ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខ (Exclusive Economic Zone ឬ EEZ) គឺជាតំបន់សមុទ្រមួយដែលរដ្ឋអធិបតេយ្យមួយមានសិទ្ធិផ្តាច់មុខក្នុងការស្វែងរក និងប្រើប្រាស់ធនធានសមុទ្រ រួមទាំងការផលិតថាមពលពីទឹក និងខ្យល់។ យោងតាមអនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីច្បាប់សមុទ្រឆ្នាំ១៩៨២ (UNCLOS) តំបន់នេះលាតសន្ធឹងរហូតដល់ ២០០ ម៉ាយសមុទ្រ (ប្រហែល ៣៧០ គីឡូម៉ែត្រ) ពីខ្សែឆ្នេរមូលដ្ឋានរបស់រដ្ឋ។ នៅក្នុងតំបន់នេះ រដ្ឋមានសិទ្ធិគ្រប់គ្រងលើការនេសាទ ការរុករកប្រេង និងឧស្ម័ន ថាមពលកកើតឡើងវិញ និងសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចផ្សេងទៀត ប៉ុន្តែមិនមានសិទ្ធិរារាំងការធ្វើនាវាចរណ៍អន្តរជាតិឡើយ។

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia តំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខគឺជាគំនិតច្បាប់ដ៏សំខាន់មួយដែលបានបង្កើតឡើងក្នុងក្របខ័ណ្ឌច្បាប់សមុទ្រអន្តរជាតិ ដើម្បីកំណត់ព្រំដែនសិទ្ធិសេដ្ឋកិច្ចរបស់រដ្ឋនៅលើសមុទ្រ និងដើម្បីជៀសវាងជម្លោះរវាងប្រទេសនានា។ រដ្ឋជាង ១៥០ បានប្រកាសតំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខរបស់ខ្លួនតាំងពីការអនុម័ត UNCLOS មកម្លេះ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ទោះបីជាតំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃទឹកសមុទ្រក៏ដោយ ការចែកចាយភូមិសាស្ត្ររបស់វាមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងលើទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ និងសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក។ យោងតាម Wikipedia តំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខរបស់ប្រទេសនានាគ្របដណ្តប់ប្រហែល ៤០% នៃផ្ទៃមហាសមុទ្រពិភពលោក។ ប្រទេសដែលមានតំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខធំជាងគេរួមមាន បារាំង (ដោយសារដែនដីក្រៅប្រទេស មានទំហំប្រមាណ ១១.៦០៩.០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ) សហរដ្ឋអាមេរិក អូស្ត្រាលី រុស្ស៊ី និងឥណ្ឌូនេស៊ី។ តំបន់ទាំងនេះមានព្រំដែនរវាងប្រទេសជិតខាងតាមរយៈការចរចាទ្វេភាគី ឬអនុសញ្ញាអន្តរជាតិ ប៉ុន្តែក៏មានករណីជម្លោះជាច្រើនផងដែរ ជាពិសេសនៅសមុទ្រចិនខាងត្បូង និងសមុទ្រថៃ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

គំនិតនៃតំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខបានវិវត្តចេញពីការទាមទារសិទ្ធិនេសាទ និងធនធានដែនសមុទ្រនៅសតវត្សរ៍ទី២០។ យោងតាម UNCLOS មុនពេលឆ្នាំ១៩៨២ ច្បាប់សមុទ្រអន្តរជាតិទទួលស្គាល់តែដែនសមុទ្រដែនដី (territorial waters) ដែលមានទទឹងត្រឹម ១២ ម៉ាយសមុទ្រ។ ការពង្រីកយុត្តាធិការសេដ្ឋកិច្ចបានកើតឡើងក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ នៅពេលដែលប្រទេសជាច្រើនចង់ការពារធនធានធម្មជាតិរបស់ខ្លួន។ ការចរចាសន្និសីទអង្គការសហប្រជាជាតិលើកទី៣ ស្តីពីច្បាប់សមុទ្រ (UNCLOS III) ដែលបានចាប់ផ្តើមក្នុងឆ្នាំ១៩៧៣ និងបញ្ចប់នៅឆ្នាំ១៩៨២ បានបង្កើតជាផ្លូវការនូវគំនិត EEZ ។

UNCLOS ត្រូវបានអនុម័តនៅថ្ងៃទី១០ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៨២ ហើយបានចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី១៦ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៩៤។ យោងតាម Wikipedia គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២៣ មានរដ្ឋភាគីចំនួន ១៦៨ បានផ្តល់សច្ចាប័នលើអនុសញ្ញានេះ ដែលធ្វើឱ្យវាជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃច្បាប់សមុទ្រសព្វថ្ងៃ។ ការកំណត់តំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខបានជួយកាត់បន្ថយវិវាទលើការនេសាទ ប៉ុន្តែក៏បានបង្កើតជម្លោះថ្មីៗស្តីពីការកំណត់ព្រំដែនសមុទ្ររវាងប្រទេសជិតខាងផងដែរ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខគឺជាមូលដ្ឋានសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់សម្រាប់ប្រទេសដែលមានឆ្នេរសមុទ្រ។ យោងតាម Wikipedia សកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចសំខាន់ៗនៅក្នុងតំបន់នេះរួមមានការនេសាទពាណិជ្ជកម្ម ការរុករក និងផលិតប្រេង និងឧស្ម័ន ការផលិតថាមពលកកើតឡើងវិញដូចជា ថាមពលខ្យល់នៅសមុទ្រ និងការរុករករ៉ែនៅបាតសមុទ្រ។ ជាឧទាហរណ៍ ប្រទេសដូចជាឥណ្ឌូនេស៊ី ថៃ និងវៀតណាម ពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើផលនេសាទក្នុងតំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខរបស់ខ្លួនសម្រាប់សន្តិសុខស្បៀង និងនាំចេញ។

ផ្នែកវប្បធម៌ តំបន់សមុទ្រទាំងនេះក៏មានសារៈសំខាន់ចំពោះសហគមន៍នេសាទតាមឆ្នេរជាយូរមកហើយ។ អ្នកនេសាទខ្មែរនៅខេត្តកោះកុង កំពត និងព្រះសីហនុ បានពឹងផ្អែកលើដែននេសាទក្នុងឈូងសមុទ្រថៃ ដែលជាផ្នែកមួយនៃតំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខរបស់កម្ពុជា។ យោងតាម UNCLOS កម្ពុជាមានសិទ្ធិគ្រប់គ្រងធនធានទាំងនេះ តែក៏ប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាប្រកួតប្រជែងពីការនេសាទខុសច្បាប់ដោយនាវាបរទេសផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សម្រាប់អ្នកអានរបស់ KhmerPulse តំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខមានភាពពាក់ព័ន្ធយ៉ាងខ្លាំងក្នុងបរិបទភូមិសាស្ត្រនយោបាយបច្ចុប្បន្ន។ នៅសមុទ្រចិនខាងត្បូង ជម្លោះព្រំដែនសមុទ្រ និង EEZ រវាងចិន វៀតណាម ហ្វីលីពីន និងប្រទេសអាស៊ានផ្សេងទៀត បានក្លាយជាចំណុចក្តៅ។ យោងតាម Wikipedia កោះស្ព្រាតលី (Spratly Islands) ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ដែលមានការទាមទារ EEZ ត្រួតស៊ីគ្នារវាងប្រទេសជាច្រើន ហើយជាមូលហេតុនៃភាពតានតឹងផ្នែកយោធា និងការទូត។

នៅក្នុងតំបន់របស់យើង កម្ពុជាមានព្រំដែនសមុទ្រមិនទាន់កំណត់ច្បាស់លាស់ជាមួយប្រទេសថៃ និងវៀតណាម ដែលបានបង្កើតជាតំបន់ទាមទារត្រួតស៊ីគ្នា (Overlapping Claims Area) នៅឈូងសមុទ្រថៃ។ យោងតាម Wikipedia តំបន់នេះមានសក្តានុពលផ្នែកប្រេងកាត ហើយបច្ចុប្បន្នកំពុងស្ថិតក្នុងការចរចាទ្វេភាគី។ ដូច្នេះ ការយល់ដឹងអំពី EEZ មិនត្រឹមតែជាចំណេះដឹងផ្នែកច្បាប់ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ជាគន្លឹះក្នុងការតាមដានព្រឹត្តិការណ៍ផ្នែកនយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច និងសន្តិសុខក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ផងដែរ។