ចង្វាក់ខ្មែរ
ប្រធានបទ

ប្រទេសហ្គីណេអេក្វាទ័រ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ផែនទីប្រទេសហ្គីណេអេក្វាទ័រ ប្រភព: Wikipedia

ហ្គីណេអេក្វាទ័រ ដែលមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋហ្គីណេអេក្វាទ័រ គឺជាប្រទេសតូចមួយស្ថិតនៅឆ្នេរខាងលិចនៃទ្វីបអាហ្វ្រិកកណ្តាល។ តាម Wikipedia ប្រទេសនេះមានផ្ទៃដីសរុប ២៨ ០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងមានប្រជាជនប្រមាណ ១,៨៥ លាននាក់ ត្រឹមឆ្នាំ ២០២៥។ រដ្ឋធានីបច្ចុប្បន្នគឺ ស៊ីយូដាដ ដេ ឡា ប៉ាស (Ciudad de la Paz) ដែលកំពុងសាងសង់លើដីគោក ចំណែករដ្ឋធានីចាស់ ម៉ាឡាបូ (Malabo) ស្ថិតនៅលើកោះប៊ីអូកូ (Bioko) ហើយទីក្រុងធំបំផុតគឺ បាតា (Bata)។ ហ្គីណេអេក្វាទ័រ ជាអតីតអាណានិគមរបស់អេស្ប៉ាញ ហើយជាប្រទេសតែមួយគត់ក្នុងទ្វីបអាហ្វ្រិកដែលប្រើភាសាអេស្ប៉ាញជាភាសាផ្លូវការ។ ប្រទេសនេះសម្បូរទៅដោយប្រេងកាត និងឧស្ម័នធម្មជាតិ ដែលធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចរីកចម្រើនយ៉ាងឆាប់រហ័ស តែក៏ប្រឈមនឹងបញ្ហាវិសមភាពធ្ងន់ធ្ងរ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ផែនទីភាសានៅហ្គីណេអេក្វាទ័រ ប្រភព: Wikipedia

ប្រទេសនេះស្ថិតនៅជិតខ្សែអេក្វាទ័រ តាមបណ្តោយឈូងសមុទ្រហ្គីណេ។ វាមានផ្នែកដីគោកមួយឈ្មោះ រីអូ មូនី (Río Muni) និងកោះជាច្រើន រួមមាន ប៊ីអូកូ និង អានណូបុន (Annobón)។ ចំណុចខ្ពស់បំផុតគឺភ្នំ Pico Basilé នៅលើកោះប៊ីអូកូ។ យោងតាម Wikipedia ជនជាតិហ្វាង (Fang) បង្កើតបានជាង ៨៥% នៃប្រជាជន ជនជាតិប៊ូប៊ី (Bubi) ជាជនជាតិដើមនៅកោះប៊ីអូកូ មានប្រមាណ ៦,៥% និងមានជនជាតិតូចៗផ្សេងទៀត។ ភាសាផ្លូវការរួមមានអេស្ប៉ាញ បារាំង និងព័រទុយហ្គាល់ ប៉ុន្តែភាសាហ្វាង ប៊ូប៊ី និងភាសាដទៃទៀតត្រូវបាននិយាយយ៉ាងទូលំទូលាយ។ ប្រជាជនភាគច្រើនកាន់សាសនាគ្រិស្ត ជាពិសេសនិកាយរ៉ូម៉ាំងកាតូលិក ខណៈក៏មានសហគមន៍ប្រូតេស្តង់តូចៗផងដែរ។ បរិយាកាសមានលក្ខណៈត្រូពិចសើម គ្របដណ្តប់ដោយព្រៃក្រាស់នៅលើដីគោក។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ការចុះហត្ថលេខាប្រកាសឯករាជ្យរបស់ហ្គីណេអេក្វាទ័រ នៅថ្ងៃទី ១២ តុលា ១៩៦៨ ប្រភព: Wikipedia

តាមប្រវត្តិសាស្ត្រដែលចងក្រងដោយ Wikipedia អ្នករុករកព័រទុយហ្គាល់ឈ្មោះ Fernão do Pó បានមកដល់កោះប៊ីអូកូក្នុងឆ្នាំ ១៤៧២។ នៅឆ្នាំ ១៧៧៨ តាមសន្ធិសញ្ញា El Pardo ព័រទុយហ្គាល់បានប្រគល់កោះនេះទៅអេស្ប៉ាញ។ អេស្ប៉ាញបានបង្កើតអាណានិគមឈ្មោះ អេស្ប៉ាញហ្គីណេ (Spanish Guinea) ដោយបានពង្រីកទៅលើដីគោកបន្តិចម្តងៗ ក្រោមសន្ធិសញ្ញាប៉ារីសឆ្នាំ ១៩០០ ដែលកំណត់ព្រំដែនបច្ចុប្បន្ន។ អាណានិគមនេះបានអភិវឌ្ឍដោយផ្អែកលើចម្ការកាកាវ និងកាហ្វេ ដែលជារឿយៗប្រើពលកម្មដោយបង្ខំ។ នៅថ្ងៃទី ១២ តុលា ១៩៦៨ ប្រទេសនេះទទួលបានឯករាជ្យ ដោយលោក ហ្វ្រង់ស៊ីស្កូ ម៉ាស៊ីអាស ង៉្គេម៉ា (Francisco Macías Nguema) ជាប្រធានាធិបតីទីមួយ។ លោក Macías Nguema បានក្លាយជាមេដឹកនាំផ្តាច់ការ ដោយប្រើអំពើឃោរឃៅធ្វើឱ្យប្រជាជនស្លាប់រាប់ពាន់នាក់ និងបំផ្លិចបំផ្លាញសេដ្ឋកិច្ច។ នៅឆ្នាំ ១៩៧៩ រដ្ឋប្រហារដឹកនាំដោយក្មួយរបស់គាត់ លោក តេអូដូរ៉ូ អូប៊ីអាង ង៉្គេម៉ា ម់បាសូហ្គោ (Teodoro Obiang Nguema Mbasogo) បានផ្តួលរំលំគាត់។ លោក Obiang បានកាន់អំណាចចាប់តាំងពីពេលនោះមក ហើយសព្វថ្ងៃជាប្រមុខរដ្ឋមួយរូបដែលកាន់តំណែងយូរជាងគេលើពិភពលោក ព្រមទាំងបានដាក់កូនប្រុសរបស់គាត់ជាអនុប្រធានាធិបតី ត្រៀមជាអ្នកស្នងតំណែង។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

មជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌អេស្ប៉ាញនៅទីក្រុងម៉ាឡាបូ ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចរបស់ហ្គីណេអេក្វាទ័រ ផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងខ្លាំងបន្ទាប់ពីការរកឃើញប្រេងកាតនៅឆ្នាំ ១៩៩៥។ តាម Wikipedia ប្រេង និងឧស្ម័នឥឡូវនេះបង្កើតបានភាគច្រើននៃការនាំចេញ ហើយធ្វើឱ្យប្រទេសនេះមានផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP) សម្រាប់មនុស្សម្នាក់ខ្ពស់មួយក្នុងទ្វីបអាហ្វ្រិក។ ទោះជាយ៉ាងណា ទ្រព្យសម្បត្តិនេះមិនត្រូវបានចែកចាយស្មើៗគ្នាឡើយ ដោយប្រជាជនមួយភាគធំនៅតែរស់នៅក្រោមបន្ទាត់ភាពក្រីក្រ។ រដ្ឋាភិបាលបានវិនិយោគលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ដូចជា ការសាងសង់រដ្ឋធានីថ្មី Ciudad de la Paz និងវិមានប្រធានាធិបតីដ៏ធំ ដែលត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាគម្រោងបង្ហាញមហិច្ឆតា។ វិស័យកសិកម្មនៅតែមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រជាជនភាគច្រើន ដោយផលិតផលសំខាន់ៗរួមមានកាកាវ និងកាហ្វេ។

ផ្នែកវប្បធម៌ ឥទ្ធិពលអេស្ប៉ាញលាយឡំជាមួយប្រពៃណីដើម។ នៅទីក្រុងម៉ាឡាបូ គេអាចឃើញស្ថាបត្យកម្មសម័យអាណានិគម ដូចជាវិហារ Santa Isabel និងមជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌អេស្ប៉ាញ។ ទន្ទឹមនេះ តន្ត្រី របាំ និងការនិទានរឿងបែបប្រពៃណីនៅមានជីវិតរស់រវើក។ ម្ហូបអាហារក៏បង្ហាញពីការលាយឡំនេះដែរ ដោយមានទាំងមុខម្ហូបអាហ្វ្រិក និងអេស្ប៉ាញ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ជំនួបរវាងលោក Obiang និងប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី លោក ពូទីន កាលពីថ្ងៃទី ២៦ កញ្ញា ២០២៤ ប្រភព: Wikipedia

នៅឆ្នាំ ២០២៦ លោក Obiang នៅតែបន្តកាន់អំណាច ហើយរបបរបស់គាត់ប្រឈមនឹងការរិះគន់ជាបន្តបន្ទាប់ពីសំណាក់អង្គការសិទ្ធិមនុស្ស។ តាម Wikipedia ដែលដកស្រង់សម្តីពី BBC លោក Obiang ត្រូវបានពិពណ៌នាថាជា “មេដឹកនាំផ្តាច់ការដ៏ឃោរឃៅបំផុតមួយនៅទ្វីបអាហ្វ្រិក”។ ទោះយ៉ាងណា លោកនៅតែទទួលបានការទទួលស្គាល់ពីសហគមន៍អន្តរជាតិ ដោយសារតួនាទីរបស់ប្រទេសនេះក្នុងការផ្គត់ផ្គង់ថាមពល។ កាលពីខែកញ្ញា ឆ្នាំ ២០២៤ លោក Obiang បានជួបជាមួយលោក វ្លាឌីមៀរ ពូទីន ដែលបង្ហាញពីការពង្រីកទំនាក់ទំនងរបស់រុស្ស៊ីនៅអាហ្វ្រិក។ កាលពីឆ្នាំ ២០១៤ លោកក៏ធ្លាប់បានជួបជាមួយអតីតប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក បារ៉ាក់ អូបាម៉ា ផងដែរ។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ហ្គីណេអេក្វាទ័រ បង្ហាញពីបាតុភូត “ដាក់បណ្តាសាធនធាន” (resource curse) ដែលជាប្រធានបទពាក់ព័ន្ធសកល។ ការកសាងរដ្ឋធានីថ្មីដ៏ធំសម្បើម ខណៈដែលប្រជាជនភាគច្រើនខ្វះខាត ក៏ជាប្រធានបទដែលអាចធ្វើឱ្យយើងគិតពិចារណាអំពីអភិបាលកិច្ចផងដែរ។ ប្រទេសនេះនៅតែជាសមាជិកអង្គការសហប្រជាជាតិ និងសហភាពអាហ្វ្រិក ប៉ុន្តែសេរីភាពនយោបាយនៅទីនោះនៅមានកម្រិតខ្លាំង។

អត្ថបទពាក់ព័ន្ធ

មិនទាន់មានអត្ថបទទេ។