បាតុកម្មបរិស្ថាន

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា បញ្ជីជម្លោះបរិស្ថានរួមបញ្ចូលការតវ៉ា បាតុកម្ម និងការប៉ះទង្គិចដែលកើតឡើងនៅពេលសហគមន៍ ឬក្រុមសកម្មជនងើបឡើងតទល់នឹងគម្រោង ឬសកម្មភាពដែលបង្កការខូចខាតដល់បរិស្ថាន។ ជម្លោះទាំងនេះអាចទាក់ទងនឹងបញ្ហាចម្រុះដូចជា ការបំពុលឧស្សាហកម្ម ការកាប់ព្រៃឈើ ការដកហូតដីធ្លី និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។

យោងតាមទិន្នន័យពីគម្រោង Environmental Justice Atlas (EJAtlas) ដែលត្រូវបានវិគីភីឌាដកស្រង់ នៅខែមេសា ឆ្នាំ ២០២០ មានជម្លោះបរិស្ថានចំនួន ៣១០០ ត្រូវបានចងក្រងទុកនៅទូទាំងពិភពលោក ប៉ុន្តែចំនួនពិតប្រាកដទំនងជាខ្ពស់ជាងនេះ ដោយសារជម្លោះជាច្រើនមិនត្រូវបានរាយការណ៍គ្រប់គ្រាន់។ តួលេខនេះបង្ហាញពីវិសាលភាពធំធេងនៃវិបត្តិបរិស្ថានសកល ហើយបញ្ជីនេះគឺជាប្រភពព័ត៌មានដ៏សំខាន់សម្រាប់អ្នកស្រាវជ្រាវ និងសកម្មជនដើម្បីតាមដាននិន្នាការនៃជម្លោះបរិស្ថាន។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ផ្អែកលើវិគីភីឌា និង EJAtlas ជម្លោះបរិស្ថានកើតមាននៅគ្រប់ទ្វីប ប៉ុន្តែតំបន់ដែលសម្បូរធនធានធម្មជាតិ និងមានឧស្សាហកម្មនិរភើបខ្លាំង ដូចជាតំបន់ដីសណ្ដទន្លេ តំបន់ព្រៃត្រូពិច និងតំបន់រ៉ែ ច្រើនតែជាចំណុចផ្ទុះ។ ឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែងគឺតំបន់ដីសណ្ដនីហ្សេ នៅប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ដែលការបំផ្ទុះឧស្ម័ន និងការធ្លាយប្រេងបានបង្កឱ្យមានជម្លោះរវាងក្រុមហ៊ុនប្រេងពហុជាតិ និងសហគមន៍មូលដ្ឋានរាប់សិបឆ្នាំមកហើយ។ យោងតាម EJAtlas តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដូចជាកម្ពុជា វៀតណាម និងមីយ៉ាន់ម៉ា ក៏មានជម្លោះបរិស្ថានជាច្រើនទាក់ទងនឹងព្រៃឈើ និងការអភិវឌ្ឍន៍ខ្នាតធំផងដែរ។

ប្រជាជនដែលរងផលប៉ះពាល់ភាគច្រើនគឺសហគមន៍ជនជាតិដើម កសិករ និងអ្នកនេសាទ ដែលជីវភាពពឹងផ្អែកលើបរិស្ថានផ្ទាល់។ ការតវ៉ាទាំងនេះមិនត្រឹមតែជាការការពារធម្មជាតិប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ជាការតស៊ូដើម្បីសិទ្ធិរស់រាន និងយុត្តិធម៌សង្គមផងដែរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ខណៈដែលការតវ៉ាបរិស្ថានអាចមានឫសគល់រាប់សតវត្ស ការកត់ត្រា និងការយល់ដឹងជាសកលអំពីបញ្ហានេះបានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុងសតវត្សទី ២០ និង ២១។ ការកើនឡើងនេះគឺជាលទ្ធផលនៃការរាយការណ៍ពីប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយកាន់តែច្រើន និងការរីកចម្រើនផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្របរិស្ថាន។ គម្រោង EJAtlas ខ្លួនឯងបានចាប់ផ្តើមនៅដើមទសវត្សឆ្នាំ ២០១០ ជាកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរួមគ្នាដើម្បីប្រមូលទិន្នន័យអំពីជម្លោះទាំងនេះ ចំពោះមុខការពិតដែលថាព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗជាច្រើនពីមុនមិនត្រូវបានចងក្រងជាលក្ខណៈប្រព័ន្ធ។

នៅក្នុងរូបភាពខាងលើ ក្រុមបាតុករ Climate Camp បានធ្វើបាតុកម្មបិទទីស្នាក់ការអាជ្ញាធរអាកាសយានដ្ឋានអង់គ្លេស ដើម្បីតវ៉ាប្រឆាំងនឹងការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ពីឧស្សាហកម្មអាកាសចរណ៍។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីការផ្លាស់ប្តូរវិធីសាស្ត្រតវ៉ា ពីការប្រមូលផ្តុំក្នុងស្រុក ទៅជាសកម្មភាពខ្ទប់ទីតាំង និងយុទ្ធនាការតាមអនឡាញ ដែលបានក្លាយជាលក្ខណៈពិសេសនៃចលនាបរិស្ថានបច្ចុប្បន្ន។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

បាតុកម្មបរិស្ថានមានវិមាត្រសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌យ៉ាងជ្រៅ។ ឧទាហរណ៍ យុទ្ធនាការ March Against Monsanto ដែលបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី ២៥ ឧសភា ២០១៣ ជាចលនាសកលប្រឆាំងនឹងក្រុមហ៊ុន Monsanto ដែលជាអ្នកផលិតគ្រាប់ពូជកែប្រែហ្សែន (GMO) និងថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ។ ការធ្វើបាតុកម្មនេះបានបង្ហាញពីការព្រួយបារម្ភអំពីសុវត្ថិភាពម្ហូបអាហារ សិទ្ធិកសិករ និងការគ្រប់គ្រងរបស់សាជីវកម្មលើប្រព័ន្ធកសិកម្មសកល។ ជាលទ្ធផល ការពិភាក្សានៅថ្នាក់នយោបាយអំពីការដាក់ស្លាកសម្គាល់ GMO និងបទប្បញ្ញត្តិកសិកម្មបានកើនឡើងនៅក្នុងបណ្តាប្រទេសជាច្រើន។

ផ្នែកវប្បធម៌ បាតុកម្មទាំងនេះបានបង្កើតវប្បធម៌ “បៃតង” និងចលនាយុវជនដែលជំរុញឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរឥរិយាបទប្រើប្រាស់ និងគោលនយោបាយរដ្ឋាភិបាល។ ពួកគាត់ប្រើប្រាស់បណ្តាញសង្គម តន្ត្រី និងសិល្បៈដើម្បីផ្សព្វផ្សាយសាររបស់ខ្លួន ហើយបានបង្ខំឱ្យក្រុមហ៊ុនធំៗធ្វើការវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់បរិស្ថានឱ្យបានម៉ត់ចត់ជាងមុន ដែលនាំឱ្យមានការចំណាយសេដ្ឋកិច្ចបន្ថែមសម្រាប់គម្រោងខ្នាតធំ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នាពេលបច្ចុប្បន្ន បាតុកម្មបរិស្ថានកំពុងតែកើនឡើងទាំងចំនួន និងទំហំ ជាពិសេសចលនាដែលផ្តោតលើវិបត្តិអាកាសធាតុ ដូចជា Fridays for Future និង Extinction Rebellion ដែលបានបង្កើតជាព្រឹត្តិការណ៍ចលនាមហាជនទូទាំងពិភពលោក។ តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា ចលនាទាំងនេះត្រូវបានកត់ត្រាក្នុងបញ្ជីជម្លោះបរិស្ថាន រួមជាមួយនឹងករណីថ្មីៗជាច្រើនទៀត។ បណ្តាញសង្គមបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការប្រមូលផ្តុំមហាជន ដូចដែលបានឃើញក្នុងចលនា Fridays for Future ដែលបានប្រើប្រាស់ Twitter និង Instagram ដើម្បីផ្សព្វផ្សាយ និងសម្របសម្រួលបាតុកម្មជាសកល។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការយល់ដឹងអំពីបាតុកម្មបរិស្ថានមានសារៈសំខាន់ ពីព្រោះបញ្ហាបរិស្ថានមិនមានព្រំដែន ហើយកម្ពុជាក៏ជាប្រទេសដែលរងផលប៉ះពាល់ដោយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងបញ្ហាគ្រប់គ្រងធនធានដែរ។ ការតវ៉ាទាក់ទងនឹងព្រៃឈើ ដីធ្លី និងទំនប់វារីអគ្គិសនី ជាផ្នែកមួយនៃរឿងរ៉ាវដែលកំពុងកើតមាននៅក្នុងតំបន់អាស៊ាន ហើយការតាមដាននិន្នាការសកលអាចជួយអ្នកអានឱ្យយល់បរិបទទូលំទូលាយជាងមុន។