដីរបស់ពួកគេ តាមការរាយការណ៍នៅលើ Wikipedia។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សព្វថ្ងៃនេះ គ្រោះមហន្តរាយបរិស្ថាននៅតែជាប្រធានបទដ៏ក្តៅគគុកក្នុងឆាកអន្តរជាតិ។ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុកំពុងធ្វើឱ្យគ្រោះធម្មជាតិកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ និងញឹកញាប់ ខណៈសកម្មភាពមនុស្សដូចជាការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ និងការអភិវឌ្ឍឧស្សាហកម្មបន្តបង្កើនហានិភ័យនៃមហន្តរាយថ្មីៗ ជាពិសេសនៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា បញ្ហាបរិស្ថានដូចជាការបាត់បង់ព្រៃឈើ ការបំពុលទឹកពីគម្រោងវារីអគ្គិសនី និងការជីករ៉ែ ស្ថិតក្នុងចំណោមប្រធានបទដែលទាក់ទាញការយកចិត្តទុកដាក់ពីសាធារណជន។ KhmerPulse បន្តតាមដាន និងរាយការណ៍អំពីព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនេះ ដើម្បីផ្តល់ព័ត៌មានជាប្រយោជន៍សម្រាប់អ្នកអានក្នុងការយល់ដឹងអំពីហានិភ័យ និងវិធានការដែលអាចអនុវត្តបាន។