ការជម្លៀស

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

តាមវិគីភីឌា ការជម្លៀស (Evacuation) គឺជាពាក្យដែលមានន័យទូលំទូលាយ ហើយអាចសំដៅទៅលើដំណើរការជាច្រើនប្រភេទដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការផ្លាស់ទីមនុស្ស ឬទំនិញចេញពីកន្លែងគ្រោះថ្នាក់។ ក្នុងបរិបទទូទៅ ការជម្លៀសសំដៅទៅលើការយកមនុស្សចេញពីតំបន់ដែលមានគ្រោះថ្នាក់ភ្លាមៗ ឬដែលអាចកើតឡើងនាពេលខាងមុខ ដើម្បីបញ្ជូនពួកគេទៅកាន់ទីតាំងសុវត្ថិភាព។ វិគីភីឌាបានចង្អុលបង្ហាញពីប្រភេទសំខាន់ៗនៃការជម្លៀសរួមមាន៖

• ការជម្លៀសផ្នែកយោធា (Casualty Evacuation ឬ CASEVAC) ដែលជាការដឹកអ្នករបួសចេញពីសមរភូមិ។
• ការជម្លៀសក្នុងស្ថានភាពគ្រោះអាសន្ន (Emergency Evacuation) ដូចជាការភៀសខ្លួនចេញពីអគ្គិភ័យ រលកយក្សស៊ូណាមិ ឬសង្គ្រាម។
• ការជម្លៀសផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រ (Medical Evacuation ឬ MEDEVAC) ដែលប្រើយន្តហោះ ឧទ្ធមភាគយាន ឬរថភ្លើងដើម្បីដឹកអ្នកជំងឺទៅកាន់មន្ទីរពេទ្យ។
• ការជម្លៀសបង្កើតសុញ្ញកាស (Evacuation as vacuum creation) ដែលជាដំណើរការបូមខ្យល់ចេញដើម្បីបង្កើតឲ្យមានសម្ពាធទាប។

ទោះបីយ៉ាងណា អត្ថបទនេះនឹងផ្ដោតសំខាន់លើការជម្លៀសដែលទាក់ទងនឹងការផ្លាស់ទីមនុស្សដើម្បីសុវត្ថិភាព ដែលជារឿងសំខាន់បំផុតសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងគ្រោះមហន្តរាយ និងការសង្គ្រោះបន្ទាន់។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

តាមភូមិសាស្ត្រ ការជម្លៀសកើតមានឡើងនៅគ្រប់ទ្វីប និងគ្រប់ប្រទេស ប៉ុន្តែប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍនៅតំបន់ត្រូពិក ជាញឹកញាប់ជួបប្រទះនឹងគ្រោះមហន្តរាយដែលតម្រូវឱ្យមានការជម្លៀសជាប្រចាំ ដូចជាទឹកជំនន់ ខ្យល់ព្យុះ និងការរអិលបាក់ដី។ នៅកម្ពុជា តំបន់ជុំវិញបឹងទន្លេសាប និងដងទន្លេមេគង្គ គឺជាតំបន់ដែលងាយរងគ្រោះបំផុតដោយសារទឹកជំនន់តាមរដូវ ដែលជារឿយៗបង្ខំឱ្យប្រជាជនត្រូវជម្លៀសទៅកាន់ទីទួលសុវត្ថិភាព។ ប្រជាជននៅតាមសហគមន៍ជនបទ ដែលពឹងផ្អែកលើវិស័យកសិកម្ម និងនេសាទ ទទួលរងផលប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់ ព្រោះពួកគាត់បាត់បង់ទ្រព្យសម្បត្តិ និងមធ្យោបាយចិញ្ចឹមជីវិត។ អង្គការមនុស្សធម៌ដូចជា កាកបាទក្រហម និងអង្គការសហប្រជាជាតិ បានធ្វើការយ៉ាងសកម្មក្នុងការផ្ដល់ជំនួយសង្គ្រោះ និងរៀបចំមណ្ឌលជម្លៀសបណ្ដោះអាសន្ន។ ចំពោះប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុងតំបន់មានជម្លោះដូចជា ប្រទេសស៊ីរី និងអ៊ុយក្រែន ការជម្លៀសជាញឹកញាប់ត្រូវបានធ្វើឡើងដើម្បីគេចចេញពីការប្រយុទ្ធ និងអំពើហិង្សា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ការជម្លៀសមានប្រវត្តិដ៏យូរលង់ណាស់មកហើយ តាំងពីសម័យបុរាណនៅពេលដែលមនុស្សត្រូវភៀសខ្លួនចេញពីគ្រោះធម្មជាតិ ឬការឈ្លានពានពីសត្រូវ។ ក្នុងកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រ គេបានរកឃើញថា ការជម្លៀសត្រូវបានរៀបចំឡើងក្នុងអាណាចក្ររ៉ូម ដើម្បីជម្លៀសប្រជាជនចេញពីទីក្រុងដែលមានគ្រោះភ្លើងឆេះ ឬការវាយប្រហារពីសត្រូវ។ នៅសម័យទំនើប សង្គ្រាមលោកលើកទី២ (១៩៣៩-១៩៤៥) បានក្លាយជាចំណុចរបត់ដ៏សំខាន់សម្រាប់ការជម្លៀសទ្រង់ទ្រាយធំ ដោយរដ្ឋាភិបាលចក្រភពអង់គ្លេសបានជម្លៀសកុមារ និងមនុស្សចាស់រាប់លាននាក់ចេញពីទីក្រុងឡុងដ៍ និងទីក្រុងផ្សេងទៀតទៅកាន់ជនបទ ដើម្បីជៀសវាងការទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់អាល្លឺម៉ង់។ ការជម្លៀសប្រភេទ MEDEVAC ត្រូវបានអភិវឌ្ឍយ៉ាងខ្លាំងក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមវៀតណាម ដោយប្រើឧទ្ធមភាគយានយូអេច-១ ដើម្បីដឹកអ្នករបួសចេញពីសមរភូមិយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ នៅក្នុងតំបន់អាស៊ី ព្រឹត្តិការណ៍រលកយក្សស៊ូណាមិឆ្នាំ២០០៤ ដែលបានបំផ្លិចបំផ្លាញប្រទេសជាច្រើន បានបង្ហាញពីសារៈសំខាន់នៃការជម្លៀសទ្រង់ទ្រាយធំ និងការខ្វះខាតប្រព័ន្ធព្រមានជាមុននៅមហាសមុទ្រឥណ្ឌា។ ការជម្លៀសនៅភ្នំពេញក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥ គឺជាឧទាហរណ៍ដ៏ឈឺចាប់មួយសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលប្រជាជនរាប់លាននាក់ត្រូវបានបង្ខំចិត្តចាកចេញពីទីក្រុង នាំឱ្យមានការបាត់បង់ជីវិតជាច្រើន។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ការជម្លៀសអាចជះឥទ្ធិពលសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងខ្លាំង ដោយសារការរំខានដល់ផលិតកម្ម ពាណិជ្ជកម្ម និងការចំណាយលើប្រតិបត្តិការសង្គ្រោះ។ ការជម្លៀសទ្រង់ទ្រាយធំអាចបណ្ដាលឱ្យមានការបាត់បង់ទឹកប្រាក់យ៉ាងច្រើនសម្រាប់រដ្ឋាភិបាល និងវិស័យឯកជន។ ការរៀបចំផែនការជម្លៀស និងការបណ្ដុះបណ្ដាលប្រជាជនឱ្យមានការត្រៀមខ្លួន គឺជាការវិនិយោគដ៏សំខាន់សម្រាប់កាត់បន្ថយការខាតបង់។ ក្នុងវប្បធម៌និយម ប្រធានបទជម្លៀសបានបង្ហាញខ្លួននៅក្នុងខ្សែរភាពយន្ត សៀវភៅ និងហ្គេមជាច្រើន ដែលបង្ហាញពីភាពអាសន្ន ការភៀសខ្លួន និងការបាត់បង់។ ការទទួលយកជាសាធារណៈថាការជម្លៀសជាផ្នែកចាំបាច់មួយនៃការរស់នៅក្នុងពិភពលោកដែលពោរពេញទៅដោយហានិភ័យ បានជំរុញឱ្យមានការអប់រំ និងការផ្សព្វផ្សាយអំពីផែនការសង្គ្រោះបន្ទាន់។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ក្នុងបរិបទសកលបច្ចុប្បន្ន ការជម្លៀសកំពុងទទួលបានការយកចិត្តទុកដាក់យ៉ាងខ្លាំង ជាពិសេសដោយសារការប្រែប្រួលអាកាសធាតុដែលបង្កឱ្យមានគ្រោះមហន្តរាយញឹកញាប់ និងខ្លាំងក្លាជាងមុន។ ព្រឹត្តិការណ៍ដូចជារលកយក្សស៊ូណាមិ ខ្យល់ព្យុះធំៗ និងភ្លើងឆេះព្រៃ បានបង្ខំឱ្យមនុស្សរាប់សែននាក់ត្រូវជម្លៀសចេញពីផ្ទះសម្បែងរបស់ខ្លួន។ នៅកម្ពុជា ការជម្លៀសក្នុងករណីទឹកជំនន់ជារៀងរាល់ឆ្នាំបានបង្ហាញពីភាពចាំបាច់នៃប្រព័ន្ធព្រមានជាមុន និងកន្លែងសុវត្ថិភាពសម្រាប់ប្រជាជន។ លើសពីនេះ ការរាតត្បាតជំងឺកូវីដ-១៩ ក៏បានបង្ហាញពីតម្រូវការក្នុងការជម្លៀសក្នុងបរិបទសុខភាពសាធារណៈ ដូចជាការដឹកអ្នកជំងឺទៅកាន់មន្ទីរពេទ្យ និងការបិទទីក្រុងដើម្បីទប់ស្កាត់ការឆ្លងរាលដាល។ អ្នកអាន KhmerPulse អាចតាមដានព័ត៌មានថ្មីៗអំពីការជម្លៀសនៅក្នុងតំបន់ និងជុំវិញពិភពលោក តាមរយៈអត្ថបទព័ត៌មានរបស់យើង។