ប្រទេសអេរីត្រេ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

អេរីត្រេ ជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ហននៃទ្វីបអាហ្រ្វិក (Horn of Africa) ហើយត្រូវបានគេស្គាល់ជារដ្ឋក្មេងខ្ចីដែលទទួលបានឯករាជ្យពីអេត្យូពីនៅឆ្នាំ ១៩៩៣ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមរំដោះជាតិអស់រយៈពេល ៣០ ឆ្នាំ។ ប្រទេសនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងអេត្យូពីនៅភាគខាងត្បូង ស៊ូដង់នៅខាងជើង និងជីប៊ូទីនៅភាគអាគ្នេយ៍ ព្រមទាំងមានឆ្នេរសមុទ្រក្រហមយ៉ាងវែងនៅភាគឦសាន នេះបើយោងតាមវិគីភីឌា។ រដ្ឋធានីនិងទីក្រុងធំបំផុតគឺ អាស្មារ៉ា (Asmara) ។ ប្រទេសនេះមានផ្ទៃដីសរុបប្រមាណ ១១៧.៦០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ហើយរួមបញ្ចូលប្រជុំកោះ Dahlak និងកោះ Hanish មួយចំនួនផងដែរ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ភូមិសាស្ត្ររបស់អេរីត្រេមានលក្ខណៈចម្រុះខ្លាំង។ វារួមបញ្ចូលខ្ពង់រាបខ្ពស់នៅកណ្តាល (Ethiopian Highlands) ដែលមានអាកាសធាតុត្រជាក់ជាង និងជាតំបន់មានប្រជាជនច្រើនជាងគេ រួមទាំងរដ្ឋធានី អាស្មារ៉ា។ នៅភាគខាងកើត មានវាលទំនាបឆ្នេរសមុទ្រក្រហមដែលមានអាកាសធាតុក្តៅខ្លាំង និងសើមតិច រីឯភាគខាងជើងនិងខាងត្បូងគឺជាវាលខ្សាច់និងវាលពាក់កណ្តាលខ្សាច់។ ប្រជុំកោះ Dahlak និងកោះ Hanish ក៏ជាផ្នែកមួយនៃប្រទេសនេះដែរ ហើយមានតំបន់អភិរក្សសមុទ្រផង (យោងតាមវិគីភីឌា)។

យោងតាមវិគីភីឌា ប្រជាជនសរុបត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណថាមានប្រហែល ៣,៥ លានទៅ ៦ លាននាក់ អាស្រ័យលើប្រភព។ សង្គមអេរីត្រេមានក្រុមជនជាតិចំនួន ៩ ដែលទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការ រួមមាន Tigrinya ដែលមានចំនួនច្រើនជាងគេ Tigre, Saho, Afar ជាដើម។ ភាសាការងារផ្លូវការបីគឺភាសាទីហ្គ្រិនយ៉ា ភាសាអារ៉ាប់ និងភាសាអង់គ្លេស។ ផ្នែកសាសនាវិញ ប្រមាណពាក់កណ្តាលជាគ្រិស្តសាសនា (ភាគច្រើនគ្រិស្តអូធូដក់) និងពាក់កណ្តាលទៀតជាឥស្លាមសាសនា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រអេរីត្រេបានចាប់ផ្ដើមតាំងពីសម័យបុរេប្រវត្តិ។ ការរកឃើញលលាដ៍ក្បាល Homo erectus នៅ Buya ចុះកាលបរិច្ឆេទជាង ១ លានឆ្នាំ បានបង្ហាញពីវត្តមានមនុស្សដើមដំបូង យោងតាមវិគីភីឌា។ នៅសហវត្សរ៍ទី ១ មុនគ.ស. នគរ Dʿmt បានរីកចម្រើនក្នុងតំបន់នេះដោយសារពាណិជ្ជកម្ម និងបានបន្សល់ទុកវត្ថុបុរាណដូចជាចង្កៀងសំរិទ្ធនៅ Matara ។ ក្រោយមកទៀត តំបន់នេះបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃចក្រភព Axum ។ ព្រះសហគមន៍គ្រិស្តសាសនាបានចាក់ឫសនៅទីនេះតាំងពីសតវត្សទី ៤ ដោយប្រាសាទ Debre Bizen និងវិហារ Mosque of the Companions នៅ Massawa (ដែលអ្នកខ្លះជឿថាជាវិហារអ៊ីស្លាមដំបូងនៅអាហ្វ្រិក) ជាភស្តុតាងនៃពហុសាសនា (តាមវិគីភីឌា)។

ក្នុងសតវត្សទី ១៩ អ៊ីតាលីបានគ្រប់គ្រងឆ្នេរសមុទ្រក្រហម និងក្នុងឆ្នាំ ១៨៩០ បានបង្កើតអាណានិគមអេរីត្រេ។ អាណានិគមនេះបាននាំមកនូវការអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ដូចជាផ្លូវដែក និងស្ថាបត្យកម្មបែបអ៊ីតាលីដែលផ្ដល់ឱ្យ Asmara ឈ្មោះថា "Little Rome"។ ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ អង់គ្លេសគ្រប់គ្រងជាបណ្ដោះអាសន្ន រហូតដល់អង្គការសហប្រជាជាតិ សម្រេចឱ្យអេរីត្រេបញ្ចូលជាសហព័ន្ធជាមួយអេត្យូពីនៅឆ្នាំ ១៩៥២។ ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ ១៩៦២ អេត្យូពីបានបញ្ចូលជាខេត្តរបស់ខ្លួន ដែលបណ្ដាលឱ្យមានសង្គ្រាមរំដោះជាតិអេរីត្រេ (Eritrean War of Independence) អស់រយៈពេល ៣០ ឆ្នាំ ដឹកនាំដោយរណសិរ្សរំដោះប្រជាជនអេរីត្រេ (EPLF)។

ក្រោយជ័យជំនះខាងយោធានៅឆ្នាំ ១៩៩១ ការបោះឆ្នោតប្រជាមតិមួយបានធ្វើឡើងនៅឆ្នាំ ១៩៩៣ ជាលទ្ធផលគាំទ្រឯករាជ្យប្រមាណ ៩៩,៨% ហើយអេរីត្រេបានប្រកាសឯករាជ្យនៅថ្ងៃទី ២៤ ឧសភា ១៩៩៣។ ប៉ុន្តែសង្គ្រាមព្រំដែនជាមួយអេត្យូពីនៅឆ្នាំ ១៩៩៨-២០០០ បានបន្តនាំមកនូវភាពតានតឹងដែលអូសបន្លាយ (យោងតាមវិគីភីឌា)។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចអេរីត្រេពឹងផ្អែកលើវិស័យកសិកម្មជាចម្បង (ភាគច្រើនជាការធ្វើស្រែចិញ្ចឹមជីវិត) ការនេសាទ និងការរុករករ៉ែ។ អណ្តូងរ៉ែ Bisha ជាប្រភពមាស ទង់ដែង និងស័ង្កសីដ៏សំខាន់។ ចាប់តាំងពីឯករាជ្យមក រដ្ឋាភិបាលបានសង់ទំនប់រាប់រយ (ធំនិងតូច) ដើម្បីគ្រប់គ្រងទឹកសម្រាប់កសិកម្ម នេះបើយោងតាមវិគីភីឌា។ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធដូចជាផ្លូវដែក Asmara-Massawa ដែលសង់ដោយអ៊ីតាលី នៅបន្តប្រើប្រាស់សម្រាប់ទេសចរណ៍និងដឹកជញ្ជូន។

ផ្នែកវប្បធម៌របស់អេរីត្រេត្រូវបានរងឥទ្ធិពលពីអារ្យធម៌អាហ្រ្វិក អារ៉ាប់ និងអឺរ៉ុប ដោយសារប្រវត្តិជាច្រកទ្វារពាណិជ្ជកម្ម។ ម្ហូបប្រពៃណីដូចជា Injera (នំប៉័ងធ្វើពីម្សៅធានាក់) ញ៉ាំជាមួយសម្លជាច្រើនប្រភេទ គឺជាអាហារសំខាន់។ កីឡាជិះកង់មានប្រជាប្រិយភាពខ្លាំង ហើយក្រុមជម្រើសជាតិត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាលេខ ១ នៅទ្វីបអាហ្រ្វិក និងជាលេខ ១៦ នៅលើពិភពលោក ត្រឹមខែកុម្ភៈ ២០២៣ (យោងតាមវិគីភីឌា)។ សិល្បករដូចជា Helen Meles ក៏ជាតំណាងនៃវប្បធម៌សិល្បៈទំនើបរបស់ប្រទេសនេះដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

អេរីត្រេស្ថិតនៅក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក Isaias Afwerki តាំងពីឯករាជ្យឆ្នាំ ១៩៩៣ មក ហើយយោងតាមវិគីភីឌា ប្រទេសនេះមិនដែលមានការបោះឆ្នោតជាតិ ព្រមទាំងគ្មានស្ថាប័ននីតិបញ្ញត្តិឯករាជ្យឡើយ។ ប្រព័ន្ធកាតព្វកិច្ចយោធាគ្មានកំណត់ (indefinite national service) ដែលត្រូវបានពណ៌នាក្នុងវិគីភីឌាថាជាមូលហេតុចម្បងនៃការរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស បានជំរុញឱ្យយុវជនជាច្រើនរត់ចេញពីប្រទេស បង្កើតជាវិបត្តិជនភៀសខ្លួនទៅកាន់អឺរ៉ុបនិងបណ្ដាប្រទេសជិតខាង (យោងតាមវិគីភីឌា)។

នៅលើឆាកអន្តរជាតិ វិគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា អេរីត្រេកំពុងពង្រឹងទំនាក់ទំនងជាមួយមហាអំណាចដូចជា រុស្ស៊ី និងចិន។ កាលពីថ្ងៃទី ៣១ ឧសភា ២០២៣ លោក Afwerki បានធ្វើដំណើរទៅក្រុងម៉ូស្គូ ដើម្បីជួបជាមួយលោក វ្ល៉ាឌីមៀរ ពូទីន ជាសញ្ញានៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការកាន់តែជិតស្និទ្ធ (យោងតាមវិគីភីឌា)។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ការស្ដារទំនាក់ទំនងសន្តិភាពជាមួយអេត្យូពីឡើងវិញនៅឆ្នាំ ២០១៨ ក៏ជាចំណុចប្រសព្វដ៏សំខាន់ដែរ ប៉ុន្តែជម្លោះ Tigray និងការលើកឡើងពីឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាមបានបង្កើនភាពតានតឹងឡើងវិញ (យោងតាមវិគីភីឌា)។ សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា អេរីត្រេជាគំរូនៃរដ្ឋតូចមួយដែលកំពុងតស៊ូរកតុល្យភាពរវាងការអភិវឌ្ឍ សម្ពាធសិទ្ធិមនុស្ស និងសមរភូមិភូមិសាស្ត្រនយោបាយ ដែលអាចឆ្លុះបញ្ចាំងពីសក្ដានុពលស្រដៀងៗគ្នានៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។