សីលវិជ្ជា

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា សីលវិជ្ជាគឺជាការសិក្សាទស្សនវិជ្ជាអំពីបាតុភូតសីលធម៌។ វាក៏ត្រូវបានគេហៅថាទស្សនវិជ្ជាសីលធម៌ ហើយវាស្វែងយល់ពីសំណួរបទដ្ឋានដូចជា តើមនុស្សគួរធ្វើអ្វី? និងអាកប្បកិរិយាបែបណាដែលត្រឹមត្រូវខាងសីលធម៌?។ មែកធាងសំខាន់ៗរបស់សីលវិជ្ជារួមមាន សីលវិជ្ជាបទដ្ឋាន ដែលសិក្សាអំពីគោលការណ៍ទូទៅនៃការប្រព្រឹត្ត សីលវិជ្ជាអនុវត្ត ដែលអនុវត្តគោលការណ៍ទាំងនោះទៅលើបញ្ហាជាក់ស្ដែង និងមេតាអេធិកស៍ ដែលស្វែងយល់ពីលក្ខណៈនៃភាសាសីលធម៌ និងចំណេះដឹងសីលធម៌។ សីលវិជ្ជាជាផ្នែកមួយនៃទស្សនវិជ្ជាដែលផ្ដោតលើតម្លៃ (axiology) ហើយវាមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយនឹងវិញ្ញាសាផ្សេងទៀតដូចជាច្បាប់ នយោបាយ និងសាសនា។ តាមអារីស្តូត ទស្សនវិទូក្រិកបុរាណ សំណួរអំពីរបៀបដឹកនាំជីវិតដ៏ល្អគឺជាសំណួរស្នូលមួយនៃសីលវិជ្ជា។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

សីលវិជ្ជាមិនមែនមានតែនៅក្នុងប្រពៃណីទស្សនវិជ្ជាលោកខាងលិចប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏មានឫសគល់យ៉ាងជ្រៅនៅក្នុងវប្បធម៌ផ្សេងៗជុំវិញពិភពលោកដែរ។ នៅក្នុងទស្សនវិជ្ជាលោកខាងលិច អ្នកគិតសំខាន់ៗដូចជា អ៊ីម៉ាញូអែល កាន្ត បានបង្កើតប្រព័ន្ធទ្រឹស្ដីសីលវិជ្ជាបែបករណីកិច្ចនិយម (deontology) ដែលផ្អែកលើច្បាប់សាកល ដែលអនុវត្តចំពោះមនុស្សគ្រប់រូបដែលមានហេតុផល។ តាមវិគីភីឌា ចំណែកឯទស្សនវិទូដូចជា ជែរីមី បេនថាំ និងចន ស្ទូត មីល បានបង្កើតប្រព័ន្ធសីលវិជ្ជាបែបឧបការីនិយម (utilitarianism) ដែលវាយតម្លៃសកម្មភាពដោយផ្អែកលើផលវិបាករបស់វា។ នៅបូព៌ា សីលវិជ្ជាព្រះពុទ្ធសាសនាបានសង្កត់ធ្ងន់លើការអនុវត្តន៍មេត្តាករុណា និងសេចក្ដីស្រឡាញ់ជាសកល ខណៈការបង្រៀនរបស់ឡៅស៊ឺ (Laozi) ក្នុងសាសនាតាវដែលជាផ្នែកស្នូលនៃសីលវិជ្ជាបូព៌ា បានណែនាំឱ្យមនុស្សរស់នៅដោយសុខដុមជាមួយនឹងសណ្តាប់ធ្នាប់ធម្មជាតិនៃចក្រវាល។ ប្រពៃណីសីលវិជ្ជាឥណ្ឌា និងចិនដទៃទៀតក៏មានការចូលរួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់ដែរ ដូចជាការសង្កត់ធ្ងន់លើសុខដុមសង្គម និងការអភិវឌ្ឍខ្លួនឯង។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិនៃសីលវិជ្ជាអាចត្រូវបានគេចាប់ផ្ដើមតាំងពីសម័យក្រិកបុរាណ នៅពេលដែលសូក្រតេស ប្លាតុង និងអារីស្តូត បានពិចារណាអំពីគុណធម៌ និងជីវិតដ៏ល្អ។ នៅមជ្ឈិមសម័យ សីលវិជ្ជាបានជាប់ទាក់ទងយ៉ាងខ្លាំងជាមួយទ្រឹស្ដីសាសនាគ្រិស្ត ដោយផ្អែកលើព្រះឆន្ទៈរបស់ព្រះជាម្ចាស់។ នៅក្នុងយុគនៃការត្រាស់ដឹង (Enlightenment) អ៊ីម៉ាញូអែល កាន្ត បានស្នើប្រព័ន្ធសីលវិជ្ជាដែលផ្អែកលើករណីកិច្ចសាកល រីឯបេនថាំ និងមីល បានបង្កើតទ្រឹស្ដីឧបការីនិយម។ នៅសតវត្សរ៍ទី២០ សៀវភៅ Principia Ethica របស់ G. E. Moore បានចូលរួមចំណែកធ្វើឱ្យមានការលេចចេញនូវមេតាអេធិកស៍ ដែលផ្ដោតលើការវិភាគភាសាសីលធម៌ជាជាងការកំណត់បទដ្ឋាន។ ក្រោយមក ទស្សនវិទូដូចជា Simone de Beauvoir បានស្វែងយល់ពីសីលវិជ្ជាតាមទស្សនៈនៃអត្ថិភាពនិយម (existentialism)។ ចាប់ពីពាក់កណ្ដាលសតវត្សរ៍ទី២០ មក មានការកើនឡើងនៃការយកចិត្តទុកដាក់ទៅលើសីលវិជ្ជាអនុវត្ត ដូចជាសីលវិជ្ជាវេជ្ជសាស្ត្រ សីលវិជ្ជាបរិស្ថាន និងសីលវិជ្ជាអាជីវកម្ម ដែលឆ្លើយតបទៅនឹងបញ្ហាប្រឈមថ្មីៗនៃសង្គម។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សីលវិជ្ជាអនុវត្តមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងទៅលើវិស័យសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌ក្នុងសង្គមទំនើប។ នៅក្នុងវិស័យវេជ្ជសាស្ត្រ គ្រូពេទ្យតែងប្រឈមមុខនឹងការសម្រេចចិត្តខាងសីលធម៌ដូចជាការសម្រាលកូនដោយវះកាត់ និងការថែទាំអ្នកជំងឺដំណាក់កាលចុងក្រោយ។ ក្រមសីលធម៌អាជីវកម្មណែនាំអំពីភាពស្មោះត្រង់ ការទទួលខុសត្រូវសង្គម និងយុត្តិធម៌សេដ្ឋកិច្ច ហើយត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងគោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្ម និងធនធានមនុស្ស។ ចំណែកឯសីលវិជ្ជាសត្តវិទ្យា (animal ethics) បានព្រួយបារម្ភអំពីគ្រោះថ្នាក់ដែលបង្កឡើងដល់សត្វ ឧទាហរណ៍ដូចជា នៅក្នុងកសិកម្មចិញ្ចឹមសត្វបែបឧស្សាហកម្មដែលមានលក្ខណៈណែនណាន់តាន់តាប់។ សីលវិជ្ជាបរិស្ថានស្វែងយល់ពីកាតព្វកិច្ចរបស់មនុស្សចំពោះធម្មជាតិ ខណៈសីលវិជ្ជានុយក្លេអ៊ែរដោះស្រាយនឹងបញ្ហាសុវត្ថិភាព និងការប្រើប្រាស់អាវុធបរមាណូ។ វិស័យទាំងនេះបង្ហាញពីរបៀបដែលទ្រឹស្ដីសីលវិជ្ជាអាចដឹកនាំការសម្រេចចិត្តក្នុងជីវិតរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ និងគោលនយោបាយសាធារណៈ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងពិភពលោកសព្វថ្ងៃ សីលវិជ្ជាកាន់តែមានភាពពាក់ព័ន្ធជាមួយនឹងបញ្ហាប្រឈមថ្មីៗដូចជាបញ្ញាសិប្បនិម្មិត (AI) ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងសន្តិសុខនុយក្លេអ៊ែរ។ តាមទ្រឹស្ដីសីលវិជ្ជាពិភាក្សា (discourse ethics) ដែលបង្កើតឡើងដោយ Jürgen Habermas បទដ្ឋានសីលធម៌ត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយការពិភាក្សាដោយហេតុផលក្នុងសង្គម ដែលជាគោលការណ៍ចាំបាច់សម្រាប់ការដោះស្រាយវិបត្តិសកលនាពេលបច្ចុប្បន្ន។ បញ្ហាក្រមសីលធម៌ AI រួមមានការព្រួយបារម្ភអំពីភាពលម្អៀង ការងារ និងអាវុធស្វ័យប្រវត្តិ។ នៅកម្ពុជា សំណួរសីលធម៌ជារឿយៗកើតឡើងជុំវិញបញ្ហាអភិបាលកិច្ច សិទ្ធិការងារក្នុងវិស័យកាត់ដេរ ការទាមទារដីធ្លី និងការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ។ ការយល់ដឹងអំពីគោលការណ៍សីលវិជ្ជាអាចផ្តល់ឱ្យប្រជាពលរដ្ឋនូវឧបករណ៍ដើម្បីធ្វើការសម្រេចចិត្តប្រកបដោយក្រមសីលធម៌ និងចូលរួមក្នុងការពិភាក្សាសាធារណៈប្រកបដោយហេតុផល។