ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា អ៊ីយូថាណាស៊ី (Euthanasia) គឺជាការអនុវត្តន៍បញ្ចប់ជីវិតដោយចេតនា ដើម្បីបញ្ចប់ការឈឺចាប់ និងទុក្ខវេទនារបស់អ្នកជំងឺ។ ពាក្យនេះមកពីភាសាក្រិក "eu" (ល្អ) និង "thanatos" (មរណភាព) មានន័យថា "មរណភាពល្អ"។ អ៊ីយូថាណាស៊ីត្រូវបានបែងចែកជាច្រើនប្រភេទដូចជា ស្ម័គ្រចិត្ត (ដោយមានការយល់ព្រម) មិនស្ម័គ្រចិត្ត (គ្មានការយល់ព្រម) និងបង្ខំ (ផ្ទុយពីឆន្ទៈ)។ ប្រធានបទនេះជារឿងចម្រូងចម្រាសខ្លាំងនៅទូទាំងពិភពលោក ដោយអ្នកគាំទ្រមើលឃើញថាវាជាជម្រើសមួយដែលមានមេត្តាធម៌ ខណៈអ្នកប្រឆាំងចាត់ទុកថាវាផ្ទុយនឹងសីលធម៌ និងសាសនា។ ការយល់ដឹងពីអ៊ីយូថាណាស៊ីមានសារៈសំខាន់សម្រាប់សង្គមទំនើប ពីព្រោះវាទាក់ទងនឹងសិទ្ធិមនុស្ស ក្រមសីលធម៌វេជ្ជសាស្ត្រ និងគោលនយោបាយសុខាភិបាល។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

បច្ចុប្បន្ននេះ អ៊ីយូថាណាស៊ីស្ម័គ្រចិត្តត្រូវបានអនុញ្ញាតដោយស្របច្បាប់នៅក្នុងប្រទេសមួយចំនួន រួមមាន ហូឡង់ បែលហ្ស៊ិក លុចសំបួរ កាណាដា កូឡុំប៊ី និងរដ្ឋមួយចំនួននៅសហរដ្ឋអាមេរិក និងអូស្ត្រាលី។ រីឯការជួយបញ្ចប់ជីវិត (assisted suicide) ដែលវេជ្ជបណ្ឌិតផ្តល់ថ្នាំតែអ្នកជំងឺជាអ្នកអនុវត្តន៍ខ្លួនឯង ក៏ស្របច្បាប់នៅប្រទេសស្វីស និងកន្លែងផ្សេងទៀត។ យោងតាមវិគីភីឌា អ្នកដែលទទួលការអនុវត្តន៍នេះភាគច្រើនគឺជាអ្នកជំងឺមហារីកដំណាក់កាលចុងក្រោយ ជំងឺប្រព័ន្ធប្រសាទធ្ងន់ធ្ងរ ដូចជា ALS ឬការឈឺចាប់រ៉ាំរ៉ៃដែលមិនអាចព្យាបាលបាន។ ចំពោះអ្នកជំងឺទាំងនេះ ការឈឺចាប់និងការបាត់បង់សមត្ថភាពធ្វើឲ្យពួកគេចង់បញ្ចប់ជីវិតដោយស្ងប់ស្ងាត់។

ផ្ទុយទៅវិញ នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា និងប្រទេសភាគច្រើននៅអាស៊ី អ៊ីយូថាណាស៊ីនៅតែជាអំពើខុសច្បាប់ និងមានទោសទណ្ឌ។ ប្រជាជននៅកម្ពុជាមានការយល់ដឹងតិចតួចអំពីបញ្ហានេះ ហើយគ្មានចលនាសង្គមសំខាន់ណាទាមទារឲ្យមានការធ្វើស្របច្បាប់នោះទេ។ ទោះយ៉ាងណា ខ្មែរដែលរស់នៅបរទេសអាចប្រឈមនឹងជម្រើសនេះដោយផ្ទាល់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

គំនិតនៃ "មរណភាពល្អ" មានប្រភពតាំងពីសម័យក្រិកបុរាណ។ ទស្សនវិទូសូក្រាតត្រូវបានបង្ខំឲ្យផឹកថ្នាំពុល ដែលអ្នកខ្លះចាត់ទុកថាជាឧទាហរណ៍ដំបូងនៃការបញ្ចប់ជីវិតដោយមានការយល់ព្រមពីរដ្ឋ។ ពាក្យ "អ៊ីយូថាណាស៊ី" ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយលោក Francis Bacon នៅសតវត្សរ៍ទី ១៧ ដើម្បីពិពណ៌នាពីការស្លាប់ដោយសន្តិវិធី ជាពិសេសនៅពេលដែលគ្មានថ្នាំព្យាបាល។

នៅចុងសតវត្សរ៍ទី ១៩ និងដើមសតវត្សរ៍ទី ២០ ចលនាអ្នកជំនាញពូជពង្ស (eugenics) បានលេចចេញនៅអឺរ៉ុប និងអាមេរិក ដោយតស៊ូមតិឲ្យមានការបង្ខំឲ្យបញ្ចប់ជីវិតដល់ពួកអ្នកដែលពួកគេចាត់ទុកថា "មិនសម" ដូចជាជនពិការ និងអ្នកជំងឺផ្លូវចិត្ត។ គំនិតនេះឈានដល់ចំណុចកំពូលនៅអាល្លឺម៉ង់ណាស៊ី ក្រោមកម្មវិធី T4 ដែលដាក់ឈ្មោះតាមអាសយដ្ឋានការិយាល័យនៅទីក្រុងប៊ែរឡាំង។ យោងតាមវិគីភីឌា មជ្ឈមណ្ឌល Hartheim គ្រាន់តែជាទីតាំងមួយក្នុងចំណោមមជ្ឈមណ្ឌលជាច្រើន ដែលមនុស្សជាង ១៨,០០០ នាក់ ភាគច្រើនជាជនពិការ និងអ្នកជំងឺផ្លូវចិត្ត ត្រូវបានសម្លាប់ដោយឧស្ម័នពុល ឬការចាក់ថ្នាំ។

ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ អំពើឃោរឃៅទាំងនេះបានធ្វើឲ្យពាក្យ "អ៊ីយូថាណាស៊ី" ទទួលបានន័យអវិជ្ជមាន។ ទោះយ៉ាងណា ចលនាគាំទ្រសិទ្ធិស្លាប់ដោយថ្លៃថ្នូរសម័យទំនើបបានចាប់កំណើត ដោយមានឥស្សរជនដូចជាលោក Felix Adler ដែលនៅឆ្នាំ ១៩១៣ បានក្លាយជាជនជាតិអាមេរិកដំបូងគេដែលតស៊ូមតិឲ្យមានការអនុញ្ញាតការធ្វើអត្តឃាតក្នុងករណីជំងឺរ៉ាំរ៉ៃ។ ចលនានេះបាននាំទៅដល់ការបង្កើតច្បាប់ "មរណភាពដោយថ្លៃថ្នូរ" ជាលើកដំបូងនៅរដ្ឋ Oregon សហរដ្ឋអាមេរិក ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៧។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

តាមទស្សនៈសេដ្ឋកិច្ច អ៊ីយូថាណាស៊ីជួនកាលត្រូវបានលើកឡើងក្នុងបរិបទនៃការកាត់បន្ថយថ្លៃចំណាយសុខាភិបាល។ ការថែទាំអ្នកជំងឺដំណាក់កាលចុងក្រោយអាចមានតម្លៃខ្ពស់ ដែលដាក់បន្ទុកលើគ្រួសារ និងប្រព័ន្ធសាធារណៈ។ អ្នកគាំទ្រខ្លះអះអាងថាអ៊ីយូថាណាស៊ីអាចជួយឲ្យធនធានត្រូវបានប្រើកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាព ប៉ុន្តែអ្នករិះគន់បារម្ភថាកត្តាហិរញ្ញវត្ថុមិនគួរជំរុញឲ្យបញ្ចប់ជីវិតទេ ព្រោះអាចនាំឲ្យមានការបំពានលើជនងាយរងគ្រោះ។

ផ្នែកវប្បធម៌ និងសាសនាមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំង។ សាសនាធំៗជាច្រើនជំទាស់នឹងអ៊ីយូថាណាស៊ី៖ វិហារកាតូលិកចាត់ទុកវាជាឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងនឹងជីវិត សាសនាឥស្លាមបង្រៀនថាមានតែព្រះអាឡស់ទេដែលអាចដកហូតជីវិត ហើយពុទ្ធសាសនាភាគច្រើនហាមឃាត់ការសម្លាប់ បើទោះជាមានការជជែកអំពីករណីលើកលែងដែលមានចេតនាមេត្តា។ នៅកម្ពុជា ដែលប្រជាជនកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ ជីវិតត្រូវបានចាត់ទុកជារបស់មានតម្លៃ ហើយការសម្លាប់គឺជាអំពើបាបធ្ងន់ធ្ងរ។ ដូច្នេះហើយ ច្បាប់កម្ពុជាមិនទទួលស្គាល់សិទ្ធិក្នុងការស្លាប់ទេ ហើយការជជែកពិភាក្សាសាធារណៈនៅមានកម្រិតតិចតួចនៅឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ នៅប្រទេសលោកខាងលិច ឥទ្ធិពលសាសនាបានថយចុះ ហើយគោលការណ៍ស្វ័យភាពបុគ្គល និងសិទ្ធិមនុស្សបានជំរុញឲ្យមានការធ្វើស្របច្បាប់។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅសតវត្សរ៍ទី ២១ ចលនាទាមទារសិទ្ធិស្លាប់ដោយថ្លៃថ្នូរនៅតែបន្តពង្រីក។ ប្រទេសជាច្រើនបានធ្វើឲ្យស្របច្បាប់ការជួយបញ្ចប់ជីវិត រួមមាន អេស្ប៉ាញ (ឆ្នាំ ២០២១) នូវែលសេឡង់ (ឆ្នាំ ២០២០) ព័រទុយហ្គាល់ (ឆ្នាំ ២០២៣) និងរដ្ឋផ្សេងៗនៅអាមេរិក និងអូស្ត្រាលី។ នាពេលថ្មីៗនេះ សំណើច្បាប់កំពុងត្រូវបានពិភាក្សានៅចក្រភពអង់គ្លេស ស្កុតឡង់ និងអៀរឡង់ ដែលអាចនាំឲ្យមានការផ្លាស់ប្តូរច្បាប់នៅឆ្នាំខាងមុខ។ ការរីករាលដាលនេះត្រូវបានជំរុញដោយប្រជាសាស្ត្រវ័យចំណាស់ដែលកើនឡើង និងការទទួលស្គាល់កាន់តែច្រើនអំពីសិទ្ធិអ្នកជំងឺ។

ការរំលោភបំពានក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ជាពិសេសកម្មវិធី T4 និងមជ្ឈមណ្ឌល Hartheim បានក្លាយជាមេរៀនដ៏សំខាន់សម្រាប់ការរចនាវិធានការការពារបច្ចុប្បន្ន។ ប្រទេសដែលអនុញ្ញាតតែងដាក់ចេញលក្ខខណ្ឌតឹងរឹង ដូចជា ការយល់ព្រមពីវេជ្ជបណ្ឌិតច្រើននាក់ ការបញ្ជាក់ពីសមត្ថភាពផ្លូវចិត្ត និងរយៈពេលរង់ចាំជាកាតព្វកិច្ច ដើម្បីទប់ស្កាត់ការសម្រេចចិត្តដោយប្រញាប់។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ប្រធានបទនេះអាចពាក់ព័ន្ធនៅពេលដែលសមាជិកគ្រួសារក្នុងសហគមន៍ខ្មែរនៅបរទេស (ដូចជានៅកាណាដា ឬអូស្ត្រាលី) ត្រូវប្រឈមនឹងការសម្រេចចិត្តបែបនេះ។ លើសពីនេះ ទេសចរណ៍វេជ្ជសាស្ត្រសម្រាប់ការជួយបញ្ចប់ជីវិតកំពុងលេចចេញជានិន្នាការដ៏ចម្រូងចម្រាស ជាពិសេសដំណើរទៅកាន់ប្រទេសស្វីស ដែលអនុញ្ញាតឲ្យជនបរទេសប្រើប្រាស់សេវានេះ។ ការយល់ដឹងអំពីសិទ្ធិ និងក្រមសីលធម៌ពាក់ព័ន្ធនឹងការបញ្ចប់ជីវិតអាចជួយឲ្យប្រជាជនខ្មែរត្រៀមខ្លួនសម្រាប់ការពិភាក្សាទំនើប និងការសម្រេចចិត្តផ្ទាល់ខ្លួននាពេលអនាគត។